Dinsdag 26/01/2021
Een erewacht strijkt de Taiwanese vlag op het Vrijheidsplein in de hoofdstad Taipei.

AchtergrondVerenigde Staten

Trump stookt spanningen rond Taiwan nog even op

Een erewacht strijkt de Taiwanese vlag op het Vrijheidsplein in de hoofdstad Taipei.Beeld EPA

In de laatste woelige dagen van zijn presidentschap heeft Donald Trump nog eens stevig uitgehaald naar Peking. Als slotakte van zijn Chinabeleid koos hij voor een aanval op een van China’s gevoeligste terreinen: de omgang met Taiwan. In Peking werd woedend gereageerd, zij het ook ingehouden. De Chinese overheid doet Trumps afsluiter af als een ‘laatste daad van waanzin’.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo kondigde zaterdag aan de restricties op officiële interacties met Taiwan op te heffen, in contrast met de praktijk van de afgelopen veertig jaar. Daarbovenop kondigde de Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties Kelly Clark aan woensdag een driedaags bezoek aan Taiwan te brengen, eveneens een diplomatiek precedent.

De spelregels voor de omgang met Taiwan zijn het product van ingewikkelde compromissen tussen de VS en China, onder de noemer van de ‘één-China-politiek’. Zo worden hoge Amerikaanse functionarissen niet geacht het de facto onafhankelijke eiland te bezoeken. Dat Washington die spelregels eenzijdig verandert, wordt door Peking als een immense provocatie gezien.

‘Vernietiging’

“De territoriale integriteit van China is onwankelbaar”, reageerde Zhao Lijian, woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken maandag. “Alle acties die de kernbelangen van China schaden, zullen beantwoord worden met een stevige tegenaanval.” De nationalistische krant Global Times, die de harde vleugel van de CCP vertegenwoordigt, bedreigde Taiwan zelfs met ‘vernietiging’.

In zekere zin maakt Trump de cirkel rond. Hij begon zijn presidentschap met het aannemen van een felicitatietelefoontje van de Taiwanese president Tsai Ing-wen, waarmee hij Peking meteen op de tenen trapte. Hij stuurde twee hooggeplaatste kabinetsleden op werkbezoek naar Taipei, en keurde voor 18,2 miljard dollar aan wapenleveranties goed, veel meer dan zijn voorganger Obama.

Vanuit Pekings oogpunt zijn die bemoeienissen met Taiwan allemaal manoeuvres in de Amerikaanse machtsstrijd met China. Peking ziet Taiwan, dat sinds 1949 de facto onafhankelijk is, als een afvallige provincie die herenigd moet worden met het moederland. Als dat niet goedschiks kan, met economische en culturele lokkertjes, dan maar kwaadschiks, met diplomatiek isolement en dwang.

Voor Washington en Taipei is de toenadering een onvermijdelijke reactie op de agressievere houding van president Xi Jinping. Die heeft de democratische beweging in Hongkong de kop ingedrukt en Taiwan vreest dat het eenzelfde lot te wachten staat. Peking heeft al meermaals gedreigd met gewapend ingrijpen en laat gevechtsvliegtuigen steeds dichter bij het eiland vliegen.

Afschrikkingsmiddelen

Militair gezien is Taiwan een dwerg tegenover China. Peking spendeert 25 keer meer aan defensie, en het Chinese Volksleger is de afgelopen jaren ingrijpend gemoderniseerd. Het eiland is voor zijn voortbestaan sterk afhankelijk van afschrikkingsmiddelen, zoals de moeilijkheidsgraad van een aanval over zee en de mogelijkheid dat de VS Taiwan te hulp zouden schieten.

Taiwanezen die ijveren voor onafhankelijkheid hielden op 2 januari een steunbetoging voor Donald Trump.Beeld REUTERS

Trumps harde Chinabeleid kwam Taipei goed uit, al was het maar om militaire inkopen te doen. Het kocht niet alleen tanks en straaljagers, maar ook lichte en mobiele wapensystemen voor asymmetrische oorlogsvoering. “We proberen een egel te worden”, aldus Wang Ting-Yu, parlementslid voor de regeringspartij DPP. “Zelfs voor een leeuw is het niet makkelijk om een egel in te slikken.”

Maar met wederzijdse bewapening neemt ook het risico op een gewapend conflict toe. Volgens experts worden de komende vijf tot tien jaar erg gevaarlijk. “Of Xi voor de militaire optie kiest, zal vooral bepaald worden door interne politiek in Peking”, zegt Drew Thompson, voormalig medewerker van het Amerikaanse ministerie van Defensie en onderzoeker aan de Nationale Universiteit van Singapore. “Hij heeft van Taiwan een existentiële kwestie gemaakt. De vraag is op welk punt hij onder voldoende druk staat om actie te ondernemen.”

Je kunt je afvragen of het verstandig is om in zo’n kruitvat nog wat extra olie op het vuur te gooien, zoals Trump nu doet. Chinawatchers voorspellen dat tijdens het bezoek van VN-ambassadeur Clark flink wat Chinese straaljagers door het Taiwanese luchtruim zullen knallen. Verwacht wordt dat Peking het vooral bij retoriek en spierballengerol houdt, maar een ongeluk is nooit uitgesloten.

Uitkijken naar Biden

Peking kijkt vooral uit naar president Biden. De Democraten hebben weliswaar aangekondigd een harde lijn tegen China te zullen volgen, maar lijken minder bereid de spanning te laten oplopen. In zekere zin is Trumps afsluiter ook meer op Biden gericht dan op Peking: hij maakt het zijn opvolger moeilijker om zijn confrontatiepolitiek terug te draaien, tenzij hij meteen als ‘soft’ wil worden gezien.

Met zijn uitsmijter illustreert Trump ook nog eens de makke van zijn Chinabeleid: de beslissing om de interacties met Taiwan te normaliseren, is niet eens zo onverdedigbaar. Het aan banden leggen van de officiële contacten met Taiwan om Beijing een plezier te doen, was zinvol in tijden van een vruchtbare relatie met China, maar is dat steeds minder in tijden van oplopende confrontatie.

Het probleem is de manier waarop Trump dit deed. Niet als onderdeel van een afgewogen beleid met alternatieve scenario’s en vervolgstappen, maar als plotse uithaal van een slechte verliezer. Het vervelende van zo’n uithaal is dat omstaanders – Taiwan zelf in dit geval – er ook door kunnen worden geraakt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234