Woensdag 14/04/2021

InterviewBill Browder

‘Russische oligarchen vinden hun geld waardevoller dan menselijk leven’

Bill Browder.  Beeld ANP
Bill Browder.Beeld ANP

Bill Browder is vandaag één van de invloedrijkste tegenstanders van Vladimir Poetin. De in Amerika geboren Britse investeerder voert campagne om wereldwijd witgewassen corruptiegeld en bezittingen van Poetin en zijn oligarchen te bevriezen. ‘Als de EU nu geen sancties neemt in de zaak-Navalny zal dit haar buitenlandpolitiek krachteloos maken’.

Dit weekend worden in Rusland nieuwe protesten verwacht tegen de opsluiting van oppositieleider Aleksej Navalny. Vorige week grepen de ordediensten hardhandig in. Er werden meer dan drieduizend mensen opgepakt. Zakeninvesteerder en mensenrechtenactivist Bill Browder (56) vindt dat westerse landen veel meer kunnen en moeten doen om Poetin en zijn regime in te tomen. Browder spreekt uit ervaring. Hij is de drijvende kracht achter de regelgeving die de VS, en sinds december ook de EU, in staat stelt om corrupte oligarchen die hun geld parkeren in het Westen persoonlijk te sanctioneren. Deze Magnitsky-wetten zijn genoemd naar zijn bevriende advocaat Sergei Magnitsky die in november 2009 stierf in een Russische cel na te zijn mishandeld, een risico dat ook Navalny loopt na vorig jaar al eens te zijn vergiftigd.

Is dit het begin van een grotere protestgolf, die kan wegen op de campagne voor de Russische Doema-verkiezingen later dit jaar?

“Het is nog te vroeg om te zeggen welke protesten vuur gaan vatten en welke er uitgedoofd worden. Er zijn nog drie belangrijke variabelen. Zal de repressie van de staat de Russische bevolking bang of net woedend maken? Heeft Navalny nog nieuwe initiatieven of onthullingen gepland die de mensen kunnen aansporen actiever te worden? En, wat zal het Westen doen om hier gevolgen aan te verbinden voor Poetin? Geen van deze zaken ligt nu vast. Dit is een dynamische situatie die voor Poetin buiten controle kan raken of hij kan het weg stampen, zoals hij vroeger deed. Wat ik wel vind, is dat het deze keer anders aanvoelt…”.

Wat is het verschil met vroeger?

“Er is om te beginnen de gelijkaardige Wit-Russische situatie, die voor dictator Loekasjenko moeilijk te beheersen is. Het was de katalysator voor Poetin om Navalny te proberen vermoorden en die sommige Russen op het idee bracht dat ook zij misschien hun toekomst konden veranderen.

“Wat ook wijzigde is dat Navalny tot nu altijd ongenaakbaar was voor het Kremlin. De reden was net dat ze bang waren dat massaprotesten zouden uitbreken zoals we nu zagen. Dat ze nu een onaangenaakbare geraakt hebben, betekent dat ze de gevolgen zullen moeten dragen, en die zijn voor het Kremlin eigenlijk al dramatisch. Alleen al vorig weekend kwamen in zestig steden, in het putje van de winter, honderd- à driehonderdduizend mensen op straat.”

Wie is Bill Browder?

- 56 jaar
- Geboren in de Verenigde Staten, woont nu in UK
- CEO en co-stichter Hermitage Capital Management, initieel grootste buitenlandse investeerder in Rusland
- Werd in 2005 de toegang tot Rusland ontzegd, in 2007 werden zijn kantoren in Rusland gesloten
- Drijvende kracht achter de Magnitsky Act in de VS, later ook in de EU

Sinds december heeft de EU, zoals de VS al sinds 2012, een Magnitsky Act waarmee Russen gesanctioneerd kunnen worden die mensenrechtenschendingen mogelijk maken. Tegen wie moet de EU de nieuwe wet volgens u nu inzetten?

“De mensen die het geld van Vladimir Poetin beheren. Er is geen betere bron om ze te identificeren dan Navalny zelf, die begon met een lijst van acht mensen en ze breidde uit tot vijfendertig. Hij bereidde dit voor enkele dagen voor hij terug naar Rusland trok en werd opgepakt. Het eerste deel van de lijst werd nu onthuld door één van zijn collega’s in Londen (zie kader), en zou een goed begin vormen voor de EU.”

Wat vindt u van de EU-reactie tot dusver?

“Er is een frustrerende ontwikkeling deze week omdat EU-buitenland- en veiligheidsvertegenwoordiger Josef Borell akkoord is gegaan om Russisch buitenlandminister Sergei Lavrov te ontmoeten, ondanks de detentie van Navalny. Hij reist naar hem toe zonder dat er enige Magnitsky-sancties zijn afgekondigd tegen leden van het Russische bewind voor hun betrokkenheid in de zaak Navalny. Er lijkt onenigheid onder de EU-lidstaten. Polen en de Baltische staten zijn openlijk voorstander van nieuwe sancties. De lidstaten die dit dwarsbomen zeggen dat niet publiekelijk. Ik kan ze wel raden, Hongaars premier Viktor Orbán bijvoorbeeld. Ik zie het slagen of falen van sancties in de zaak Navalny als een zeer grote legitimiteitstest voor het Europese buitenlandbeleid.”

Een klassiek probleem is de unanimiteitsregel. Ontwerpsancties worden altijd afgezwakt door pro-Russische stemmen aan tafel. Er is Orbán, maar ook Cyprus waar veel Russisch geld is ondergebracht. Moet het Europese Magnitsky-mechanisme daarom niet naar een nationale wetgeving worden vertaald, zodat enkele lidstaten het voortouw kunnen nemen?

“Als de EU nu niet in staat is om sancties te nemen in de Navalny-zaak omwille van veto’s door corrupte lidstaten dan zal dit hun buitenlandpolitiek krachteloos maken. Maar inderdaad, als de unanimiteitsregel niet aangepast kan worden, zullen individuele lidstaten niet anders kunnen dan de Magnitsky-wet vertalen in hun nationale wetgeving.”

Met energiebelangen houdt het Kremlin veel lidstaten in zijn greep. Net daarom stemde het EU-parlement vorige week een resolutie om het Russisch-Duitse pijplijnproject Nordstream II te stoppen. Ziet u dat gebeuren?

“Nordstream II is een politiek-economisch project waar andere sanctiemechanismen kunnen worden voor gebruikt dan de Magnitsky-regels. Als Rusland zich niet gedraagt als een rechtsstaat zou geen enkel land nog meer afhankelijk van hen mogen worden voor de Europese gasbevoorrading. Het is volstrekt onlogisch. Het is ook geen theoretisch gevaar. Rusland heeft in het verleden de Europese afhankelijkheid van Russisch gas al dikwijls gebruikt als politiek wapen. Het is voor mij moeilijk voor te stellen hoe de beslissing om voort te doen met Nordstream II zelfs gemaakt kon worden, ook al zonder Navalny en nu zeker ná wat er met Navalny gebeurde.”

De verdediging is altijd dat het economisch energiebelang primeert. Zelfs de nieuwe CDU-leider Armin Laschet is het project genegen. Wat is uw antwoord op deze lijn van denken?

“Duitsland wordt door Nordstream II nog méér afhankelijk van een maffiaregime dat hen zal chanteren op andere domeinen. Je hoeft geen gesofisticeerd politiek wetenschapper te zijn om te begrijpen dat Rusland een slechte speler is op het wereldtoneel. Je wil je afhankelijkheid zoveel mogelijk beperken, zelfs als het je wat meer kost. Veiligheid is onbetaalbaar. Als je je veiligheid in gevaar brengt voor een korting van vijf procent op de gasprijs, dan is dat een krankzinnige strategie – en onbegrijpelijk voor Duitsers die zo voorzichtig zijn op andere domeinen.”

In de krachtmeting tussen Navalny en Poetin pakte de oppositieleider net voor zijn aanhouding uit met een onthulling: een enorm villadomein dat Poetin voor zichzelf bouwde. Poetin ontkent. Wie heeft gelijk?

“Poetin of zijn familie bezitten dat huis op papier wellicht niet, maar dat komt omdat de Russische president zijn rijkdom zo organiseert dat ze op een armlengte afstand is ondergebracht bij mensen die hij vertrouwt. Je moet dus achter de mensen gaan die Poetins geld voor hem bewaren. Het is vrij duidelijk wie ze zijn. Je moet maar kijken wie vandaag de belangrijkste miljardairs en oligarchen in Rusland zijn. Allemaal bewaren ze geld voor Poetin. Er zijn meerdere raakpunten en bewijzen die dat duidelijk maken.”

Kan u een specifiek voorbeeld geven van belangen die ondergebracht zijn in de EU en waar men actie kan tegen ondernemen?

“De EU hoeft maar te kijken naar enkele individuen die optreden als beheerders van eigendommen, en vervolgens hun grote portfolio’s van andere eigendommen, aandelen en bankrekeningen in kaart brengen. Daarom haten de Russische oligarchen de Magnitsky Act zo. Ze vinden hun geld waardevoller dan menselijk leven, en hun geld beleggen ze in onze jurisdicties.”

In welke Europese hoofdsteden is hun geld geconcentreerd?

“Overal waar financiële centra gehuisvest zijn, te beginnen hier in Londen maar ook in Frankfurt. Buiten de bankrekeningen en aandelenportefeuilles houden ze ook van investeringen in vastgoed. Denk bijvoorbeeld aan luxe-eigendommen in Cap Ferrat, Saint-Tropez en Courchevel in Frankrijk, maar ook Marbella en de Canarische Eilanden in Spanje, Calle de Volpe in het Italiaanse Sardinië,… Ze moorden en stelen in Rusland en gebruiken de opbrengsten om luxevilla’s te kopen in het Westen. Ze sturen hun kinderen naar kostscholen in het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland. Hun ouders mogen voor medische behandelingen naar Harley Street in Londen. Dit alles zou van ze ontnomen moeten worden.”

Kremlin-criticus Aleksej Navalny op de luchthaven van Moskou vlak voor zijn arrestatie.  Beeld AFP
Kremlin-criticus Aleksej Navalny op de luchthaven van Moskou vlak voor zijn arrestatie.Beeld AFP

Zijn er individuen die u zou kunnen noemen?

“O ja, maar ik doe dat nooit in de media, omdat ze dan processen tegen mij zouden aanspannen.”

Moeten ook banken niet sneller verdachte transacties aangeven?

“De bankiers behoren tot de beschamendste acteurs in dit hele verhaal. Zonder hen konden de Russische criminelen geen biljoenen dollars wegsluizen uit Rusland gedurende de laatste twintig jaar. De bankiers profiteerden er flink van. En dat zal ook zo blijven, tenzij ook zij gestraft worden. En opnieuw, er is weinig tot geen bestraffing geweest van bankiers voor het faciliteren van Russische criminelen en regeringsfunctionarissen om geld te stelen uit het land. In zekere zin zijn zij de laakbaarste mensen in deze episode omdat ze zelf van alle voordelen van onze vrije samenlevingen genieten. Hier zijn er geen regimes die je zonder aanklacht in de gevangenis stoppen of doden, en toch geven ze financiële steun aan mensen die net dat in Rusland wél doen. Dat vind ik wraakroepend. Een goed voorbeeld is dat van de Danske Bank in Denemarken. Zij waren de voorbije twintig jaar verantwoordelijk voor het witwassen van 234 miljard dollar uit Rusland. Voor zover ik weet zijn de aanklachten tegen het management van Danske Bank nu geseponeerd.”

Welke maatregelen verwacht u van de nieuwe VS-president Joe Biden, nadat ex-president Trump vier jaar de andere kant opkeek?

“Tijdens de Trump-jaren waren er inderdaad nauwelijks Rusland-sancties. Zaken zoals Navalny, het Russische prijzengeld dat uitgeloofd werd als VS-soldaten in Afghanistan gedood werden en de recente hacks in Amerikaanse regerings- en private computersystemen brengen de Russen nu in de vuurlinie voor een zeer robuust sanctiebeleid door de regering van president Biden (die de zaak Navalny deze week ook aankaartte in zijn eerste telefoongesprek met president Poetin, nvdr). Eens VS-buitenlandminister Antony Blinken bevestigd zal zijn door de Senaat zal je een vastberadener en weloverwogen Rusland-beleid zien.”

Ex-president Trump zei een paar jaar geleden bijna toe om u en andere architecten van de Magnitsky Act over te dragen aan de Russen, maar dat werd uit zijn hoofd gepraat. Zijn er nu nieuwe onderzoeken nodig naar zijn persoonlijke banden met Moskou?

“Donald Trump vertrouwde op de regel dat je geen strafzaak kan beginnen tegen een zittende president, maar is nu een gewone burger. Zoals elke andere burger die betrokken zou zijn bij fraude, witwassen van geld en samenwerken met een buitenlandse mogendheid zou dit onderzocht en vervolgd moeten worden in de ruimste zin van de wetgeving. Als blijkt dat Trump de wet brak moet hij vervolgd worden.”

Nog voor Trump was verkozen ontvingen zijn zoon Don Jr. en schoonzoon Jared Kushner tijdens de verkiezingscampagne de Russische advocate Natalia Vezelnitskaya, die onder meer kwam lobbyen om de Magnitsky Act te torpederen. Dat is niet gelukt, maar deze beïnvloedingsoperaties, zowel openlijk als geheim, duurden verder. Ook vandaag nog?

“De Russen zullen zeker blijven proberen. Ze voeren een praktisch, bijna crimineel, beleid. ‘Doe verder met wat je doet, zolang je kan tot je niet meer verder mag of gepakt wordt’, redeneren ze. ‘En als dat zo is, dan probeer je het op een andere manier’. De enige wijze waarop je de Russen een halt kan toeroepen is door ze zodanig in te kapselen dat ze geen opportuniteiten meer daartoe krijgen. Laat de bestraffing zo ernstig zijn dat ze het risico niet durven nemen. Vandaag hebben ze nog altijd de opportuniteiten en zijn ze nauwelijks bestraft. Dus doen ze gewoon verder.”

Hun activiteiten zijn uitvoerig gedocumenteerd in de VS maar nauwelijks hier. Moet de EU aandachtiger zijn voor ongeoorloofde beïnvloeding of zelfs mogelijke omkoping van beleidsmakers?

“Neem van mij aan dat de Russische beïnvloedingsoperaties in Europa tien keer zo groot zijn als wat er in de VS is gebeurd. Ik ben getuige geweest van deze operaties in het VK, in mijn eigen zaak, waarbij de Russen leden van het House of Lords van beide partijen betaalden in een poging te beletten dat de Britse Magnitsky-wetgeving er werd goedgekeurd.

“Nog een voorbeeld. De Britse Lord Gregory Barker was een lid van het Hogerhuis en tegelijk was hij bestuurslid van oligarch Oleg Deripaska’s bedrijf in Londen. Hij gebruikte dan zijn positie als Lord om bij de VS-regering te lobbyen, om Deripaska van hun sanctielijst te schrappen.

Vorig weekend kwamen in Rusland meer dan honderdduizend mensen op straat om te protesteren tegen de opsluiting van oppositieleider Aleksej Navalny.  Beeld AP
Vorig weekend kwamen in Rusland meer dan honderdduizend mensen op straat om te protesteren tegen de opsluiting van oppositieleider Aleksej Navalny.Beeld AP

“Er zijn Zwitserse politiemensen die zijn omgekocht door de Russen om witwasoperaties niet te onderzoeken. In Cyprus hebben ze mensen uit het kantoor van de openbare aanklagers gecorrumpeerd. Dat is nog maar een voorbeeld van wat ik in mijn zaak heb gezien. Dit soort zaken gebeuren overal, de hele tijd.”

Gebeurt dit volgens u ook binnen de EU?

“Er zijn ongetwijfeld door Rusland gecorrumpeerde politici. De EU zou grondiger onderzoeken moeten voeren en desnoods diegenen arresteren die hun landen op deze wijze verraden.”

Navalny zit nu in de cel. Uw advocaat Sergei Magnitsky stierf elf jaar geleden in een Russische cel. Hoe kan de internationale gemeenschap een oogje in het zeil houden op Navalny. Door controles te eisen door het neutrale Rode Kruis bijvoorbeeld?

“De Russen zijn experten in het corrumperen en het inkapselen van officiële delegaties. De beste manier om in te grijpen is een lijst maken met de namen van veertig oligarchen. Kondig nu financiële sancties af tegen tien onder hen, en zeg dat de andere dertig gaan volgen als er iets gebeurt met Navalny.”

Door uw werk voor de Magnitsky-wetten bent u een doorn in het oog van het Kremlin. Hoe gaat u daar mee om, wetende hoe ze in het buitenland aanslagen pleegden op tegenstanders?

“Ik loop een risico. Ze hebben al gedreigd me te vermoorden, te ontvoeren of te arresteren. Het resultaat is dat er nog heel weinig landen zijn waar ik naar toe zal reizen en zeker niet naar landen die ik niet als rechtsstaat beschouw. Ik moet uiteraard ook heel goed oppassen. Zo kan ik geen ontmoetingen hebben met onbekenden. Ik moet zeer rigoureuze veiligheidsprotocollen naleven. Ik leid dus een supervoorzichtig leven. Ze wachten tot ik een fout maak om achter me aan te komen.”

U gaf vorige week een virtuele persconferentie met Russische oppositiefiguren in ballingschap, zoals Mikhail Khodorkovsky en Garry Kasparov. Gaan jullie een bredere oppositiebeweging steunen in aanloop naar de Doema-verkiezingen?

“De Russische bevolking moet vooral zelf beslissen wie er hun land zal leiden. Ik wil me er van vergewissen dat het Westen niets doet wat Poetin en zijn crimineel regime steunt, en voorkomt dat ze hun corruptie exporteren naar hier.”

WIE ZIJN DE KREMLIN-GETROUWEN WAAR NAVALNY SANCTIES TEGEN VROEG?

Net voor diens arrestatie in Moskou publiceerde Navalny’s vriend Vladimir Ashurkov een lijst van acht zakenlui die volgens hem door het westen gesanctioneerd moeten worden. Bovenaan staat oligarch Roman Abramovitsj, bij het brede publiek bekend als de eigenaar van de Engelse Premier League-club Chelsea FC. Volgens Ashurkov is Abramovich “een van de sleutelfiguren en begunstigden van de Russische kleptocratie, met aanzienlijke banden en tegoeden in het westen.”

Andere zakenlui die Navalny op de korrel neemt zijn Andrei Kostin, voorzitter van de staatsbank VTB en hun vice-voorzitter Denis Bortnikov (de zoon van Alexander Bortnikov, de baas van de geheime dienst FSB). Voorts volgen Igor Shuvalov, voorzitter van staatsholding VEB.RF; de Russische landbouwminister Dmitri Patrushev - zoon van Veiligheidsraadchef Nikolai Patrushev en miljardair Alisher Usmanov. Ook volksgezondheidsminister Mikhail Murashko dient volgens Navalny te worden gesanctioneerd omdat hij diens vergiftiging vorig jaar eerst verdoezelde. De lijst wordt afgerond met Vladimir Solovyev – een topman van de staatsmedia.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234