Zondag 25/07/2021

AnalysePolitiek

Splijt ‘autoritair tegenoffensief’ de wereld binnenkort weer in twee machtsblokken?

De Chinese president Xi Ping en de Russische president Vladimir Poetin ontmoetten elkaar in 2019 in Moskou. Beeld AP
De Chinese president Xi Ping en de Russische president Vladimir Poetin ontmoetten elkaar in 2019 in Moskou.Beeld AP

Bij het bezoek van Amerikaans president Biden aan westerse leiders werden China en Rusland al snel als uitdaging genoemd. Dreigen die laatste daardoor in elkaars armen te lopen? ‘Niemand heeft baat bij rivaliteit en blokvorming.’

Tijdens de drukke week ontmoette Biden de G7, EU en NAVO-leden. Die laatste club zei voor de eerste keer dat de opkomst en assertieve houding van China “een uitdaging” is. Tegelijk bestempelden ze Ruslands acties als agressief. Gesteund door westerse bondgenoten trok Biden woensdag zelfverzekerd naar de topontmoeting met Russisch president Poetin.

Al had die ook zijn huiswerk gedaan. Twee weken voordien vernieuwde Rusland hun twintig jaar oude verdrag “voor nabuurschap, vriendschap en samenwerking” met China. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov liet zich alvast enthousiast uit om het akkoord nieuw leven in te blazen. “Historisch en binnen de regels van het internationaal recht”, zo zei hij.

Zulke akkoorden in combinatie met de problemen in Wit-Rusland, Hongkong en Navalny maken westerse leiders nerveus. Een “autoritair tegenoffensief”, zo noemde NAVO-baas Jens Stoltenberg het.

Wereldpolitiek

“Wereldpolitiek is geen zaak van democratische versus autoritaire staten, want ook democratieën sluiten bondgenootschappen met dictaturen”, reageert Sven Biscop van het Egmont Instituut. “Niemand heeft baat bij rivaliteit en blokvorming zoals tijdens de Koude Oorlog. Bovendien zijn er belangrijke verschillen met toen. De Chinese Communistische Partij probeert – in tegenstelling tot de Sovjets – haar ideologie niet te exporteren via haar buitenlands beleid. Een tweede belangrijk verschil is dat tijdens de Koude Oorlog alle banden tussen de twee blokken werden doorgeknipt. Dat geldt niet voor China, want dat is al overal actief.”

Bovendien zijn de relaties tussen Rusland en China lang niet optimaal genoeg om van een “blok” te spreken. Rusland beschuldigt China er bijvoorbeeld van om militaire technologie van hen te stelen. Ook de groeiende inmenging van China in arctische gebieden, waar Rusland voorheen amper gestoord werd, wordt in Moskou niet warm onthaald. Beide landen houden er ten slotte een verschillende verstandhouding op na met India.

“Hun afspraken zijn niet te vergelijken met de bondgenootschappen zoals de VS die hebben in de NAVO, de EU of de G7. In hun overeenkomst staat niets over defensie. China is daar niet in geïnteresseerd”, reageert Biscop. “Bovendien is Rusland een leidersrol gewend. De rol van junior partner ligt hen moeilijk. Het partnerschap tussen hen zal blijven duren, maar wordt niet per se veel nauwer door het akkoord.”

Geen top-topic

Op de top verwachtte de Biden-entourage dat de Sino-Rusissche relaties ter sprake gingen komen. Toch werd daar achteraf niet over gecommuniceerd. Op persconferenties spraken de twee wereldleiders over “een constructieve vergadering”. De onderwerpen waren cyberaanvallen, nucleaire ontwapening en Russische inmenging in verkiezingen. Ook de Russische aanpak van oppositieleider Aleksej Navalny kwam ter sprake. Niet over China dus, het onderwerp waar Biden net veel aandacht aan besteedde bij zijn ‘tour’ in Europa.

“Dat kan te maken hebben met de dynamiek van het gesprek. Misschien beslisten gesprekspartners en medewerkers dat het toch niet het moment was”, analyseert Biscop. “Bovendien is het niet zo evident om relaties met andere landen op zo’n topontmoeting ter sprake te brengen. Als een gesprekspartner daar aanstalten toe maakt, kan een leider snel weigeren om te antwoorden omdat het over soevereiniteit gaat.”

Niet in de hand werken

“Wij moeten blokvorming niet in de hand werken”, gaat Biscop verder. “De EU vat het bijvoorbeeld goed samen wanneer het over China gaat. Ze zien het land als een rivaal, een uitdager en een partner. Waar we kunnen samenwerken, moeten we dat zeker doen. Dat kan naast andere dossiers waar er wel disputen zijn. Compartimentaliseren, heet dat.”

Daar lenen zich de westerse structuren zich ook toe. Elk kanaal kan ervoor zorgen om op een specifiek domein in te grijpen. Bij de NAVO is het niet gek dat het leeuwendeel van de aandacht naar Rusland blijft gaan. Het is een militair bondgenootschap met wortels in de Koude Oorlog dat een militair tegenwicht moest bieden. Hoe Rusland zich nu gedraagt, met provocaties zoals de Krim annexeren, staatsvijanden op Europese bodem vergiftigen en cyberaanvallen of inmenging in westerse verkiezingen, vraagt om een antwoord vanuit een meer militair perspectief.

Sven Biscop. Beeld Aurélie Geurts
Sven Biscop.Beeld Aurélie Geurts

Bij China ligt dat toch anders. “Ik denk niet dat NAVO onze China-politiek moet uittekenen”, laat Biscop verstaan. Russische provocaties zijn eerder een zaak van antiglobalisering, maar daar is China eigenlijk niet voor te vinden. “Ze stellen zich op als pragmatische partner, die net baat heeft bij globalisering. Voor economische kwesties ligt het zwaartepunt bij Europa. Daarom denk ik dat het Europese niveau geschikt is voor ons China-beleid.”

Sinds Biden het presidentiële ambt bekleedt, heeft hij Chinees president Xi Jinping nog niet in levenden lijve ontmoet. Enkel via de telefoon en op een grotere virtuele klimaattop spraken de twee elkaar als presidenten. Als vicepresident (2009-2017) ontmoette Biden Xi wel al persoonlijk. Voorlopig zijn er ook nog geen plannen voor een persoonlijke ontmoeting zoals die met Russisch president Poetin.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234