Donderdag 04/06/2020

Israël

Vijf vragen over het ‘vredesplan’ van Trump en Netanyahu

Protest op de Westelijke Jordaanoever in Bethlehem.Beeld EPA

De Palestijnen verwerpen resoluut het door de Amerikaanse president Trump en de Israëlische premier Netanyahu gepresenteerde plan voor een tweestatenoplossing in Israël. Waar komt die op neer, en wat zijn de Palestijnse opties? 

Waar komt het vredesplan van Trump op neer?

Volgens het plan mag Israël alle Joodse nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever annexeren, alsook de strategisch gelegen Jordaanvallei. De Palestijnen krijgen het bestuur over 70 procent van de Westoever, twee keer zoveel als ze nu hebben. Maar de toekomstige Palestijnse staat wordt volledig ingekapseld. Ook blijft de Palestijnse soevereiniteit beperkt. Israël houdt de militaire controle over het gebied. Het vredesplan erkent Jeruzalem als hoofdstad van Israël. De Palestijnen mogen in de periferie van de stad hun eigen hoofdstad vestigen.

De Palestijnen krijgen langs de grens met Egypte een paar stukjes land in de Negev-woestijn ter compensatie voor hun gebiedsverlies. Voor de miljoenen Palestijnse vluchtelingen komt er geen ‘recht op terugkeer’ naar gebied dat nu onderdeel is van de staat Israël. Zij moeten zich vestigen in de toekomstige Palestijnse staat, of elders in het Midden-Oosten blijven.

Hoeveel kans heeft het vredesplan?

Te oordelen naar de reacties vanuit het Palestijnse kamp heel weinig. De Palestijnse president Mahmoud Abbas noemde het plan een ‘klap in het gezicht’ van de Palestijnen. “Wij zeggen duizend keer nee tegen de Deal van de Eeuw”, zei hij. 

De Hamas-beweging, die de macht heeft in de Gazastrook, noemde het plan een ‘samenzwering’ tussen Israël en de VS. Het zwakke punt van het plan is dat Trumps schoonzoon Jared Kushner de Palestijnen niet betrokken heeft bij het opstellen van het ‘vredespakket’, dat Trump presenteerde als “misschien wel de laatste kans voor de Palestijnen”.

Ook Israëlische kranten zetten vraagtekens bij de haalbaarheid van het plan, omdat het van bovenaf wordt opgelegd aan de Palestijnen. Volgens Haaretz verhindert het plan de vorming van een “levensvatbare Palestijnse staat”.

Wat is het grootste verschil met voorgaande vredesplannen?

Het cruciale verschil is dat Kushner en Trump alle VN-resoluties over de bezette gebieden overboord werpen en de gangbare opvatting loslaten dat de Joodse nederzettingen volgens het internationaal recht illegaal zijn. 

Het plan is in plaats daarvan gebaseerd op de feitelijke situatie: er wonen 700.000 kolonisten op de Westoever (inclusief Oost-Jeruzalem), en Israël zal nooit de militaire controle over het gebied uit handen geven. Verder is er in het plan geen sprake meer van Jeruzalem als gedeelde hoofdstad voor Israël en de Palestijnse staat.

Trump heeft ook de volgorde omgedraaid: er ligt een kant-en-klaar pakket waarover verder niet veel meer te onderhandelen valt. De Israëlische premier Netanyahu ziet dat als een rechtvaardiging om de nederzettingen en de Jordaanvallei al op korte termijn te annexeren. Kortom, het plan gaat hoe dan ook deels door.

Wat voor opties hebben de Palestijnen nog als ze dit plan afwijzen?

Weinig. Sinds het mislukken van het Camp David-vredesoverleg tussen de Israëlische premier Ehud Barak en de Palestijnse president Yasser Arafat in 2000 zijn de Palestijnen er alleen maar op achteruitgegaan. Arafat wees toen een aanbod van Barak af. Achteraf gezien was dat het gunstigste akkoord dat de Palestijnen ooit hadden kunnen sluiten.

De Palestijnen dachten dat de tijd in hun voordeel zou werken, maar dat bleek niet het geval. Sindsdien is het aantal Joodse nederzettingen en hun omvang op de Westoever alleen maar toegenomen. De Palestijnen ondergroeven hun onderhandelingspositie ook doordat het tot een breuk kwam tussen de Palestijnse president Abbas en de Hamas-beweging. Door de Arabische Lente is het Palestijns-Israëlische conflict ook steeds meer op de achtergrond geraakt.

Palestijnse betoger in Bethlehem.Beeld AFP

De Palestijnen kunnen nu niet veel meer doen dan wachten tot er een nieuwe Amerikaanse president komt die meer sympathie heeft voor hun aspiraties. Abbas dreigde ook met het opheffen van de Palestijnse Autoriteit. Dat zou betekenen dat Israël als bezettingsmacht weer de volledige verantwoordelijkheid voor het bestuur van het gebied krijgt. 

Maar het wegvallen van de geldstroom die via de Palestijnse Autoriteit loopt kan tot onrust onder de bevolking leiden. Dat kan Hamas en de voorstanders van gewelddadig verzet in de kaart spelen. Als Netanyahu alle nederzettingen en de Jordaan-vallei annexeert, ontstaat er zeker een explosieve situatie.

Is het plan eigenlijk vooral een verkiezingsstunt van Trump en Netanyahu?

De naderende verkiezingen in Israël (de derde al binnen een jaar) en de presidentsverkiezingen in de VS zullen ongetwijfeld een rol hebben gespeeld bij de beslissing het plan nu te presenteren. Trump heeft de steun van de evangelische christenen nodig voor zijn herverkiezing. Zij zijn uitgelaten over het pro-Israëlische vredespakket. 

Ook voor Netanyahu komt het gunstig uit. Het voorgenomen annexeren van nederzettingen kan hem extra stemmen opleveren van Joodse kolonisten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234