Vrijdag 15/11/2019

Lopende zaken

Waarom Charles Michel geen EU-president had mogen worden

‘Regeringsvluchtelingen’ als Charles Michel bevestigen alle misprijzen en wantrouwen bij een deel van de bevolking over de politiek. Beeld Mathieu GOLINVAUX / LESOIR

Het was alweer geen goede week voor het vertrouwen in het politieke bestel. Dat is ten dele de verantwoordelijkheid van ‘de politiek’ zelf, maar ook ten dele van ‘de media’.

Het is een apetrotse Charles Michel (MR) die ons aankijkt vanaf de glossy pagina’s van Le Soir Magazine. De sinds deze week voormalige eerste minister van dit land heeft het chique Franstalige blad het eerste interview vergund in zijn nieuwe functie van president van de Europese Unie. Met een fiere glimlach van oor tot oor toont Michel zijn nagelnieuwe bureau, terwijl hij honderduit in de rondte babbelt over zijn ambities om het Europese volk dichter bij zijn Unie te brengen.

Er is nogal wat dat stoort aan de portretfoto. Dat is best verwonderlijk. Toen Herman Van Rompuy (CD&V) in 2009 tot de eerste ‘EU-president’ ooit benoemd werd, golfde er een soort nationale trots over het land. Enkel een kniesoor misgunde de toenmalige eerste minister die mooie promotie aan het eind van een rijke loopbaan in dienst van land en partij.

Nu Charles Michel op zijn beurt dezelfde stap omhoog mag maken, is er van trots weinig sprake. “Vaandelvlucht”, noemt de 91-jarige Antoinette Spaak (Défi) in Le Soir zijn gehaaste vertrek als premier. Geef haar eens ongelijk.

Als Charles Michel door het raam van zijn nieuwe kantoorgebouw aan de Belliardstraat naar buiten kijkt, ziet hij de rookpluimen van de bestuurlijke puinhoop waarin hij het land achterlaat. De sleutels van de Wetstraat 16 werden gauw in de handen gemoffeld van zijn partij- en bondgenote Sophie Wilmès, een junior minister over wie weinig bekend is, behalve dat ze alvast het gezag miste als minister van Begroting om haar kabinetspartners tot enige budgettaire terughoudendheid aan te zetten. Elf miljard bedraagt het tekort op de begroting volgens de laatste raming, en de teller loopt.

Het uit de klauwen lopende begrotingstekort is maar een deel van de bestuurlijke erfenis waar Charles Michel als regeringsleider het land mee opzadelt. Geruzie over migratie, geknoei met een niet-gelegitimeerde minderheidsregering, maar ook wantrouwen over een onafgewerkte pensioenhervorming en ontevredenheid over een overheidsapparaat in precaire staat hebben vele kiezers geprovoceerd tot een radicale stem. Het gevolg is er naar: aan stratego geen gebrek, maar niemand die weet hoe nog een stabiele federale regering te vormen.

Loer draaien

Het is een situatie die bewindslieden weinig reden geeft tot mediagenieke pronkzucht, en al helemaal niet de man die de regering leidde die zo lelijk schipbreuk heeft geleden. Als een schip water maakt, behoort het tot de erecode dat de kapitein als laatste aan boord blijft, en niet als eerste rap zelf overboord springt.

Eigenlijk had Charles Michel moeten bedanken voor het mandaat van voorzitter van de Europese Raad zolang er geen deftige regering op poten stond. Het is ongehoord dat een regeringsleider op eigen initiatief en op zo’n cruciaal moment land en bestuur zo in de steek laat.

Politiek is een harde, ondankbare en soms onderschatte stiel. ‘Regeringsvluchtelingen’ als Charles Michel bevestigen evenwel alle misprijzen en wantrouwen bij een deel van de bevolking over de politiek.

In ‘Make Belgium Great Again’ werd, wellicht zonder nadenken, een beeld van een ‘rot’ establishment nog versterkt. Beeld Make Belgium Great Again

In die context wordt het begrijpelijk dat sommige tv-makers beginnen te denken: ‘Laten we die ‘politiekers’ eens een ferme loer draaien.’ Het resultaat daarvan was afgelopen zondag te zien in Make Belgium Great Again. Vijf politici van N-VA, CD&V, Open Vld, sp.a en Groen werden met een smoes op de fiets gelokt om uiteindelijk geconfronteerd te worden met een grote groep verwanten van verkeersslachtoffers. Het resultaat was televisie met groot effectbejag (wat oké is), zij het ten koste van politici, die naar een figuurlijk schavot werden geleid.

Nogal wat kijkers oordeelden dat de betrokken politici hun verdiende loon hadden gekregen. Toch was het genadeloze frame onrechtvaardig. Wat was de bedoeling van de tv-makers? Dat de politici collectief op de schuldbewuste knieën zouden vallen? Dat er eentje boos zou weglopen? Of dat de kijker eens goed kon kijken hoe de verantwoordelijken te grazen werden genomen, als waren het malafide touroperators.

Lees ook:

Ging VTM te ver met toppolitici om de tuin leiden? ‘Ze hebben ons iets wijsgemaakt

De twee partijen die het meeste teren op politieke verontwaardiging – VB en PVDA – bleven merkwaardig genoeg buiten beeld. Toch zijn zij niet meer of minder verantwoordelijk voor het fietsbeleid in Vlaanderen als bijvoorbeeld oppositiepartijen Groen of zelfs de sp.a. Op die manier werd, wellicht zonder nadenken, een beeld van een ‘rot’ establishment nog versterkt.

Treffend reconstrueerde nieuwssite Newsmonkey hoe de programmamakers de politici, die eigenlijk die dag dringend dienden te gaan onderhandelen, onder druk zetten om toch maar het script te blijven volgen. Het is een pijnlijke illustratie van hoe die politici steeds weer tot alles bereid gevonden worden om toch maar in de volksgunst te komen.

Toen, na de eerste Zwarte Zondag, in 1991, een ‘kloof’ werd vastgesteld tussen politiek en burger, meenden politici die kloof te kunnen overbruggen door zich extreem toegankelijk op te stellen. Gevolg: politieke tv-programma’s werden meer show, en showprogramma’s kregen steeds meer politici over de vloer.

Meer afstand

Om de verkeerde reden legendarisch blijft de passage van de als schipbreukeling verklede premierkandidaten Yves Leterme (CD&V) en Johan Vande Lanotte (sp.a) samen met ‘zeerover’ Jean-Marie Dedecker (toen LDD) in de Debby & Nancy Show in de aanloop naar de verkiezingen van 2007.

Het resultaat van al die oefeningen in toegankelijkheid is dat er geen land ter wereld is waar politici zo alomtegenwoordig en onvermijdelijk zijn in de media als in Vlaanderen. En de kloof met de burger? Die is, te oordelen naar de stembusresultaten, niet noemenswaardig gedicht.

Na Make Belgium Great Again spraken verschillende collega’s de vrees uit dat politici voortaan minder beschikbaar zouden zijn. De vraag is of dat wel zo erg zou zijn. Zou een beetje meer afstand en selectiviteit niet juist weldadig kunnen zijn voor de onafhankelijkheid van de berichtgeving? En voor het respect voor het politieke mandaat?

Natuurlijk: dat respect moet je wel verdienen, door bijvoorbeeld niet meteen slaafs een kunstje op te voeren als een tv-maker de zweep laat knallen. En ook wel door niet in een glossy tijdschrift te staan blinken in je nieuwe kantoor als je zonet je land en regering in de steek gelaten hebt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234