Zaterdag 07/12/2019

Catalonië Proces

Straffen voor Catalaanse politici leggen conflict tussen interne en Europese kwesties bloot

Gewezen Catalaans minister-president Carles Puigdemont geeft een persconferentie in Brussel. Tegen hem is een nieuw arrestatiebevel uitgeschreven. Beeld AFP

Twaalf Catalaanse leiders die twee jaar geleden de onafhankelijkheid wilden uitroepen, kregen in Madrid samen honderd jaar cel. Tegen gewezen minister-president Carles Puigdemont, in ballingschap in België, werd een nieuw arrestatiebevel uitgeschreven. Zijn advocaat hekelt de ‘no comment’-houding van de Europese Commissie. ‘Als dit in Polen of Hongarije was gebeurd, dan zou het kot te klein zijn.’

De zwaarste straf is opgelegd aan de voormalige vicepremier, Oriol Junqueras. Hij kreeg dertien jaar. Anderen kregen negen tot elf jaar cel. Professor strafrecht Frank Verbruggen (KU Leuven) is niet verbaasd over de strenge strafmaat. “Dit is nu eenmaal wat de Spaanse rechtsregels voorschrijven. Helemaal onlogisch is dat niet, gezien de recente geschiedenis, met een burgeroorlog, dictatuur (1939-1975) en poging tot staatsgreep (in 1981, nvdr). Het naleven van de grondwet is er sterker vergrendeld dan bij ons.”

De straffen hadden nog zwaarder gekund. “De aanvankelijke beschuldiging van rebellie, of gewapende opstand, is niet weerhouden. Dat had straffen tot 25 jaar kunnen opleveren. Nu gaat het over opruiing, wat bij ons zou worden vertaald als weerspannigheid of samenspanning door ambtenaren. Zo is er door de Catalaanse leiders opgeroepen om het in beslag nemen van de urnes (van het referendum, nvdr) door de politie te boycotten. Ook werd een huiszoeking onmogelijk gemaakt toen dat gebouw werd omsingeld door betogers. Bij ons staan daar eveneens straffen tot 15 jaar op. Dat het ging om mensen die een hoge publieke functie bekleden woog ook door.”

Voormalig Catalaans minister-president Carles Puigdemont, die in België in ballingschap leeft, werd niet bij verstek berecht. Hij reageerde ontzet. “Een schande”, tweette hij. “Het is tijd om te reageren als nooit tevoren.” Maar zijn bewegingsvrijheid is beperkt. De Spaanse openbare aanklager verspreidde een nieuw Europees aanhoudingsmandaat tegen de politicus, die werd verkozen in het Europees Parlement, maar er de toegang werd ontzegd omdat Madrid dat niet goedkeurt. “Als hij terugkeert naar Spanje kijkt ook hij allicht aan tegen een straf zoals Junqueras”, zegt Verbruggen.

Een politiek proces?

Puigdemonts advocaat, meester Paul Bekaert, spreekt van een politiek proces, dat indruist tegen de Spaanse én Europese grondrechten. Bekaert: “Je ziet dat de Spaanse rechters voor hun motivatie noodgedwongen misdrijven van gemeen recht moesten zoeken. Omdat het organiseren van een onafhankelijkheidsreferendum en het schenden van de grondwet niet strafbaar is heeft men er ‘opruiing’ en ‘afwenden van overheidsgeld’ gebruikt. Dit is criminalisering van politici. Het is een beproefde tactiek om je tegenstrever niet te beschouwen als opponent maar als vulgaire dief. Het is wat ooit Socrates en Seneca overkomen is, en ei zo na Hillary Clinton toen Donald Trump tijdens zijn campagne opriep ‘haar op te sluiten’. De uitvoerende macht misbruikt hier de rechterlijke macht voor politieke doeleinden.”

De zware strafmaten wijt de Brugse advocaat aan het Spaanse rechtsprincipe dat de burgerlijke partijen ook een strafeis kunnen indienen. Tijdens het voorbije proces gebeurde dit onder meer door de extreemrechtse Spaanse partij Vox. “Zij kregen een forum in de rechtszaal. Dit slaat alles, is in strijd met de scheiding van de machten en beïnvloedde mogelijk de strafmaat. Vandaag twijfel ik echt sterk aan de Spaanse rechtsstaat.”

Hoger beroep is niet meer mogelijk, al kunnen de veroordeelden wel nog naar het Spaanse Grondwettelijk Hof gaan om aan te voeren dat hun grondrechten geschonden zijn. Ook maken ze volgens Bekaert een goede kans om een zaak voor het Europees hof voor de rechten van de mens in Straatsburg te winnen.

Verbruggen trekt dat in twijfel. “De claim hardmaken dat ze geen eerlijk proces kregen lijkt niet evident. Het hele proces was op tv te volgen, de debatten zijn uitgebreid gevoerd. De rechters waren er zich zeer van bewust dat dit proces kon worden weggezet als een politiek proces en gingen heel omzichtig te werk. Allicht zal in Straatsburg hetzelfde debat als in Spanje worden gevoerd: kunnen de daden die gesteld zijn, worden gerechtvaardigd volgens de vrijheid van meningsuiting of niet?”

De veroordeling van de nationalistische politici leidde in Barcelona tot hevige protesten en clashes met de oproerpolitie. Beeld AFP

Commissie: ‘No comment’

Bekaert zegt vooral te hopen dat er op Europees niveau een sterk politiek signaal komt aan het adres van Spanje maar vreest dat er dubbele standaarden worden gehanteerd. “Net zoals Hongarije en Polen door de Europese Commissie op het matje zijn geroepen voor overtredingen van de fundamentele Europese grondwaarden kan men stellen dat er een even groot probleem is met Spanje. Als dit in een van die twee landen was gebeurd, dan was – bij wijze van spreken – het kot nu al te klein. Maar je ziet dat Spanje binnen de EU veel macht heeft. Het krijgt ook steun van andere grote lidstaten met regionalistische bewegingen, zoals Frankrijk.”

De Europese Commissie deed er het zwijgen toe. “No comment op beslissingen van nationale rechtbanken”, zei de woordvoerster van Commissievoorzitter Juncker. “Onze positie is niet gewijzigd: dit is een interne kwestie voor Spanje.”

Het wordt nu uitkijken of er op de komende Europese Raad woensdag en donderdag lidstaten zullen zijn die de veroordeling aankaarten. Belgisch premier Charles Michel (MR) staat alvast onder druk van de Vlaamse regering om dat te doen. “De uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof tegen Catalaanse politici is buiten proportie”, zei minister-president Jan Jambon (N-VA). “Een politiek conflict los je op door dialoog rond de politieke onderhandelingstafel.” Hij werd bijgetreden door viceminister-presidenten Hilde Crevits (CD&V) en Bart Somers (Open Vld).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234