Vrijdag 18/06/2021

AnalyseVerenigd Koninkrijk

Regionale verkiezingen VK: Labour verliest, Schotse nationalisten winnen (net niet genoeg)

Schots premier Nicola Sturgeon toont zich tevreden met de overwinning van haar SNP. Beeld Getty Images
Schots premier Nicola Sturgeon toont zich tevreden met de overwinning van haar SNP.Beeld Getty Images

Terwijl Boris Johnsons Conservatieven bij de regionale verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk hun machtspositie in Engeland verankerden, deden de progressieve nationalisten van Nicola Sturgeon hetzelfde in Schotland. Er komt nu een gevecht tussen Londen en Edinburgh over de vraag of er een referendum moet komen.

Mocht het Verenigd Koninkrijk bijeenblijven, dan zijn de unionisten speciale dank verontschuldigd aan de inwoners van het westen van Aberdeenshire, de streek in de Hooglanden waar het koninklijke buitenhuis Balmoral ligt. Mede dankzij tactisch stemmen wisten de unionisten te voorkomen dat deze cruciale streek zaterdagavond in handen viel van de nationalisten. Daardoor strandde de partij van Nicola Sturgeon op 64 van de 129 zetels, net geen absolute meerderheid. Er komt vrijwel zeker een coalitie met The Greens.

Volgens Londen is er nu geen mandaat voor een nieuwe volksraadpleging, maar Sturgeon wijst erop dat ook de groenen voor een zelfstandige natie zijn. Ze zal komende dagen waarschijnlijk een referendumwet opstellen. Brits premier Boris Johnson ging meteen na de uitslag over tot een preventieve aanval en riep op tot een minitop met de leiders van Wales, Schotland en Noord-Ierland om te kijken hoe het Verenigd Koninkrijk de schade kan herstellen die door een jaar van lockdowns teweeg is gebracht.

De Britse premier wil hiermee laten zien dat er belangrijker zaken zijn dan vechten om onafhankelijkheid. De regering in Londen zal ook een charmeoffensief beginnen, ‘Project Love’ geheten, om de Schotten te paaien. Dat betekent meer investeringen en mogelijk nog meer autonomie voor Schotland. Londen is absoluut niet van plan om de Schotten voor de tweede keer in zeven jaar te laten beslissen over hun lotsbestemming. Het Schotse zakenleven maakt zich zorgen over de praktische gevolgen van onafhankelijkheid, zoals de komst van een grens.

Rode muur brokkelt af

In Engeland daarentegen boekten de Conservatieven een klinkende overwinning. Investeren in verwaarloosde gebieden is een succesvolle strategie gebleken voor de partij. De ‘rode muur’ van Labour in Midden- en Noord-Engeland is verder afgebrokkeld. In het noordoosten, een gebied waar de mijn- en scheepsbouw is verdwenen, werd een Conservatieve regioburgemeester met een flinke meerderheid herkozen, als dank voor gedane investeringen. De kroon op de Conservatieve zege in Engeland was het veroveren van Hartlepool, een vervallen havenstad in die regio.

Hartlepool was sinds de jaren zestig een rood bolwerk, zozeer zelfs dat New Labour-strateeg Peter Mandelson er eind jaren negentig zonder campagne te voeren kon winnen. Over deze Europees gezinde Labour-coryfee gaat het verhaal dat hij gestampte erwten bij een viskraam aanzag voor guacamole. Maar aan het begin van deze eeuw werd de onvrede met Labour zichtbaar. In 2002 kozen de ontevreden inwoners van Hartlepool de mascotte van het plaatselijke voetbalteam, een als aap verklede jongeman, tot burgemeester.

Labour-leider Keir Starmer is vooralsnog geen stemmenkanon.  Beeld REUTERS
Labour-leider Keir Starmer is vooralsnog geen stemmenkanon.Beeld REUTERS

Het stemmen op de gehate Tory’s, de partij van Margaret Thatcher, was indertijd nog een stap te ver, maar die schroom is verdwenen. Bij deze ommekeer heeft de brexit als katalysator gediend. Zeven op de tien inwoners stemden voor het verlaten van de Europese Unie. De beslissing van Labour-leider Keir Starmer om een Europees gezinde kandidaat te benoemen, wekte bevreemding. Door tijdens een bezoek aan Hartlepool fish-and-chips te eten, met een pint erbij, probeerde Starmer arbeideristisch over te komen. Hoongelach viel de Londense advocaat ten deel.

Heruitgevonden

Onder Boris Johnson hebben de Conservatieven zichzelf opnieuw uitgevonden, van oudsher hun kracht. Op economisch terrein voeren ze een links, keynesiaans beleid. Waar onder premier David Cameron enorm werd bezuinigd, strooit Johnson met geld, vooral in ‘rode gebieden’. In sociaal-cultureel opzicht varen ze juist een conservatieve koers. Met deze combinatie blijken ze dicht bij de gemiddelde kiezer te staan. Ook elders verloor Labour flink, al groeide de partij in Wales. Daar verloren de nationalisten, anders dan hun broeders in Schotland.

In Manchester versterkte Andy Burnham zijn positie als burgemeester. Hij wordt nu genoemd als potentiële opvolger van de gematigde Starmer, voor wie Jeremy Corbyn een jaar geleden plaats moest maken. Starmer zei de volledige verantwoordelijkheid te nemen voor de tegenvallende uitslag en ontsloeg vervolgens partijvoorzitter Angela Rayner, tot woede van de corbynistische vleugel van de partij. Voor de linkervleugel is de uitslag het bewijs dat Corbyn niet het probleem van Labour was.

Eerder was de woordvoerder Defensiezaken, Khalid Mahmood, opgestapt. Bij zijn afscheid beweerde hij dat zijn partij is overgenomen door “een in Londen gecentreerde bourgeoisie, gesteund door brigades van woke-strijders op sociale media”. In de hoofdstad kreeg de sociaal-democraat Sadiq Khan een tweede termijn als burgemeester, maar met een gekrompen meerderheid. De gelukkigste Londenaar was Johnson. Hij kreeg de voorbije weken bakken kritiek over zich heen vanwege de peperdure herinrichting van 10 Downing Street. Zijn bluf dat het kiezers weinig kan schelen hoe extravagant de renovatie van zijn ambtswoning is, bleek gerechtvaardigd.

Een ambtswoning waar hij, zoals het er nu naar uitziet, nog lang zal vertoeven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234