Vrijdag 16/04/2021

AchtergrondDonald Trump

Vandaag is de laatste werkdag van Trump als president: welke toekomst wacht hem nu?

null Beeld AFP
Beeld AFP

De dagen van Donald Trump in het Witte Huis zijn geteld, woensdag neemt Joe Biden de fakkel over als president van de VS. Voor Trump breken onzekere tijden aan, met mogelijk meerdere rechtszaken, een impeachment en zonder zijn spreekbuis Twitter. Maar zou hij daar minder populair door worden?

Als een dief in de nacht verlaat president Donald Trump dinsdag, net voordat Joe Biden als zijn opvolger wordt beëdigd, het Witte Huis. De inhuldiging van zijn Democratische rivaal weigert hij bij te wonen. Dat zou kunnen worden opgevat als een erkenning dat Biden de verkiezingen heeft gewonnen, iets wat Trump tot het bittere einde weigert toe te geven.

Het is een eenzame aftocht voor iemand die zichzelf beschouwt als een van de grootste presidenten die de Verenigde Staten hebben gehad. Vrijwel alle mensen met wie hij de afgelopen vier jaar in het Witte Huis heeft gewerkt, hebben afstand van hem genomen na zijn mislukte poging het Congres te dwingen hem, ondanks zijn verkiezingsnederlaag, opnieuw uit te roepen als president.

Trump is dol op de overtreffende trap, maar van het meest exclusieve gezelschap ter wereld, de Presidents Club, zal hij geen lid worden. Normaal wordt iedere aftredende president opgenomen in dit informele clubje van nog levende Amerikaanse ex-presidenten. Of ze nu Republikein zijn of Democraat, ze behandelen elkaar met respect, werken samen bij hulpacties en worden vaak zelfs vrienden, ondanks hun meningsverschillen. Het is een symbool van de Amerikaanse traditie van vreedzame machtswisselingen.

Maar Trump heeft eerder al te kennen gegeven dat hij weinig animo heeft zich te scharen bij Jimmy Carter, Bill Clinton, George Bush en Barack Obama. Bij zijn achterban zou dat overkomen alsof hij zich alsnog aansluit bij de ‘deep state’ waartegen hij vier jaar lang heeft gefulmineerd. Andersom is de animo trouwens ook miniem. Stuk voor stuk beschouwen zijn voorgangers hem als een iemand die het presidentschap te schande heeft gemaakt: een president die bereid was om ruim 250 jaar aan democratische tradities op te offeren om aan de macht te blijven.

Impeachment

Andere ex-presidenten konden na hun aftreden even uitblazen – Obama ging wakeboarden, Bush pakte het penseel op – maar Trump wacht een impeachmentproces in de Senaat, hoewel nog onduidelijk is wanneer het proces zou beginnen. De grote vraag is of Trump zelf zijn opwachting zal maken bij de behandeling van de aanklacht: het aanzetten tot een opstand. Dat zou een primeur zijn. Bij het eerste impeachmentproces tegen hem liet hij verstek gaan. Ook president Bill Clinton verscheen niet bij het impeachmentproces tegen hem en en liet zijn verdediging helemaal over aan zijn advocaten, een team van juridische zwaargewichten.

Wél komen opdagen nu hij geen president meer is, zou wel passen bij het vechtlustige karakter van Trump. Het zou een spektakel kunnen worden waarmee hij zijn gedemoraliseerde achterban weer op de barricaden kan krijgen. Maar volgens de Amerikaanse staatsrechtgeleerde Jonathan Turley, een criticus van Trump maar tegelijk een tegenstander van de impeachment, zou Trump er verstandig aan doen weg te blijven. Op die manier zou hij duidelijk kunnen maken dat hij het hele proces als illegaal beschouwt, omdat hij geen president meer is. Hoe kun je iemand afzetten die het ambt al heeft neergelegd?, redeneert Turley.

Het wordt een inauguratie zonder publiek, dus vult een zee van Amerikaanse vlaggen de National Mall in Washington DC. Beeld AFP
Het wordt een inauguratie zonder publiek, dus vult een zee van Amerikaanse vlaggen de National Mall in Washington DC.Beeld AFP

Mocht het proces toch doorgaan, dan staat Trump voor het probleem dat er geen dreamteam van advocaten staat te wachten om zijn verdediging op zich te nemen. Verscheidene advocaten die het in het eerste impeachmentproces voor hem opnamen, zijn afgehaakt na de aanval van de Trump-meute op het Congres. Een van de weinige zwaargewichten die het nog voor hem opnemen is Alan Dershowitz, die ooit deel uitmaakte van het team dat O.J. Simpson vrijpleitte. Net als Turley moet hij weinig van Trump hebben, maar hij vindt dat wat de president heeft gezegd onder de vrijheid van meningsuiting valt. Maar Dershowitz heeft al laten weten dat hij niet beschikbaar is voor het proces.

Wie wel stond te trappelen om zich voor Trump in de strijd te werpen is Rudy Giuliani, die naam maakte door zijn optreden als burgemeester van New York tijdens 9/11. Als persoonlijk advocaat van Trump is hij de afgelopen maanden vooral opgevallen door zijn hysterische televisieoptredens waarin hij over grootscheepse kiesfraude klaagde. Voor de rechter had hij minder succes. Keer op keer moest hij toegeven dat hij daar geen bewijs voor had. Sterker nog: hij betoogde niet eens dat het om fraude ging. Maar ook Giuliani heeft zich afgemeld, omdat er onderzoek wordt gedaan naar de rol die hij zich heeft gespeeld bij het opjutten van de menigte.

Behoeften

Hoe dan ook, het impeachmentproces gaat een spektakel worden dat Trump kan gebruiken om zijn behoefte aan aandacht en verering te bevredigen. In plaats van dader (de aanstichter van de bestorming van het Capitool) is hij weer het slachtoffer, van wat hij het vervolg op de ‘grootste heksenjacht uit de geschiedenis’ noemt.

Volgens sommigen zou Trump zelfs van plan zijn na zijn vertrek uit het Witte Huis weer massabijeenkomsten met zijn aanhangers te organiseren om zijn populariteit te bewijzen. Een groot deel van de Republikeinse kiezers gelooft nog steeds heilig in Trumps ‘kolossale verkiezingszege’. Na vier jaar fulmineren tegen de media — ‘fake news’ en ‘vijanden van het volk’ — heeft Trump de waarheid tandeloos weten te maken, misschien wel zijn belangrijkste erfenis. Feiten bestaan niet meer voor zijn volgelingen.

Met die bijeenkomsten zou Trump druk kunnen uitoefenen op Republikeinse senatoren die de bestorming van het Capitool en het impeachmentproces zien als een mooie gelegenheid om hun partij van de greep van Trump te verlossen. Als de Senaat Trump veroordeelt – maar dan moeten wel zeventien Republikeinen meestemmen met de Democraten – kan hij een verbod opgelegd krijgen om ooit nog aan de verkiezingen mee te doen. Maar iedere Republikeinse senator die Trump afvalt, riskeert te worden afgestraft door zijn nog steeds aanzienlijke aanhang.

Er is dan ook een redelijke kans dat Trump uiteindelijk zal worden vrijgesproken: veel Republikeinen vinden dat hij niet heeft opgeroepen tot een opstand, anderen zijn bang. Maar het staat wel vast dat Trumps reputatie flinke schade zal oplopen naarmate er meer bekend wordt over de stormloop op het Congres. Opgepakte relschoppers verdedigen zich nu al met het argument dat zij ‘op uitnodiging van president Trump’ in het Capitool waren.

De Amerikaanse hoofdstad maakt zich, met grootschalige veiligheidsmaatregelen, op voor de inauguratie. Beeld EPA
De Amerikaanse hoofdstad maakt zich, met grootschalige veiligheidsmaatregelen, op voor de inauguratie.Beeld EPA

Vlak voor hij de deur van het Witte Huis achter zich dichttrekt, kan Trump nog proberen zichzelf een pardon te verlenen voor eventuele misdrijven die hij als president heeft begaan, vrezen ook sommige Republikeinen. Of dat geldig zou zijn, is zeer de vraag omdat het indruist tegen het rechtsbeginsel dat niemand rechter mag zijn in zijn eigen zaak. In ieder geval geldt het volgens de Amerikaanse Grondwet niet in het geval van een impeachment.

Trump kan daarmee ook niet afkomen van de mogelijke rechtszaken die hem in de staat New York te wachten staan wegens belastingfraude en vervalste opgaven van zijn vermogen, die hij volgens zijn voormalige advocaat Michael Cohen gebruikte om leningen los te krijgen bij zijn banken. Voor de fiscus voerde hij juist aanzienlijke verliezen op, zodat hij jarenlang nauwelijks belasting hoefde te betalen.

Comeback?

President Howard Taft zei na zijn verkiezingsnederlaag in 1912 dat ex-presidenten “een dosis chloroform toegediend moeten krijgen om het land te beschermen tegen het schrikbeeld dat de bewoner van het Witte Huis ooit zal terugkomen”.

Geen gek idee, maar op een dergelijke dosis zelfspot zal je Trump niet snel betrappen. Hij heeft al laten doorschemeren dat hij het land over vier jaar hoopt te verblijden door zich opnieuw verkiesbaar te stellen. Maar ook als hij de impeachment en de resterende juridische valkuilen overleeft, is het nog de vraag of zijn vehikel, de Republikeinse partij, weer startklaar is.

Op de protestbijeenkomst op de Mall vlak voor de aanval op het Capitool riep Trumps zoon Donald jr. de menigte op weigerachtige Republikeinse Congresleden te laten zien dat de Republikeinse Partij ‘niet meer hun partij’ is. “Dit is Trumps partij!” Dat klopt. Zelfs nadat Trumps relschoppers hadden huisgehouden in het Congres, tekenden nog 147 Republikeinen bezwaar aan tegen Bidens verkiezingszege. Maar er is wel een stuk van de partij afgebroken.

Columniste Karen Tumulty van The Washington Post beschreef de partij treffend als een huurauto waarmee Trump is gaan joyriden, waarna hij het vehikel met een lege benzinetank, een kapotte voorruit en besmeurde bekleding had achtergelaten. En, zou je eraan kunnen toevoegen, op de achterbank zit een stel luidruchtige QAnon-vandalen met AR-15 geweren, die Trump onderweg heeft opgepikt om zijn aanspraken op het Witte Huis kracht bij te zetten.

Trump is van plan zich na zijn aftreden terug te trekken op zijn golfparadijs Mar-a-Lago in Florida, een Republikeins bolwerk dat misschien als springplank voor een nieuwe ambtstermijn als president zou kunnen dienen. Uiteindelijk staat Florida bekend als de ‘staat van de tweede kansen’, maar eenvoudig zal het niet worden, zeker niet zolang hij zijn belangrijkste spreekbuis, Twitter, kwijt is.

Trumps poging de partij in te schakelen om de verkiezingszege van Biden terug te draaien heeft bovendien een burgeroorlog ontketend binnen de Grand Old Party tussen de Trump-aanhangers en klassieke Republikeinen zoals Liz Cheney, de nummer drie van de partij.

De laatsten zijn ervan overtuigd dat de Republikeinen geen schijn van kans hebben nog aan de macht te komen, zolang de partij het moet hebben van complotdenkers en vandalen die bereid zijn de democratie aan gort te slaan voor hun idool. Andersom zijn de nieuwe, populistische kopstukken van de partij zeker dat de Republikeinen geen toekomst hebben zonder Trumps radicale achterban. Waarschijnlijk hebben beide kampen gelijk. Dat is slecht nieuws voor Trump: dan doet zijn huurauto het niet meer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234