Woensdag 29/01/2020
Theo Francken en Jan Jambon in september 2017.

Achtergrond Lopende zaken

‘Theo Francken en Jan Jambon hebben ongelijk’

Theo Francken en Jan Jambon in september 2017. Beeld BELGA

Minister-president Jan Jambon (N-VA) had, zo blijkt, overdreven met de insinuatie dat er vluchtelingengezinnen bestaan die zoveel kindergeld cumuleren dat ze er een huis mee kunnen kopen. Waarschijnlijk meent de regeringsleider dat hij bij de eigen achterban niettemin toch flink heeft gescoord. Ook dat is een strategische vergissing, zo leert nieuw kiesonderzoek. Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Het post-electorale onderzoek dat het bureau Kantar namens Knack uitvoerde, biedt best wel wat interessante inzichten in het stemgedrag van de Vlaming bij de voorbije verkiezingen. Al blijkt eens te meer dat voor de politieke wetenschappen hetzelfde geldt als voor de economische: het blijft de kunst van het achteraf voorspellen wat eerder is gebeurd.

Over de alweer verliezende middenpartijen CD&V, Open Vld en sp.a zijn die inzichten weliswaar bezwaarlijk nieuw te noemen. Het is inmiddels goed bekend dat die drie klassieke centrumpartijen historische dieptes verkennen door een noodlottige combinatie van structurele en conjuncturele factoren. Simpel gezegd: in een voor gematigde partijen in heel Europa moeilijke context hebben zij elk ook nog eens matig werk afgeleverd.

Die context gaat niet veranderen, maar een half jaar na de stembusnederlaag lijken alvast CD&V en Open Vld werk te willen maken van een voorzichtige herprofilering. Met Joachim Coens heeft CD&V een beslagen maar nog door de macht onbesmette partijleider met het geknipte profiel om een empathisch-conservatieve(re) koers uit te zetten. Tegelijk schijnt (een deel van) Open Vld uit de donkerrechtse schaduw van N-VA te durven kruipen. Het is toch al dat.

Over het mogelijk herstel van sp.a onder Conner Rousseau is de jury nog onbeslist. Misschien geeft zijn branie een stroomstoot, misschien wordt het een fatale elektrocutie. Een volgend post-electoraal onderzoek zal het ongetwijfeld uitwijzen.

Boeiend wordt het Kantar-onderzoek pas echt als het over N-VA gaat. Voor de Vlaams-nationalisten valt er best wel goed nieuws te vernemen. Hun partij verloor op 26 mei dan wel het meeste kiezers van allemaal, de potentiële aantrekkingskracht blijft groot en breed verspreid onder alle lagen van de bevolking. De N-VA maakt nog altijd de meest realistische kans om uit te groeien tot/te bevestigen als dé rechts-conservatieve volkspartij van Vlaanderen. Zo’n partij, zoals voorzitter Bart De Wever ze zich altijd verbeeld heeft, zou in dit gewest nog in lengte van jaren het ritme van de politiek moeten kunnen bepalen.

Alleen, je moet dat potentieel natuurlijk wel weten waar te maken. Asiel en migratie, zo bevestigt dit post-electorale onderzoek, hebben een doorslaggevende rol gespeeld bij de stemvoorkeur. Dat valt te verklaren doordat vele kiezers dat thema vanzelf belangrijk achten – en in alle eerlijkheid gezegd: alleszins belangrijker dan je vooraf uit de mediaverslaggeving kon opmaken –, maar ook doordat de N-VA dat thema zo belangrijk gemaakt heeft. Ze hebben er zelfs de regering over verlaten.

In termen van verkiezingsthema’s speelde de N-VA dus een thuismatch. Maar die wedstrijd werd dus wel grandioos verloren, en wel aan Vlaams Belang. De analyse werd al vaker gemaakt, zelfs voor de verkiezingen: N-VA heeft haar eigen rivaal weer wakker gekust uit de politieke dood. Het radicalere alternatief is weer aantrekkelijk, bekend en acceptabel gemaakt.

De stembusresultaten plaatsten de N-VA-top voor een raadsel en een richtingenstrijd. Had de harde taal van partijkopstuk Theo Francken & co. de eigen partij gegeseld of juist recht gehouden? Het eerste kon je vermoeden als je naar de hele kieskaart kijkt. De winst die het VB boekt, gaat in ruime mate ten koste van N-VA.

Maar dan was er de uitslag van Theo Francken in Vlaams-Brabant. De oud-staatssecretaris kon als een van de weinigen namens N-VA een plusje noteren. Het plaatst zijn partij voor een lastige keuze. Moet de N-VA in haar migratiekritiek de toon ietwat matigen en ook andere rechts-conservatieve thema’s verzorgen? Dat is de lijn die voorzitter Bart De Wever nog altijd lijkt voor te staan. Of mag het juist allemaal nog wat feller, zoals ook Jan Jambon meent, al was het maar om VB niet te veel ruimte te geven?

Francken heeft veel N-VA-kiezers op het spoor van VB gezet. Hij hield daar een aardige bonus aan over, maar het verlies voor de partij is groter. Beeld BELGA

Het Kantar-kiesonderzoek heeft dat dilemma beslecht. Als verklaring voor hun overstap van N-VA naar VB leggen veel kiezers uit dat ze vonden dat – zo lezen we in Knack – “de N-VA met Theo Francken wel krachtige uitspraken deed over asiel en migratie, maar dat die onvoldoende in de praktijk werden omgezet.” Francken heeft vele N-VA-kiezers dus op het spoor van VB gezet. Hij hield daar zelf een aardige bonus aan over, maar het verlies voor de rest van de partij is groter. Theo Francken heeft dus ongelijk.

Het gaat niet om de politieke lijn van Theo Francken alleen. Hoe netelig die kwestie voor N-VA wel is, bleek afgelopen week weer. In de commissie Welzijn van het Vlaams Parlement dienden minister-president Jan Jambon en minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) spitsroeden te lopen. Ze antwoordden er op vragen over de uitlatingen van de regeringsleider in een speech over een vluchtelingengezin dat genoeg achterstallig kindergeld vergaard zou hebben om er meteen een huis mee te kunnen kopen.

Na grondig onderzoek had minister Beke toch één uitzonderlijk geval weten te vinden waar het gecumuleerde kindergeld tot 90.000 euro was opgelopen, onder meer omdat er kinderen met een handicap betrokken zijn. “Ik heb misschien verkeerd ingeschat dat dit tot zoveel commotie zou leiden”, verklaarde minister-president het incident ootmoedig voor gesloten.

De reacties op het incident maken pijnlijk duidelijk hoe polariserend dit soort discussies zijn. Ter linkerzijde werd Jambon van leugens beschuldigd. Maar op de veel grotere rechterzijde wordt vooral onthouden dat er toch asielzoekers zijn die 90.000 euro kindergeld vergaren.

Waarschijnlijk denkt de minister-president daarmee dat hij in de kwestie feitelijk ongelijk had, maar strategisch een zege boekte. Want werd de eigen achterban niet bevestigd in zijn overtuiging dat die vluchtelingen alles in de schoot geworpen krijgen? Ook dat is een vergissing.

De strategische kwestie is: heeft Jan Jambon zijn eigen partij gediend, of heeft hij met een overtrokken bewering opnieuw een sluis naar uiterst rechts opengezet? U hoeft er niet aan te twijfelen welke partij de 90.000 euro-kwestie, zonder nuance en context, inmiddels in het lang en het breed heeft rondgepompt als propaganda.

Mocht u toch twijfelen: het was niet de N-VA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234