Zaterdag 26/11/2022

InterviewTom Van Goey

Vlaamse landbouwer in Oekraïne trekt aan alarmbel: ‘EU blokkeert Oekraïens graan te lang aan Poolse grens’

Links: Tom Van Goey, Vlaamse landbouwondernemer in Oekraïne. Rechts: een VN-schip met meer dan 23.000 ton graan wordt in de haven van Yuzhne, aan de Zwarte Zee, geëxporteerd naar Ethiopië. Beeld Gregory Van Gansen / Photo News, AFP
Links: Tom Van Goey, Vlaamse landbouwondernemer in Oekraïne. Rechts: een VN-schip met meer dan 23.000 ton graan wordt in de haven van Yuzhne, aan de Zwarte Zee, geëxporteerd naar Ethiopië.Beeld Gregory Van Gansen / Photo News, AFP

Opnieuw mogen na VN-bemiddeling zes schepen graan ophalen in Oekraïense havens. Te weinig en te laat, vreest Tom Van Goey, Vlaamse landbouwondernemer in Oekraïne. ‘Het huidige tempo volstaat zelfs niet om de oogst van vorig jaar weg te halen’.

Maarten Rabaey

“Op 26 juni werd de spoorbrug over de Dnjepr-rivier in Tsjerkasy gebombardeerd. Een grote tegenslag voor ons. Onze boerderij bevindt zich op de linkeroever daar. Sindsdien moeten we ver omrijden. Zo werd duidelijk dat de Russen gericht bombarderen om de graanexport van Oekraïne tegen te houden. Zullen ze nu plots wel terug schepen toelaten in Zwarte Zee-havens om dat mogelijk te maken? Ik twijfel. Meer dan een pr-stunt lijkt me dit voorlopig niet. Het is eerder een garantie voor Poetin dat hij zijn Russische havens kan laten werken.”

Agro-ondernemer Tom Van Goey (43) blijft sceptisch over de slaagkansen van het akkoord dat de VN en Turkije op 22 juli met Rusland sloten om een maritieme graancorridor mogelijk te maken. Hij heeft een groot landbouwbedrijf in Oekraïne, maar werkt momenteel vanuit België. Maandag raakte bekend dat nog eens zes vrachtschepen doorgang krijgen. “Er zijn nu al een twintigtal schepen in het getouw maar als dat allemaal boten zijn met de omvang van de eerste, zo’n 26.000 ton, zitten we nog maar aan een half miljoen ton graan op drie weken tijd. Te weinig, want de normale capaciteit was vroeger ongeveer 5 miljoen ton per maand. In een goeie oogst produceert Oekraïne soms tot 80 miljoen ton per jaar. Dit tempo volstaat zelfs niet om de oogst van vorig jaar weg te halen.”

Tom Van Goey. Beeld Gregory Van Gansen / Photo News
Tom Van Goey.Beeld Gregory Van Gansen / Photo News

De gevolgen voor het bedrijf van Van Goey zijn enorm. Delen van de oogst van vorig jaar zijn nog steeds niet geëxporteerd terwijl de nieuwe gewassen al worden binnengehaald vanop hun 3.000 hectare pachtgronden. “Bij het uitbreken van de oorlog op 24 februari hadden we nog 3.000 ton maïs en 800 ton zonnebloempitten liggen. Dat werd moeizaam verhandeld. Van de maïs blijft zelfs nu nog 800 ton van de oogst van 2021 liggen.”

De ruimte die dat in beslag neemt kan niet worden vrijgemaakt voor de gerst, tarwe en koolzaad die de voorbije weken werden geoogst. “Met de nodige creativiteit hebben we dit alsnog onderdak gegeven, door hoger te stapelen dan normaal. Maar dan moesten we eerst investeren in ventilatiesystemen die je nodig hebt om langere bewaring mogelijk te maken.”

Riskante passage

Het oorlogsgeweld is intussen niet meer verder genaderd tot het bedrijf van Van Goey, al is dat relatief. Het front in Zaporizja ligt op 350 kilometer, niet ver in vergelijking met de oppervlakte van het land. Zeven van zijn 90 werknemers zijn ook al opgevorderd door het leger. Voor het transport zijn vooral de gevechten rond de havensteden Odessa, de grote graanhaven Mykolaiv en Cherson, waarlangs de graangewassen normaal worden geëxporteerd, een probleem. Een bevrijding van de twee laatsten is cruciaal voor de economie.

De riskante passage via de Zwarte Zee – waar in sommige vaargeulen zeemijnen zijn gelegd – zorgt er nu voor dat de verzekeringskosten de pan uit swingen, tot 48 dollar per ton graan. Voor een schip met een cargo van 20 miljoen dollar aan boord betekent dit dat je al snel 400.000 dollar oorlogsverzekering betaalt. “Vooral kosten voor de afnemers maar die worden uiteindelijk ook doorgerekend aan ons. Vroeger zaten wij met een logistieke kost van 30 euro per ton, nu zit dat rond de 200 euro”, zegt Van Goey, die zegt blij te zijn als het bedrijf dit jaar break-even draait.

Van Goeys afnemers slaagden er de voorbije maanden wel in per vrachtwagen en per spoor graan en maïs via een alternatieve route naar het westen van het land te exporteren. Een deel gaat dan via de Poolse grens ook naar de EU. Ook langs die weg stellen zich nu problemen.

De verwoeste spoorbrug in Tsjerkasy. Beeld RV
De verwoeste spoorbrug in Tsjerkasy.Beeld RV

EU-protectionisme?

“Er staan nog altijd wachtrijen van 20 tot 30 kilometer vrachtwagens aan de Poolse grens”, vertelt Van Goey. “Chauffeurs moeten zeven dagen in haast onmenselijke omstandigheden aanschuiven op de heenreis, en even lang terug. Deze situatie sleept al vier maanden aan. Men zegt de passage te vergemakkelijken maar er gebeurt niets. Onbegrijpelijk. De EU blokkeert het graan te lang aan de grens. De officiële redenen zijn de duur van bureaucratische controles. De EU eist bewijzen voor de volledige traceerbaarheid van het graan, wat moeilijk is door de oorlog. Maar wij vermoeden toch ook protectionisme vanuit de EU-landbouwsector om export naar de EU zelf te ontraden. Oekraïners zijn door de oorlog genoodzaakt hun graan veel goedkoper te verkopen om het weg te krijgen, en dat komt de Europese boeren nu niet goed uit.”

Als EU-ondernemers in Oekraïne bepleiten Van Goey en zijn collega-landbouwers bij de Commissie een systeem waarbij de vrachtwagens uitgerust worden met digitale transponders, waarop voor het vertrek naar de grens alle verplichte data over de herkomst van de lading versleuteld wordt bewaard. Een scan kan dan volstaan om de EU binnen te rijden.

De hoge brandstofkosten zijn intussen wel tijdelijk van de baan in Oekraïne, omdat er veel diesel is aangevoerd. Dit vertaalt zich in iets lagere teeltkosten maar op de transportkosten heeft dit geen impact. Van Goey: “We hebben bijvoorbeeld nu een lading die binnen drie dagen moet vertrekken, maar vrachtwagens kosten omwille van de oorlog nu al 7.000 euro, drie keer de normale prijs, omdat ze zoveel tijd verliezen aan de grens en er ook nauwelijks terugvrachten meer zijn. Nog een reden waarom er zo snel mogelijk veel meer schepen door de Zwarte Zee moeten kunnen varen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234