Donderdag 22/10/2020

AnalyseFormatie

Waarom de weg naar een akkoord tussen PS en N-VA nog lang is

Beeld BELGA

PS en N-VA willen met elkaar onderhandelen over een nieuwe regering. De weg naar een paars-geel akkoord is echter lang en ligt bezaaid met wolfijzers en schietgeweren.

1. De inhoud 

De onderhandelingen over een nieuwe regering zullen zich toespitsen op de aanpak van de coronacrisis – zoveel is zeker. Voor PS en N-VA is dat een geluk bij een ongeluk, want wie relance zegt, die zegt veel geld uitgeven. En als de paarse regeringen van Guy Verhofstadt ons iets geleerd hebben, dan is het dat ideologische verschillen soms heel snel vergeten zijn als er een zak geld op tafel ligt. Om de nieuwe Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert te parafraseren: nu het begrotingsevenwicht weg is, ligt alles wagenwijd open.

Sociaal-economisch is de afstand tussen PS en N-VA bovendien niet zo heel groot. Het succes van Vlaams Belang – een rechts identitair verhaal gekoppeld aan een links sociaal-economisch programma – heeft de Vlaams-nationalisten doen inzien dat ze te ver zijn meegedreven op de neoliberale golven. N-VA is bereid om met PS akkoorden te sluiten over een aantal socialistische dada’s, zoals een verhoging van de minimumpensioenen.

Het kalf ligt elders gebonden. Wat met veiligheidsdepartementen zoals Justitie en Migratie? Daar wil N-VA het beleid van de vorige regering verderzetten, maar voor PS lijkt dit onbespreekbaar. En wat met departementen zoals Werk en Sociale Zekerheid? Voor de socialisten moeten er straks na de coronacrisis miljarden euro’s extra geïnvesteerd worden in de uitbouw van het sociaal vangnet. N-VA blijft erbij dat de sociale zekerheid nog overtollig vet met zich meesleurt, dat eerst moet weggesneden worden.

Opnieuw: beginselvastheid is zeldzaam in de toppolitiek en geld kan veel oplossen, maar in deze domeinen lijkt een paars-geel compromis nog veraf, als het überhaupt mogelijk is. Een optie is dat de nieuwe regering zich beperkt tot een legislatuur van één of twee jaar, zodat alle aandacht gaat naar de aanpak van de coronacrisis. Daarna kan dan bekeken worden of PS en N-VA ook breder kunnen besturen. Een andere mogelijkheid is dat elke partij zich terugplooit op een aantal sleuteldepartementen, die ze quasi ongemoeid kunnen besturen via eigen ministers.

Paul Magnette. Beeld © Stefaan Temmerman

2. Theo Francken 

De idee om samen met voormalig staatssecretaris Theo Francken in een regering te belanden, doet veel Franstalige socialisten huiveren. Vooral in de machtige Brusselse en Luikse federaties is men ervan overtuigd dat Francken een radicaal-rechtse wolf in schaapskleren is. Iemand waar een sociale partij zoals PS zich niet mee kan vereenzelvigen zonder aan geloofwaardigheid in te boeten bij de eigen militanten. Militanten die nu al constant het hof worden gemaakt door de radicaal-linkse PVDA-PTB.

Dat Robert Vertenueil begin deze week is moeten aftreden als voorzitter van de socialistische vakbond ABVV vanwege een dubbelinterview met MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez toont hoe ver de traditionele PS-achterban naar links overhelt. Zoals onze columnist Alain Gerlache dit weekend al opmerkte: als de baas van de ABVV sneuvelt omdat hij met de MR praat, hoeveel kans heeft Magnette dan om een regering met Bart De Wever te vormen? Zeker als die straks wellicht Francken, zijn federale nummero uno, afvaardigt als zijn nieuwe vicepremier.

Binnen N-VA beseft men dat Francken een struikelblok is voor paars-geel. De partijleiding is echter niet van plan om hem op te offeren in ruil voor regeringsdeelname. Daarvoor staat Francken intern ook veel te sterk sinds mei vorig jaar. Verkiezingen halen immers niet alleen de machtsverhoudingen tussen partijen door elkaar, ze bepalen ook de pikorde binnen de partijen zelf. Met een uitstekend resultaat in Vlaams-Brabant heeft Francken zijn partij op 26 mei behoed van een totale implosie (28 procent). Dat maakt hem intern meer dan ooit een toonaangevende stem.

Een kunstgreep lijkt dus noodzakelijk. Een mogelijkheid is dat De Wever zelf toetreedt tot de nieuwe regering als vicepremier. Francken wordt dan een ‘gewone’ minister. In maart, tijdens de mislukte onderhandelingen over een noodregering van één jaar, liet De Wever al eens verstaan aan Magnette dat hij desnoods Antwerpen wil achterlaten. Deze ‘baas boven baas’-demarche is ook niet nieuw voor hem: toen Geert Bourgeois in 2019 niet wilde wijken als minister-president, besloot De Wever om zijn eigen naam bovenaan de Vlaamse kieslijst te plaatsen.

Een andere mogelijkheid is dat Francken alsnog elders onderdak vindt. In de Wetstraat doet al enkele maanden een gerucht de ronde dat N-VA overweegt om Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts tot gouverneur van Vlaams-Brabant te benoemen. Die post is vacant. Op die manier zou Franken kunnen verhuizen naar het departement Onderwijs, een plek waar hij als pedagoog niet zou misstaan. Maar binnen N-VA wordt deze roddel, want meer is het zeker niet, staalhard ontkend. Complete onzin, gezever en not in this lifetime, luiden de reacties.

MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez.Beeld © Stefaan Temmerman

3. De liberalen

De nieuwe MR-voorzitter Bouchez is zo onvoorspelbaar als het weer. Maandag zegt hij A, dinsdag denkt hij B en woensdag verdedigt hij C. Maar over één zaak is hij wel kristalhelder: hij wil de eerstvolgende jaren geen communautaire avonturen.

Dit is geen goed nieuws voor PS en N-VA. Tijdens de vele onderhandelingsrondes van het voorbije jaar is immers duidelijk geworden dat de twee partijen niet zo gek ver van elkaar afstaan als het over een communautaire oefening gaat. Beide partijen zijn bereid om richting 2024 na te denken over een betere organisatie van het land. (Nu hervormen kan niet, aangezien de Grondwet niet voor herziening vatbaar werd verklaard.) Dat Bouchez hier niets van wil weten – en dit ook met veel bravoure communiceert naar de buitenwereld – beperkt de beweegruimte van PS-voorzitter Magnette tegenover N-VA aanzienlijk. Als hij te veel toegeeft, dreigt Magnette voor de rest van zijn dagen door Bouchez afgeschilderd te worden als de ultieme doodgraver van België. Dat terwijl N-VA niet opnieuw in een federale regering zonder communautair programma zal stappen. De Vlaams-nationalisten willen minstens een perspectief.

Een ander probleem is dat Bouchez voorlopig vasthoudt aan de liberale as met Open Vld. PS ziet de Vlaamse liberalen liever niet toetreden tot paars-geel. Vanwege de zware inhoudelijke eisen van nieuwkomer Egbert Lachaert, maar ook vanwege het feit dat de socialisten dan de facto de voormalige regering-Michel depanneren. De regering die ze zelf vijf jaar lang te vuur en te zwaard hebben bestreden als een asociaal monster. De kans dat PS zich laat verleiden tot paars-geel met Open Vld, lijkt microscopisch klein.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234