Maandag 27/06/2022

AnalyseFranse presidentsverkiezingen

Vijf jaar geleden wilde Macron graag opnieuw in duel met Le Pen. Nu het zover is, moet hij alle zeilen bijzetten

null Beeld AP
Beeld AP

Als Emmanuel Macron in één ding geslaagd is de afgelopen vijf jaar, dan is het wel dit. Vanaf de eerste dag van zijn presidentschap wilde hij een nieuwe tweestrijd met Marine Le Pen, om ‘zeker’ te zijn dat zijn verblijf in het Elysée verlengd kon worden. Dat duel heeft hij nu beet.

Erwin Verhoeven

Om dit doel te bereiken, moest Macron het oude Franse politieke landschap dynamiteren. Sinds zondagavond hebben we een duidelijker zicht op het slagveld dat rest. Van de twee grote partijen die de Franse politiek de afgelopen vijf decennia beheersten, schiet enkel nog stof en as over.

De eens zo machtige Parti Socialiste leverde negentien jaar lang de president (Mitterrand en Hollande) en leidde met premier Lionel Jospin ook nog eens vijf jaar het land onder president Jacques Chirac. De partij werd in april 2017 al door Macron herleid tot een club die haar vergaderingen kan houden in een telefooncel. De slimsten, of de grootste opportunisten, waren toen al overgelopen. Anderen vervoegden nadien het kamp-Macron. De overblijvers waren uit geldnood gedwongen de partijzetel te verkopen, keken stomverbaasd naar wat hen overkwam en wisten zich politiek niet te vernieuwen.

Om de ramp compleet te maken, kozen ze voor deze campagne de slechtste kandidate die mogelijk was. Anne Hidalgo is een puur product van het oude PS-apparaat. Wereldvreemd. Geen greintje begeestering. En een desastreus bilan als burgemeester van Parijs. Na haar passage als electoraal boegbeeld is de partij helemaal in rook opgegaan.

De waarden van Chirac

Bij het ‘neo-gaullistische’ Les Républicains dacht men dat dit hen niet kon overkomen. Hun kandidaat François Fillon zette vorige keer nog een eervolle 20 procent neer, hoewel zijn kandidatuur door het gerecht aan flarden geschoten werd. Maar vanaf dag één dat la macronie regeerde, bleek de oude beleidspartij verdeeld. De ene helft vond dat het allemaal wat rechtser en harder mocht, op het vlak van migratie, orde en veiligheid. De andere helft wilde de politieke waarden van Jacques Chirac - voor zover de grootste politieke windhaan uit de Vijfde Republiek waarden had - niet verraden en een centrumkoers blijven varen. Daarbij vergaten ze dat dit aanbod al bestond en comfortabel in het Elysée zat.

Die verdeeldheid is nooit weggewerkt. Ook niet tijdens deze campagne. Toppunt was dat de militanten met Valérie Pécresse een kandidate kozen die kort voordien uit de partij was gestapt, omdat ze die ‘te rechts’ vond. Diezelfde Pécresse moest nu een ‘hard’ programma uitdragen, om de boel bijeen te houden. Qua communicatie volstrekt ongeloofwaardig, en dus een regelrechte ramp. Qua resultaat ook: 4,79 procent.

Valérie Pécresse. Beeld ANP / EPA
Valérie Pécresse.Beeld ANP / EPA

De vraag of PS en LR ooit in een of andere vorm uit hun as herrijzen, is momenteel wat van ondergeschikt belang. Maar het zet politici, ook in ons land, best aan het denken. Zaken die decennialang zekerheden als een huis waren, zijn dat vandaag niet meer. Het politiek landschap is als drijfzand.

51/49

Terug naar het duel van de tweede ronde. Dat Macron dit met de vingers in de neus zou winnen zoals hij droomde en hoopte, is nog zo’n zekerheid die in de afgelopen vijf jaar gesneuveld is. Hoewel men in het kamp van Marine Le Pen zondagavond off the record toegaf dat men de kloof tussen beide finalisten liever iets kleiner had gezien dan de dikke 4 procent, is de buit nog lang niet binnen voor de uittredende president. Getuige de peiling van Ifop zondagavond na het sluiten van de stembureaus uitgevoerd voor tv-zender TF1. Die geeft een score van 51/49 voor Macron. Kleiner is het verschil in een peiling nooit geweest.

Iedereen heeft daar zo zijn verklaring voor. Die van opiniepeiler en politicoloog Jérôme Sainte-Marie zit misschien het dichtst bij de werkelijkheid. Volgens Sainte-Marie heeft Emmanuel Macron door het overstijgen van de oude links-rechtstegenstelling een aantal andere breuklijnen in de Franse samenleving blootgelegd.

De belangrijkste van die tegenstellingen is die tussen de winnaars van de mondialisering en de verliezers. De winnaars zijn er tot nu in geslaagd hun wil op te leggen dankzij een vorm van autoritair liberalisme. Dat leidt tot steeds meer spanningen in de samenleving - en zelfs tot geweld, zie de gele hesjes en de repressie van die beweging. De groeiende afkeer van dat ‘elitaire blok’ kan, zo voorspelde Sainte-Marie al in 2019, “de komende jaren leiden tot een overwinning van een verenigd populistisch blok”.

Marine Le Pen. Beeld AP
Marine Le Pen.Beeld AP

Vraag is of Marine Le Pen de kandidate is die het ‘populistisch blok’ kan verenigen. Ze heeft daarvoor deze keer een aantal troeven in handen. De kandidatuur van Eric Zemmour heeft haar politieke profiel verzacht. Ze zoekt niet langer permanent de clash en het conflict. Ze heeft een paar verontrustende punten geschrapt uit haar programma, maar hamert nog altijd op koopkracht voor de doorsnee Fransen. Ze voert campagne rond problemen uit het dagelijks leven.

Om het ‘populistisch blok’ helemaal achter zich te krijgen, moet Marine Le Pen een heel deel van de stemmen van de linkse Jean-Luc Mélenchon en van de klassiek-communistische Fabien Roussel voor zich weten te winnen. Dat lijkt misschien niet evident, maar is zeker niet uitgesloten. In 2017 stemde 20 procent van hen in de tweede ronde voor Le Pen. De oude politiek - LR, de groenen, de PS en de kleinere linkse kandidaten - stelt hier sinds zondagavond het even oude ‘front républicain’ tegenover. Front tegen Le Pen. De overzijde noemt dit smalend “la politique du castor”, de politiek van de bever: ‘faire barrage’, een dam opwerpen, tegen ‘extreemrechts’.

Emmanuel Macron onder zijn campagneslogan ‘Nous tous’, wij allen. De helft plus één zou deze keer al een succes zijn. Beeld AP
Emmanuel Macron onder zijn campagneslogan ‘Nous tous’, wij allen. De helft plus één zou deze keer al een succes zijn.Beeld AP

Decennialang was dat genoeg. De helderste geesten zien ondertussen in dat het deze keer niet zal volstaan. Daarom manen ze Macron aan om met ‘iets positiefs, iets wervends’ te komen. De kandidaat is niet doof langs die kant en kondigde zondagavond “iets nieuws, iets groots” aan. Een vorm van “nationale unie”. Hamvraag is of die unie 50 procent plus één van de kiezers zal uitmaken. Want in werkelijkheid heeft de jongste president ooit de Franse samenleving meer gespleten dan ooit. Hij is de afgelopen vijf jaar ook herhaaldelijk gewaarschuwd dat zijn strategie om herverkozen te raken - een nieuw duel met Le Pen - ‘spelen met vuur’ was.

Het worden veertien spannende dagen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234