Vrijdag 16/04/2021

AchtergrondRusland

Russen niet onder de indruk van terugkeer oppositieleider Navalny

Aleksej Navalny roept zijn aanhang op maandag 18 januari in een videoboodschap op te demonstreren tegen zijn arrestatie. Beeld AFP
Aleksej Navalny roept zijn aanhang op maandag 18 januari in een videoboodschap op te demonstreren tegen zijn arrestatie.Beeld AFP

Het was een moedig besluit van Aleksej Navalny om terug te keren naar Rusland. Maar voor hetzelfde geld verdwijnt de dissident jarenlang achter de tralies en dooft zijn ster.

Dapper was het zonder meer hoe de Russische oppositieleider Aleksej Navalny afgelopen zondag aankwam in het land waar hij in augustus nog vergiftigd werd. Tegelijkertijd had hij vanuit politiek oogpunt geen andere keuze. Navalny had weliswaar in Duitsland asiel kunnen aanvragen en op afstand zijn strijd tegen president Poetin kunnen voortzetten, maar de praktijk leert dat verzet op afstand meestal een stille dood sterft.

Dus keerde Navalny terug. Misschien hoopte hij ergens dat zijn terugkeer net zoveel teweeg zou brengen als de terugkeer van die andere Russische dissident meer dan een eeuw geleden: Vladimir Lenin. Niets bleek echter minder waar. Terwijl Lenins terugkeer naar Rusland in 1917 het startschot was voor een communistische revolutie, was Navalny’s thuiskomst eerder glansloos dan revolutionair.

Wat heet, Navalny had amper voet op Russische bodem gezet of hij zat al op de achterbank van een arrestatiebusje onderweg naar een politiebureau. Nog geen 24 uur later oordeelde een rechter op datzelfde politiebureau – en dus niet in een rechtbank – in een zelfs voor Russische begrippen ongeëvenaard staaltje snelrecht dat Navalny in ieder geval dertig dagen in voorarrest moet blijven.

Op 2 februari krijgt hij naar alle waarschijnlijkheid te horen of hij 3,5 jaar de cel in moet vanwege het schenden van de voorwaarden van een voorwaardelijke celstraf. Mocht het tot een veroordeling komen – en alles wijst daarop –, dan is de vraag hoe Navalny’s toekomst eruit gaat zien. Wordt hij een martelaar in gevangenschap of dooft zijn ster langzaam uit?

De voortekenen wijzen op het laatste. Inmiddels zit de anti­corruptieactivist in een cel in de beruchte Matrosskaja Tisjina-gevangenis in het noordoosten van Moskou. Dat gegeven alleen al staat bol van de symboliek. Want Navalny is niet de eerste politieke tegenstander van Poetin die in dit cellencomplex belandt. Oliemagnaat ­Michail Chodorkovski eindigde hier in 2003 eveneens achter slot en grendel.

Ook Chodorkovski waagde het destijds de macht van Poetin uit te dagen. Als represaille voor dat ongewenste politieke avontuur annexeerde het Kremlin zijn oliebedrijf Joekos. Chodorkovski werd veroordeeld, verdween in een donker hol in Siberië, kreeg na bijna tien jaar gratie, ging in ballingschap in Zwitserland en kijkt sindsdien tandeloos toe hoe Poetin nog altijd op het pluche zit in het Kremlin.

Het is een historisch sjabloon dat moeiteloos op Navalny toe te passen is. Want ondanks de enorme internationale verontwaardiging over zijn arrestatie is de oppositieleider in eigen land een stuk minder bekend dan menigeen aanneemt. Navalny geniet met name onder hoogopgeleide jongeren steun. Zij kennen hem van zijn YouTube-kanaal waar hij de systemische corruptie in Rusland blootlegt.

Het overgrote deel van de Russen kent hem niet of wantrouwt hem, mede dankzij de efficiënte propagandamachine van het Kremlin die hem consequent als spion van het Westen afschildert. Een recente enquête van het onafhankelijke Levada Centrum wees net nog uit dat slechts twintig procent van de ondervraagden Navalny’s activiteiten steunt. Het merendeel van de Russen denkt dat zijn vergiftiging een door hem zelf opgezette ­publiciteitsstunt is.

Kortom, het weinig verbazing dat het in Rusland akelig stil bleef toen Navalny deze zomer werd vergiftigd. Grote demonstraties bleven uit. Dat gebrek aan collectieve sympathie biedt het Kremlin nu de mogelijkheid om de kwestie-­Navalny voor altijd achter zich te laten. Dus proberen de machtshebbers hem zonder al te veel poespas weg te moffelen. Elk risico is er een te veel. Zeker in een verkiezingsjaar.

Advocaten van Aleksej Navalny staan de pers te woord nadat de oppositieleider werd opgepakt door de Russische politie. Beeld Photo News
Advocaten van Aleksej Navalny staan de pers te woord nadat de oppositieleider werd opgepakt door de Russische politie.Beeld Photo News
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234