Zondag 28/11/2021

NieuwsBrazilië

Verrassend nederige Bolsonaro: ‘Aanval op rechtspraak was nooit mijn bedoeling’

President Jair Bolsonaro geeft een toespraak voor medestanders tijdens een betoging op dinsdag. Beeld AFP
President Jair Bolsonaro geeft een toespraak voor medestanders tijdens een betoging op dinsdag.Beeld AFP

Twee dagen nadat hij ten overstaan van tienduizenden mensen dreigementen uitte richting het hooggerechtshof, gaat de Braziliaanse president Jair Bolsonaro in een brief diep door het stof.

“Mijn woorden”, schrijft hij in een verklaring die donderdagmiddag verscheen op de website van de Braziliaanse overheid, “kwamen voort uit de hitte van het moment”. Hij heeft “het grootste respect voor de rechterlijke macht”, schrijft hij. En als uitvoerende macht heeft hij niet het recht “om het koord op te rekken”.

President Bolsonaro heeft sinds zijn aantreden in 2019 verrassing op verrassing gestapeld, maar nooit nam hij in zijn acties gas terug. De ene hoogoplopende ruzie deed hij vergeten door elders andere moddergevechten te starten. Verontwaardiging over boude uitspraken deed hij verbleken door nog hardere termen te gebruiken. Voor het eerst uit de omstreden president een mea culpa: hij had het niet zo bedoeld.

De sussende woorden lijken erop gericht een door hemzelf gecreëerde tijdbom te ontmantelen. Afgelopen dinsdag, op onafhankelijkheidsdag, gaven enkele honderdduizenden aanhangers gehoor aan zijn oproep om de straat op te gaan. De centra van steden als Brasilia, São Paulo en Rio de Janeiro vulden zich met supporters gekleed in het nationale geel en groen.

In Brasilia, midden tussen de gebouwen van de drie Braziliaanse machten (regering, rechtspraak en parlement), sprak hij dreigende woorden richting hoge rechter Alexandre de Moraes, die vorige maand een onderzoek naar de president startte vanwege verspreiding van nepnieuws.

Suggestieve woorden

“Als de voorzitter hem niet in het gareel krijgt, kan hem iets overkomen dat we niet willen”, luidden de suggestieve woorden van het staatshoofd. Zijn fanatieke volgelingen reageerden met gejuich. Velen in het publiek spraken tegenover journalisten de bereidheid uit om de wapens op te pakken.

Bolsonaro riep daarnaast dat hij nooit naar de gevangenis zou gaan en dat “alleen God” hem van zijn macht zou kunnen ontdoen. De uitspraken waren de overtreffende trap van maandenlange verbale aanvallen op het hooggerechtshof en andere instituten zoals het electoraal hof (dat hij al vóór de presidentsverkiezingen van volgend jaar beticht van fraude).

Zijn woorden hadden onmiddellijk effect. Duizenden vrachtwagenchauffeurs die deelnamen aan de demonstraties zetten na dinsdag hun protest voort en blokkeerden snelwegen in meer dan de helft van Braziliës 26 deelstaten. De truckers sloten zelfs de centrale boulevard van hoofdstad Brasilia af. Woensdag deed Bolsonaro al een poging om de gemoederen van de chauffeurs te sussen, maar de demonstranten weigerden te geloven dat het audiobericht werkelijk afkomstig was van de president. Zodoende hielden de truckers ook donderdag nog een groot deel van het land in de houdgreep.

Crisis

Braziliaanse media melden dat de president donderdagochtend de hulp inriep van de rechtse oud-president Michel Temer, de man die de macht overnam toen de linkse president Dilma Rousseff door het parlement werd afgezet in 2016. In een vier uur durend gesprek over de door Bolsonaro veroorzaakte constitutionele crisis tussen het staatshoofd en de rechtspraak, overtuigde ex-president Temer de zittende president om “een boodschap van verzoening” te versturen. Een uur later publiceerde de overheid de brief online. Het statement was door Temer geschreven, meldt nieuwszender Globo.

“Zijn eigen crisis was hem boven het hoofd gegroeid”, zegt politicoloog Nauê de Azevedo via de telefoon. “Daarom schakelde hij de hulp in van Temer, een zeer ervaren Braziliaans politicus.” De politicoloog van de Universiteit van Brasilia vermoedt dat de president vooral zichzelf probeert te redden.

Tot nu toe reageerde Bolsonaro telkens met gestrekt been op elk justitieel onderzoek dat naar hem werd geopend, een methode waarmee hij telkens de inzet verhoogde. “Mogelijk heeft Temer hem gewaarschuwd dat hij verantwoordelijk zou worden gehouden als de situatie verder uit de hand zou lopen.”

Het was allemaal niet zo bedoeld, luidt nu de nederige boodschap. “Ik had nooit de intentie om een van de andere machten (de rechtspraak, red.) aan te vallen. De verdeling van de machten is verankerd in de grondwet, een gegeven dat iedereen moet respecteren.” Ook machthebbers hebben niet het recht om “het touw zover op te rekken dat Braziliaanse levens en de economie gevaar lopen”, stelt de brief, verwijzend naar zijn eigen dreigementen en het vrachtwagenprotest dat erop volgde.

Hij had zichzelf opgehitst en in de emotie “botte woorden” geuit, maar zijn meningsverschillen met rechter De Moraes, schrijft hij, horen thuis in de rechtbank. “Ik benadruk nogmaals mijn respect voor de instituties.”

‘Komische film’

Een knieval als climax van al drie jaar oplopende emoties – weinig Brazilianen hadden het zien aankomen. “Het is een komische film”, reageert analist De Azevedo. Bolsonaro deed juist al maanden verwoede pogingen om zijn dalende populariteit te stutten. Hij suggereerde dat Braziliës stemcomputers fraudegevoelig zouden zijn en hakte met de verbale botte bijl in op het electoraal hof.

Toen het hooggerechtshof zich ging bemoeien met de ruzie, zette hij het gevecht naadloos voort met de hoogste rechters. In peilingen loopt Bolsonaro straatlengtes achter op zijn linkse rivaal, de oud-president Lula da Silva die dit voorjaar, dankzij een uitspraak van het hooggerechtshof, zijn politieke rechten terugkreeg. De eerste ronde van de presidentsverkiezingen vindt plaats in oktober volgend jaar.

Terwijl Bolsonaro al ruziënd telkens weer de aandacht op zich wist te vestigen, verloor hij het afgelopen jaar gestaag aan populariteit. Steeds meer kiezers verwijten hem een desastreuze houding tegenover de coronapandemie, die al aan ruim 580.000 Brazilianen het leven kostte.

Bolsonaro deed er alles aan om géén coronamaatregelen in te voeren en verzette zich lang tegen de aanschaf van vaccins. Ook op economisch vlak dalen zijn waarderingscijfers. Terwijl hij beweerde dat de economie niet mocht wijken voor een onbenullig virus, slaagde hij er niet in om het land te behoeden voor stevige inflatie en groeiende werkloosheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234