Zaterdag 20/07/2019

Verkiezingen

Waarom 14 oktober een gele én groene zondag wordt

De Walpoortstraat in Gent, tegenwoordig autovrij. Beeld Wannes Nimmegeers

Er zijn drie succesvolle politieke modellen die straks om de gunst van de kiezer zullen vechten. Twee ervan zullen op veel plekken goed scoren. Het derde alleen in Mechelen.

In Gent zijn de gemeenteraadsverkiezingen afgelopen woensdag beslecht. Dat is jammer voor wie houdt van een bloedstollende, spannende politieke strijd, maar het kartel sp.a-Groen zal stevig in het zadel blijven. En als dat kartel geen absolute meerderheid heeft, kan het CD&V mee aan boord nemen. De liberale lijsttrekker Mathias De Clercq, voor wie het nu of nooit is om burgemeester te worden, zal genoegen moeten nemen met ‘nooit’. En oppositiepartij N-VA zal nu zéker geen deuk in een pakje boter kunnen slaan.

Dat is een boude voorspelling, jazeker, maar het voordeel is dat u niet lang meer hoeft te wachten om deze pagina opnieuw tevoorschijn te halen om de auteur ervan vierkant uit te lachen dan wel dit artikel te laten inlijsten omdat het klopte als een bus.

HET MODEL-WATTEEUW: Betere lucht. Minder auto’s, meer fietsers en meer gebruikers van het openbaar vervoer. Straalt af op de rest van Groen. Beeld BELGA

Dat de glazen bol zo doorzichtig is en daarom zijn Gentse geheimen zo vlotjes prijsgeeft, heeft natuurlijk alles te maken met de luchtkwaliteit in de stroppenstad. Uit metingen van de Vlaamse Milieumaatschappij blijkt dat die er het laatste jaar flink op vooruit is gegaan. Sinds de start van het fameuze circulatieplan is de concentratie stikstofdioxide er met gemiddeld 18 procent gedaald , op sommige plekken zelfs tot 32 procent. Ook de zogenaamde modal shift voltrekt zich sneller dan voorheen: Gent telt nu minder auto’s, meer fietsers en meer gebruikers van het openbaar vervoer.

Uiteraard blijven er pijnpunten en vraagtekens. Sommige straten zijn overbelast en vele handelaars blijven protesteren, omdat ze hun omzetdaling aan dat circulatieplan wijten. Tegelijk telde Gent het afgelopen jaar wel minder faillissementen dan in het jaar vóór de invoering van het plan, zo wist De Tijd te melden, daaraan toevoegend dat de winkels die vertrokken zijn niet in de faillissementscijfers zitten, maar dat behalve het circulatieplan uiteraard ook de opmars van e-commerce daarbij meespeelt.

Om maar te zeggen: Gent is niet de hemel op aarde geworden, maar wie er woont, ademt betere lucht in. Veel betere lucht. En dat hakt er anno 2018 stevig in bij stadsbewoners, vooral bij stadsbewoners met kinderen die net zoals de Gentse burgemeester Daniël Termont vinden dat de belangrijkste wegen onze luchtwegen zijn. En zeker die van onze kinderen – roken in de auto in het bijzijn van kinderen is al wettelijk verboden.

Daarom was dit nieuws een kantelpunt in de campagne. Het circulatieplan werd van tevoren fel bestreden en afgekraakt, ook door uw dienaar. Het had groene schepen Filip Watteeuw de das kunnen omdoen. Het was een revolutionaire ingreep die wellicht ook anders had kunnen uitpakken. Watteeuw heeft gegokt, maar gewonnen. Anneleen Van Bossuyt, die na het gestruikel van Siegfried Bracke en Elke Sleurs als N-VA-kopstuk de oppositie moet aanvoeren, heeft zich met haar kritiek op dit nieuws bij de Gentenaars wellicht niet in de gratie gewerkt. Tot zover de hoop op een ander bestuur.

Doodsteek voor de brug

Er is een precedent. Dat het nieuws uit Gent vermoedelijk een cruciaal moment vormt in de aanloop naar zondag 14 oktober, kan hard gemaakt worden met een verwijzing naar de zomer van 2008. Wie de Oosterweelsaga een beetje heeft gevolgd, herinnert het zich nog: tien jaar geleden stuurde oud-reclamemaker Wim Van Hees met vzw Ademloos tientallen kinderen met puffertjes de Antwerpse Grote Markt op. Allemaal leerlingen van het Sint-Jozefinstituut, een school voor jongeren met een beperking, van wie sommigen kampten met zware ademhalingsproblemen. Zij kwamen protesteren tegen de bouw van de Lange Wapper, de brug die in het kader van het Antwerpse Oosterweelplan dwars over de stad – en rakelings langs hun school – zou lopen.

Op dat moment waren activist Manu Claeys en zijn StRaten-generaal al jaren aan het vechten tegen die brug, met dikke doorwrochte dossiers en veel technische argumenten. Tevergeefs, evenwel. Het was de actie van Ademloos die de sfeer totaal en op slag deed kantelen: tegen kinderen met puffertjes kan geen enkele politicus nog iets beginnen. Wie een beetje verstand heeft van de rol van emoties bij de publieke opinie wist toen al: die brug komt er niet, deze strijd is beslecht. De toenmalige burgemeester van Antwerpen, Patrick Janssens, maakte zich nog sterk dat hij de directie van het Sint-Jozefinstituut ervan kon overtuigen ‘dat de Lange Wapper niet schadelijk is voor de gezondheid’, maar iemand had hem toen beter tegen zichzelf in bescherming genomen.

HET MODEL-DE WEVER: Veilig thuis. Meer politie, kordate taal over diversiteit en veel ruimte voor ondernemers. Straalt af op de rest van N-VA. Beeld Photo News

Zo is het vandaag met de oppositie tegen Groen. Uiteraard valt er over sommige punten en komma’s nog te discussiëren, maar deze resultaten wegwuiven is niet geloofwaardig. Dat geldt voor het protest van de Gentse N-VA, maar ook voor dat van Koen Kennis, de Antwerpse N-VA-schepen van mobiliteit die het woensdag in Terzake moest opnemen tegen de groene kandidaat-burgemeester Wouter Van Besien. Zelden heeft een N-VA’er zo’n zwakke beurt gemaakt tegen een opponent. Zelfs burgemeester Bart De Wever zou het moeilijk hebben gehad – misschien zat hij daarom niet zelf in de studio.

Natuurlijk is ook in Antwerpen de modal shift volop aan de gang, natuurlijk worden daar nieuwe fietspaden aangelegd en dragen de lage-emissiezone en de knip aan de Leien bij tot een betere luchtkwaliteit. Wat dat betreft zijn alle politieke partijen vandaag groen. Het verschil zit in de politieke strategie: het huidige Antwerpse stadsbestuur doet qua mobiliteit aan piecemeal engineering – stukje bij beetje de zaak verbeteren – het Gentse stadsbestuur heeft gekozen voor de grote sprong voorwaarts, voor de revolutie. Dat die gelukt is, kan tot voorbeeld strekken voor andere steden.

Toen Groen-voorzitster Meyrem Almaci laatst zei dat 14 oktober een groene zondag zal worden, had ze wellicht gelijk. Het nieuws dat groen beleid een goede zaak is voor de longen van onze kinderen, is een gedroomd cadeau op zes weken voor de verkiezingen.

Een heldere keuze

Daarmee is nog eens bevestigd wat al een paar jaar duidelijk is: de tijd dat alle partijen van hetzelfde laken een pak waren, voor zover die ooit echt heeft bestaan, is definitief voorbij. Vlaanderen kan straks kiezen tussen twee krachtige, heldere en ook succesvolle politieke modellen: de schone longen van Groen en de veilige thuis van de N-VA.

De partij van Bart De Wever heeft haar keuze al duidelijk gemaakt. De slogan zal straks overal dezelfde zijn. Veilig thuis in een welvarend (vul zelf uw gemeente of stad in). Daar ligt de kracht van die partij: gespierde taal over migratie, identiteit en criminaliteit. Plus: zoveel mogelijk ruimte voor ondernemers en projectontwikkelaars. Dat is helder. Wat Groen daar nu tegenover kan zetten, is even helder. En heeft een grotere wervingskracht dan het klimaat of de energietransitie. Zeker in de steden waar mobiliteit en vervuiling op de zenuwen werken, kan Groen gewoon het Gentse model presenteren.

Veel zal nu afhangen van wat er de komende weken nog allemaal gebeurt. Als er nog een fietsdode valt in Antwerpen, zijn dat slechte punten voor de huidige meerderheid. Als er nog eens ergens aanslag wordt gepleegd, zal de boodschap van de N-VA beter aanslaan. Dat is geen cynisme, dat is harde politieke realiteit. Elk incident met een transitmigrant speelt in de kaart van N-VA, elk bericht over luchtvervuiling speelt voortaan nog harder in de kaart van Groen. Dat De Standaard eind september uitpakt met de resultaten van Curieuzeneuzen, een luchtmetingsproject in samenwerking met Universiteit Antwerpen en de Vlaamse Milieumaatschappij, zullen Almaci en Van Besien vast niet betreuren.

En dat het kartel met de socialisten in Antwerpen gestrand is op de avonturen van Tom Meeuws, is ook al goed nieuws voor Groen. Het succes van Watteeuw straalt vooral af op zijn eigen partij. Ook in Gent, waar de socialisten blij mogen zijn met het kartel.

Voor alle duidelijkheid: uiteraard zit Bart De Wever in Antwerpen wellicht even stevig in het zadel als het progressieve kartel in Gent. En uiteraard zal zijn aura, en dat van Theo Francken en Jan Jambon, een beetje afstralen op de andere N-VA-lijsten. Maar datzelfde geldt voor het aura van Watteeuw: ook dat kan in heel Vlaanderen uitgespeeld worden. Voorzichtige pronostiek: Groen zal vooral vooruitgang boeken in de steden, de N-VA zal vooral op het platteland knabbelen aan de heerschappij van CD&V.

Wie wordt straks de revelatie: Groen of N-VA? Het model-Watteeuw of het model-De Wever? In elk geval zullen twee modellen frontaal botsen. Ja, dat wordt weer een feest voor de democratie.

De liberale uitzondering

Er is nog een derde lokaal toepasbaar politiek model dat krachtig, helder én succesvol is. Dat van Bart Somers in Mechelen, de man die zo inclusief denkt dat hij ons allemaal “nieuwkomers” noemt “in deze diverse samenleving” – wat zelfs voor een progressieve filosoof als Patrick Loobuyck te ver gaat. Somers heeft de voorbije 18 jaar bewezen dat hij een multiculturele stad op kordate en toch respectvolle wijze kan besturen.

Ook het model-Somers is een duidelijk aanbod aan de kiezer, dat – zoals het hoort in een democratie – botst met andere modellen, waaronder dat van De Wever. Maar bij Somers is de link met zijn partij Open Vld haast niet meer waarneembaar. Omdat hij in Mechelen een stadlijst vormt met Groen, maar ook omdat zijn visie de uitzondering is in zijn partij. Dat werd onlangs nog bevestigd door communicatie-expert Noël Slangen, die de partij als weinig anderen kent. Vincent Van Quickenborne, Bart Tommelein en Gwendolyn Rutten komen wat betreft inclusiviteit niet aan de enkels van Somers. Daarom is het model-Somers, in tegenstelling met dat van Watteeuw en De Wever, niet exporteerbaar.

HET MODEL-SOMERS: Respect voor iedereen. Een inclusieve samenleving die de verdelende retoriek verwerpt. Straalt niet af op de rest van Open Vld. Beeld BELGA

Het belangrijkste bewijs waarom Rutten geen partij is voor Somers, leverde ze toen ze de oproep ‘Doe normaal of ga weg!’ van de Nederlandse premier Mark Rutte vol steunde. Rutte vindt dat mensen die iemand niet de hand willen schudden, maar naar een ander land moeten verhuizen. Dat zou Somers nooit zeggen. En terzijde: #gewoondoen is geen politieke slogan, maar een hashtag voor sportclubs en doe-het-zelfzaken.

Gelet op het politieke principe dat je als partij ergens voor moet staan, en top of mind moet zijn op een cruciaal thema, wordt 14 oktober een gele én groene zondag. De rest moet aan de slag. Lees: Groen en N-VA trekken met een bolide naar de verkiezingen, de rest zit nog op de fiets. En Kris Peeters gaat te voet. Goed voor de luchtkwaliteit, dat wel.

Het model-Watteeuw

Betere lucht. Minder auto’s, meer fietsers en meer gebruikers van het openbaar vervoer. Straalt af op de rest van Groen.

Het model-De Wever

Veilig thuis. Meer politie, kordate taal over diversiteit en veel ruimte voor ondernemers. Straalt af op de rest van N-VA.

Het model-Somers

Respect voor iedereen. Een inclusieve samenleving die de verdelende retoriek verwerpt. Straalt niet af op de rest van Open Vld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden