Dinsdag 21/01/2020

Terreurcommissie

Rapport onderzoekscommissie aanslagen: 5 lessen uit 500 pagina's

Beeld BELGA

De onderzoekscommissie naar de aanslagen van 22 maart heeft zijn aanbevelingen voor politie, inlichtingendiensten en justitie klaar. Een rapport van vijfhonderd pagina's ingekookt tot de vijf belangrijkste lessen:

1. Meer overleg, minder databanken

De veiligheidsdiensten leven vandaag te veel op hun eigen eiland. Om de woorden van voorzitter Patrick Dewael te parafraseren: als iedereen altijd achter zijn eigen bureau blijft zitten, worden er niet veel terroristen gevangen.

De onderzoekscommissie vraagt daarom de oprichting van 'Joint Intelligence Centers' en 'Joint Decision Centers' waarin de veiligheidsdiensten constant informatie uitwisselen (de Intelligence) en dossiers opvolgen (de Decision). Ook de Staatsveiligheid en de militaire inlichtingendienst moeten een gezamenlijk platform oprichten, zodat er geen belangrijke informatie meer tussen de plooien kan verdwijnen.

Om de uitwisseling van informatie te vergemakkelijken wil de commissie een nieuwe kruispuntdatabank. Die moet orde scheppen in de jungle aan verschillende databanken. Alle veiligheidsdiensten moeten zo verbonden worden.

2. Dringend versterking gevraagd

De federale politie en de Staatsveiligheid zitten momenteel op hun tandvlees. Er moeten dringend meer middelen en mensen bijkomen.

De federale politie komt ruim tweeduizend krachten tekort volgens de berekeningen van de commissie. Voor de Staatsveiligheid is er een benchmarkstudie nodig met de buurlanden. Maar nu al is duidelijk: ook daar zijn er aanwervingen nodig. De commissie benadrukt  dat die zo divers mogelijk moeten zijn. Versta: ook moslims.

Nieuwe mensen kosten echter een duit. Vraag is of de federale regering die heeft? Bij minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon wordt benadrukt dat de politiescholen helemaal vol zitten. Aan het eind van de legislatuur betekent dit duizend extra agenten op straat (met de uitstroom meegerekend). Veel meer lijkt hij niet van plan.

De Staatsveiligheid, die onder justitieminister Koen Geens valt, heeft er ondertussen 125 extra mensen bijgekregen. Er staan nog 53 aanwervingen gepland.

3. Geen zondebokken

De onderzoekscommissie houdt de hakbijl op zak. Daar zijn verschillende redenen voor. De belangrijkste is dat de aanslagen van 22 maart niet terug te brengen zijn tot één fout. Er is geen smoking gun. De aanvallen konden plaatsvinden door een opeenstapeling van nalatigheden.

Een andere reden is dat de aanbevelingen van de commissie in consensus opgesteld zijn. Zo was er altijd wel een partij die de scherpste kantjes weg veilde. De verbindingsofficier in Turkije die Ibrahim El-Bakraoui, een van de latere zelfmoordterroristen liet lopen, ontsnapt bijvoorbeeld aan een blaam. Ook de antiterreurdienst van de federale politie DJSOC, die maanden bleef zitten op vitale terreurinfo, komt weg met de droge opmerking dat de dienst "niet naar behoren functioneert". De commissie dringt wel aan op een reorganisatie.

Voorzitter Dewael: "Straffen is gewoon niet onze bevoegdheid. Onderzoekscommissies kunnen geen disciplinaire sancties opleggen. Als we dat wel zouden doen, zetten we juridisch de deur voor hen net open om onder sancties uit te glippen. Bij de commissie-Dutroux was dat het geval. Er werden expliciet schuldigen aangeduid, maar achteraf bleek dat fout. Zo konden ze net vrijuit gaan."

4. De rechter moet strenger zijn

De onderzoekscommissie wil de strafuitvoering aanscherpen. In de eerste plaats voor wie veroordeeld is in verband met terreur.

Als zo'n gevangene vervroegd vrijgelaten wordt, moet het vonnis uitgebreider gemotiveerd worden indien het afwijkt van het advies van de gevangenisdirecteur of het openbaar ministerie. (Bij de vervroegde vrijlating van Ibrahim El-Bakraoui gebeurde dit niet.) Bovendien vraagt de commissie een totaal reisverbod voor dit type gevangenen. Zodat ze niet naar het buitenland kunnen ontsnappen.

Het bezoek aan geradicaliseerde gevangenen moet nauwer in de gaten gehouden worden. Gevangenisdirecteurs hebben daarom toegang nodig tot de lijst met alle bekende Belgische jihadisten van het anti-terreurorgaan OCAD.

5. Leve de wijkagent

Om terroristen te stoppen is een wijkagent met goede contacten even waardevol als een anti-terreurspecialist.

De wijkwerking is een niet te onderschatten bron van informatie over radicalisering. De functie van wijkagent moet daarom aantrekkelijker gemaakt worden, vooral dan financieel, met hogere premies. Vandaag kunnen zij daar vaak geen beroep op doen. Daarnaast moet de informatie die wijkagenten verzamelen vlotter haar weg vinden naar andere politiediensten - en omgekeerd.

Dit moet voorkomen dat gouden tips ergens blijven hangen. Zoals gebeurde met informatie van de Mechelse politie over de schuilplaats van Salah Abdeslam in de weken na de aanslagen in Parijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234