Donderdag 08/12/2022

AnalyseEconomie

Topvrouw Lagarde houdt zowel haviken als duiven in Europese Centrale Bank tevreden

ECB-voorzitter Christine Lagarde. Beeld ANP / EPA
ECB-voorzitter Christine Lagarde.Beeld ANP / EPA

De Europese Centrale Bank heeft voor het eerst in elf jaar de rente verhoogd, en dat op dezelfde dag dat Italië de vrees voor een nieuwe eurocrisis tot leven wekte. Tot tevredenheid van zowel de haviken als de duiven.

Daan Ballegeer

Met de grootste renteverhoging in twintig jaar bindt de ECB de strijd met de hoge inflatie aan, die in juni in de eurozone 8,6 procent bedroeg. En passant zette Frankfurt zo ook een punt achter een periode van negatieve rentes die acht jaar heeft geduurd. De centrale bank is van plan om de rente nog meermaals op te trekken, verklaarde ECB-voorzitter Christine Lagarde. “We verwachten dat de inflatie nog een tijd onwenselijk hoog blijft.”

Met de forser dan verwachte stap haalden de haviken hun buit binnen. Dat is de benaming voor bestuurders die inflatiebestrijding als hoogste prioriteit hebben. Toch zegevierden ook de ‘duiven’, die zich meer bekommeren om economische groei en de stabiliteit van de eurozone. Er is nu een nieuw instrument om ‘onredelijke’ renteverschillen in de eurozone weg te werken, het Transmission Protection Instrument (TPI).

Dat kan worden ingezet als bijvoorbeeld speculanten de rente op Italiaans staatspapier opdrijven naar een peil dat volgens de ECB “onvoldoende kan worden verklaard door de economische omstandigheden” en dus te hoog is. In het uiterste geval zou een land door dat opdrijven failliet kunnen gaan.

Het is een compromis binnen de ECB, menen centralebankwatchers. Hoewel de afgelopen weken meerdere bestuurders dissonante geluiden hadden laten horen over zowel de gewenste renteverhoging als het TPI, kregen beide beslissingen unanieme steun.

Het gebouw van de Europese Centrale Bank in Frankfurt. Beeld Getty
Het gebouw van de Europese Centrale Bank in Frankfurt.Beeld Getty

Politieke onrust, hogere rentes

Het grootste zorgenkind dat in aanmerking komt voor het nieuwe programma is Italië, dat een schuldenberg heeft van ruim anderhalf keer zijn economie. Het land ligt al langer onder vuur van beleggers die twijfelen of Rome met zijn instabiele politieke cultuur wel slagvaardig genoeg is om economisch de steven te wenden. Italië telde de afgelopen 161 jaar 132 regeringen. De laatste viel donderdagochtend, toen premier Mario Draghi opstapte, waarmee een eind kwam aan zijn regering van nationale eenheid.

Grotere politieke onrust betekent doorgaans ook hogere rentes op staatspapier. Maar het kan niet de bedoeling zijn dat de ECB straks met het nieuwe TPI die gevolgen in Italië wegmasseert en het land zo uit de brand helpt, klinkt het in de wandelgangen in Frankfurt. Er moet daarom aan bepaalde voorwaarden zijn voldaan. Zo mag een land de Europese begrotingsregels niet overtreden en moet de staatsschuld houdbaar zijn.

Om spijkerharde voorwaarden gaat het evenwel niet. Hoewel de ECB advies inwint bij de Europese Commissie, het Europese noodfonds ESM en het Internationaal Monetair Fonds, beoordeelt alleen zij of een land aan de voorwaarden voldoet. Dat versterkt dan weer de vrees dat de ECB aan politiek doet en niet op haar handen zal blijven zitten als de Italiaanse rente door het dak gaat.

De ECB deed al onder het presidentschap van Jean-Claude Trichet al een dergelijke omstreden ingreep. Trichet legde de Italiaanse regering in 2010 een saneringsprogramma op als voorwaarde om de Italiaanse rente omlaag te duwen. Een slecht idee, zeiden sommige centrale bankiers achteraf.

Dat verwijt wil de ECB zich geen tweede keer op de hals halen. Onredelijke renteverschillen wegwerken is één ding, maar als een land zichzelf nodeloos in de knoei helpt, moet het maar aankloppen bij het Europese noodfonds ESM. Als daar eenmaal besparingen en hervormingen zijn afgesproken, staat de ECB paraat om dat land te hulp te schieten met een ander speciaal opkoopprogramma. Dat ligt al tien jaar in de schappen en is tot nog toe nooit gebruikt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234