Zondag 04/12/2022

AchtergrondPolitiek

Vlaamse regering zoekt nog steeds naar akkoord over begroting, en de tijd dringt

Jan Jambon eerder deze week in Antwerpen. Beeld Photo News
Jan Jambon eerder deze week in Antwerpen.Beeld Photo News

De Vlaamse regering zoekt zondagavond nog steeds naar een akkoord over de begroting voor 2023. De tijd dringt, want maandagmiddag wordt Jambon in het parlement verwacht om de plannen van zijn ploeg uit de doeken te doen.

Jeroen Van Horenbeek en Stavros Kelepouris

“Er is maar één deadline: de septemberverklaring.” Met dat zinnetje probeert het kabinet van minister-president Jan Jambon de druk al weken af te houden. Terwijl de federale regering een nieuw steunpakket afkondigde om gezinnen en bedrijven bij te staan in deze crisis, bleef het aan Vlaamse kant stil. Jambon liet zich niet opjagen, en werkte in zijn eigen tempo verder.

Toch wordt het nog erg krap om die deadline te halen. Zondagavond wordt nog steeds gezocht naar een akkoord. De kans is groot dat er nachtwerk nodig is om de septemberverklaring te halen.

De omstandigheden zaten niet bepaald mee, want zaterdag moesten de onderhandelingen plots gestaakt worden nadat viceminister-president Hilde Crevits onwel was geworden en zelfs even het bewustzijn verloor. Uit voorzorg werd ze naar het ziekenhuis gebracht, waar een paar dagen rust werden voorgeschreven. Cd&v moest daardoor zondag verder zonder haar belangrijkste minister, collega’s Jo Brouns en Benjamin Dalle vervingen haar.

Maar ook vóór die onverwachte wending wilden de gesprekken allesbehalve vlotten. Vrijdag was de regering uit elkaar gegaan in diepe verdeeldheid. Cd&v en Open Vld enerzijds wilden veel verder gaan dan N-VA anderzijds – lees: die twee partijen wilden een stuk meer geld uitgeven. N-VA-minister Matthias Diependaele, bevoegd voor Financiën, wil absoluut een begrotingsevenwicht in 2027 in het vizier houden. Maar dat betekent dat er nu niet met miljarden gegooid kan worden.

Kindergeld

Het wenslijstje oogt nochtans lang, en duur. Het is vooral de kinderbijslag – officieel het Groeipakket – die al het hele weekend lang de gesprekken beheerst. Vorig jaar werd de jaarlijkse indexatie van het kindergeld afgeremd van 2 naar 1 procent. Maar door de torenhoge inflatie van dit jaar is de maandelijkse toelage van het kindergeld in reële waarde flink gedaald.

Cd&v eist dat die verloren indexatie volledig ingehaald wordt én dat het bedrag voortaan rechtstreeks gekoppeld wordt aan de spilindex, zoals bij de ambtenarenlonen. Dat moet de koopkracht van gezinnen ten goede komen. Een peperdure eis, waar N-VA en Open Vld niks van geloven. Zij zien het als onderhandelingsstrategie van de christendemocraten: hoog inzetten, om uiteindelijk te landen op wat je van in het begin wou binnenhalen.

Bij de liberalen wordt vooral ingezet op de jobbonus, een financieel extraatje voor mensen met een laag loon. Open Vld wil de bedragen optrekken en de doelgroep uitbreiden. Ook dat is een dure ingreep.

Energiefactuur

Wat de energiefactuur betreft: daar wil Vlaanderen het eigen aandeel zo laag mogelijk houden. Vorig jaar is eenmalig 200 miljoen euro aan overheidskosten uit de factuur gehaald om gezinnen en bedrijven (ietwat) te ontlasten. De kans lijkt groot dat dat opnieuw gebeurt. Anders dreigt het Vlaamse aandeel in de factuur weer te stijgen. Politiek onverkoopbaar midden in een energiecrisis, luidt het.

Als het van minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) afhangt, levert ook netbeheerder Fluvius nog een inspanning om de eigen kosten op de energiefactuur te verlagen. Of minstens stabiel te houden. Dat voorstel ligt naar verluidt gevoelig omdat de lokale besturen inkomsten halen uit Fluvius.

De Vlaamse overheidskosten volledig uit de energiefactuur takelen, een voorstel vanuit Cd&v, lijkt geen optie meer. Bevoegd minister Demir heeft daar al over verteld dat de ‘kabouters’ die kosten niet zullen dragen. Versta: linksom of rechtsom krijgen Vlaamse gezinnen en bedrijven die kosten uiteindelijk toch gepresenteerd.

Het voorstel van minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open Vld) om iedere Vlaming deze winter voor 1 euro per dag met de bus of tram te laten reizen lijkt ook van tafel. Het voorstel zou te veel geld kosten volgens meerdere bronnen. Bovendien leeft de vrees dat zo’n maatregel heel moeilijk af te voeren zal zijn in de lente. Dat zou wellicht te gevoelig liggen met de verkiezingen stilaan in zicht. Dan er maar beter niet aan beginnen, is binnen de regering te horen.

Huurders beschermen

Ook belangrijk: verhuurders van slecht geïsoleerde woningen (EPC-labels E en F waarschijnlijk) zullen hun huurgeld wellicht niet langer mogen indexeren. Voor huizen en appartementen met matige isolatie (er wordt dan gekeken naar de labels D en C) wordt de indexatie beperkt tot de helft. Alleen verhuurders van goed geïsoleerde huizen (wellicht de labels B, A en A+) zullen de huurprijs nog volledig mogen indexeren.

Met deze ingreep wil Vlaanderen kwetsbare huurders beschermen en verhuurders aanzetten tot investeringen in hun eigendom. Dat is al jaren een pijnpunt.

Voor de verbouwleningen en -premies worden de inkomensgrenzen wellicht verhoogd, zodat meer mensen aanspraak kunnen maken op (grotere) steun bij hun groene verbouwingen. Energiehuizen, die projecten moeten helpen coördineren, zullen meer mankracht en geld krijgen.

Ook de minimale levering van gas en elektriciteit wordt vervroegd afgekondigd, normaal vanaf 1 november. Die minimale levering zorgt ervoor dat mensen met betalingsachterstand niet in de koude of het donker belanden in de winter omdat energieleveranciers hun toevoer afsluiten. Normaal gaat de regeling pas in op 1 december.

Noodlijdende bedrijven zullen een deel van hun verlies kunnen opvangen via overheidssteun, vooral dan via leningen en waarborgen. Belangrijk is dat ze zich hierbij zullen moeten engageren, via een soort contract, om een deel van die steun te gebruiken voor energiebesparende investeringen. Bedrijven die hun beloftes niet nakomen zullen de steun moeten terugbetalen. “Net zoals tijdens corona”, luidt het.

Hoe diep de Vlaamse begroting uiteindelijk in het rood zal duiken, is op dit moment nog onduidelijk. Dat zal afhangen van hoe de nieuwe maatregelen de komende uren concreet uitgetekend zullen worden. Nu verwacht Vlaanderen voor volgend jaar een tekort van 450 miljoen euro. Tegen 2027 wil men terug naar een begrotingsevenwicht.

Vooral N-VA hecht hier veel belang aan, in de wetenschap dat de federale regering waar de partij geen deel van uitmaakt deze regeerperiode straks wellicht zal afsluiten met een zeer groot begrotingstekort.

Zijn eigen schuld

Zoals gezegd: de druk op de Vlaamse regering is hoog om vannacht tot een groot akkoord te komen. Zeker op Vlaams minister-president Jambon. Als hij morgen naar het parlement moet met een kleine deal of een akkoord dat met haken en ogen aan elkaar hangt, dreigt een vocale geseling door de linkse oppositie. Die zal met alle plezier het beeld ophangen van een regering die eindeloos kijft terwijl gezinnen en bedrijven het gewicht van de crisis vol op de schouders krijgen.

Ook binnen de regering wordt overigens naar Jambon gewezen. “Als hij zonder akkoord naar de septemberverklaring moet, is dat enkel zijn eigen schuld,” klinkt het bij een partijvoorzitter. Een N-VA-bron spreekt dit dan weer tegen: “Jambon is bereid om de septemberverklaring uit te stellen als het moet.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234