Woensdag 16/10/2019

Europees copyright

"Straks geraken memes en parodieën niet meer door de filters"

Het Europees Parlement wil het online auteursrecht hervormen. Beeld ANP

Het Europees Parlement stemde woensdag in met de nieuwe copyrightrichtlijn. Ook de omstreden uploadfilter die content vooraf automatisch screent en het uitgeversrecht werden goedgekeurd. Gaat deze beslissing de geschiedenis in als het einde van het open internet?

Wat is de bedoeling van de richtlijn over het auteursrecht?

Het internet heeft het de muziek-, film-, en journalistieke sector niet gemakkelijk gemaakt. Terwijl grote platformen als YouTube en Facebook miljarden verdienen aan advertenties, ontvangen makers voor hun creatie maar een kleine vergoeding. Nochtans hebben Facebook en YouTube die advertentie-euro's voor een groot deel te danken aan liedjes, films en journalistiek werk die op hun platformen gedeeld worden.

De Europese Commissie nam zich in 2016 – met de steun van de media-, film- en platenindustrie – voor om die scheve verhouding recht te trekken. Ze wil auteurs, producers en andere makers eerlijker vergoeden. Iets waar niemand in principe tegen is. Alleen slopen er in de richtlijn een aantal controversiële regels. Vooral de 'uploadfilter' (artikel 13) en het uitgeversrecht, door tegenstanders 'linktaks' genoemd (artikel 11), zorgden voor ongeziene lobbypraktijken in Brussel en Straatsburg.

Wat is een uploadfilter?

Tot op de dag van vandaag geldt het zogenaamde 'notice and takedown'-principe op het internet. Wie een YouTube-film uploadt met een nummer van Kanye West als achtergrondmuziek, kan in principe persoonlijk aansprakelijk worden gesteld door de platenmaatschappij. YouTube verwijdert zulke filmpjes na rapporteringen en via software die zelf op zoek gaat naar inbreuken.

Artikel 13 van de nieuwe richtlijn verschuift de verantwoordelijkheid van de gebruikers op platformen zoals Facebook en YouTube naar de platformen zelf. Zij moeten met andere woorden contracten sluiten met film- en platenmaatschappijen, zodat de makers van de gebruikte muziek of beelden eerlijk vergoed worden.

Dat klinkt in eerste instantie niet slecht, als gebruiker van YouTube of Facebook.
 Maar tegenstanders van artikel 13 vrezen een "censuurmachine". Europa neemt volgens Europarlementslid Julia Reda van de Piratenpartij een risico omdat de platformen veel meer creaties zullen blokkeren uit voorzorg. Ze voorspelt dat YouTube en Facebook ingewikkelde filters zullen installeren die geen enkele gebruiker begrijpt. 

Critici wijzen erop dat algoritmes niet te vertrouwen zijn om te bepalen of een bericht in strijd is met auteursrechten. Zo werd vorig jaar archiefmateriaal van de NASA over de Apollo-missies offline gehaald door YouTube-algoritmes omdat er geluidsfragmenten van het Pink Floyd album Dark Side of the Moon gebruikt worden. 

Internetactivisten argumenteren ook dat parodieën en memes niet meer door de strenge algoritmes zullen geraken, terwijl dat helemaal geen inbreuken zijn op het auteursrecht. 

Alex Voss, de rapporteur van de Europese Volkspartij, benadrukt dat die memes en parodieën niet verboden zijn.

Waarom is het 'uitgeversrecht' zo controversieel?

Mediabedrijven over heel de wereld sukkelen met hetzelfde probleem. Terwijl zij zwaar investeren in mensen en tijd om kwalitatieve journalistieke verhalen te maken, gaan Facebook en Google via advertentie-inkomsten met de winsten uit die inspanningen lopen. 

Daarom introduceerde de Europese Commissie in artikel 11 het uitgeversrecht. Daarmee kunnen uitgevers platformen zoals Facebook en Google verbieden om automatische links te maken naar hun nieuws. Het probleem is dat tot 65 procent van de Europeanen die Google News gebruikt, daar ook blijft. Zij bezoeken de originele bron van het nieuws niet meer, waardoor uitgevers advertentiegelden mislopen.

"Het uitgeversrecht is niet meer dan een juridische bescherming die uitgevers toelaat zelf te bepalen wie de journalistieke inhoud waarvan ze eigenaar zijn mag gebruiken en onder welke voorwaarden dat kan", schreef Christian Van Thillo, voorzitter van European Publishers Council en CEO van De Persgroep, daags voor de stemming ter verdediging van de richtlijn in
De Tijd.

Europees Parlementslid Anneleen Van Bossuyt (N-VA) vreest dat artikel 11 start-ups en kmo's handenvol geld zal kosten. "Bedrijven waarbij het verzamelen en delen van informatie belangrijk is in hun verdienmodel zullen getroffen worden door de nieuwe linkbelasting."

Is de richtlijn nu definitief?

Neen, in januari 2019 staat de definitieve stemming van de Europese richtlijn op de agenda. Het parlement moet eerst een overeenkomst bereiken over de wettekst met de lidstaten en de Europese Commissie. Dat geeft lobbygroepen nog een ultieme kans om de geesten in het Europees Parlement te doen twijfelen. 

En die druk was al groot de voorbije periode, zo bleek uit verschillende reacties. Meer dan de helft van de e-mails en brieven die de parlementsleden ontvingen om de nieuwe copyrightwet tegen te houden, kwamen uit de Verenigde Staten.

Helga Trüdel van de Groene Fractie, die meehielp om de wetteksten te schrijven, liet tijdens de persconferentie
"pissed off" te zijn over de manier waarop lobbygroepen druk probeerden te zetten op de Europarlementsleden. Experts verwachten dat vooral de technologiebedrijven nog een versnelling hoger zullen schakelen om de richtlijn op het allerlaatste moment nog tegen te houden.

Tot slot zei Alex Voss nog dat het hier om een richtlijn gaat. "Elke lidstaat mag de richtlijn binnen zijn eigen context interpreteren. Het is vooral belangrijk dat we op het internet de intellectuele eigendommen van individuen leren respecteren en beschermen." 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234