Donderdag 14/11/2019

Radicaal-rechts

Radicaal-rechts in opmars: "Dit zijn geharde wit-nationalistische activisten"

Een extreemrechtse betoging in de Duitse stad Chemnitz. Beeld REUTERS

De aanvallen op buitenlanders in het Duitse Chemnitz zijn tekenend voor een verontrustende trend waarbij rechts-radicalen sneller naar geweld grijpen. Ook Europol waarschuwde eind juni dat de polarisering van het migratiedebat kan leiden tot terreur door uiterst rechtse individuen of groepen. Ook in België zijn veiligheidsanalisten bezorgd. "We deden ook Sharia4Belgium eerst af als een bende onnozele clowns."

De rellen met rechts-radicalen en de heksenjacht op buitenlanders in het Duitse Chemnitz verrassen veiligheidsdiensten niet. Ze zijn tekenend voor een evolutie waarbij rechts-radicalen menen het recht in eigen handen te kunnen nemen. 

In Duitsland wordt een toenemend aantal daders van radicaal-rechts geweld gesitueerd in de hoek van de zogeheten ‘Identitäre Bewegung’ (IB), een vlag waaronder verschillende groepen zich sinds 2012 over de grenzen heen organiseren. Sinds april vorig jaar pleegden Duitse IB-leden 114 strafdaden, waaronder ‘slagen en verwondingen’ en ‘volksopruiing’, bleek vorige week uit een parlementaire vraag in de Bondsdag.

Ook in België wordt op sociale media alvast de toon van sommige rechts-radicalen al een tijdje grimmiger. Zo post een zekere Jean B. uit het Luikse op 21 augustus op Facebook een filmpje van een brandende moskee in Zweden. "We moeten hier over nadenken in België. De enige manier om onze talrijke en overbetaalde politici te doen beseffen dat de burgers er de buik van vol hebben", schrijft hij.

B., een activist van het uiterst rechtse Front Wallon, is op het sociale medium co-administrator van de besloten groep 'La Nouvelle Meute Belgique' die 371 leden telt. Het gaat niet om een vrolijk vriendenkliekje. De 'Belgische Meute' staat met stip genoteerd in het jaarlijkse ‘Terrorism Situation and Trend Report’ van Europol over terreurdreigingen, dat eind juni 2018 verscheen, maar waarover de internationale media schreven met een focus op de jihadistische dreiging.

Nochtans mag men door de polarisering van het migratiedebat het risico op extreemrechtse en -linkse terreur niet onderschatten, schrijft Europol in dit rapport, op gezag van inlichtingen door nationale politiediensten.

België komt vooral in het Europol-hoofdstuk over extreemrechtse groepen opvallend veel voor. Naast het openlijk anti-islamistische La Meute Belgique, dat zijn eerste ontmoeting had in 2017 als reactie op de Brusselse aanslagen op 22 maart het jaar daarvoor, worden ook de ‘Soldiers of Odin’ vermeld. Origineel gesticht door een Finse neonazi patrouilleren zij soms als burgerwachten, maar dan buiten de wet om – die enkel door de politie erkende buurtinformatienetwerken toelaat.

In België lieten de Soldaten van Odin zich onder meer in de straten van Charleroi opmerken met intimiderende straatpatrouilles. Door intern getwist kregen ze nadien meerdere afsplitsingen, die zich tot vandaag ‘Warriors of Odin en ‘Sons of Odin Belgium’ laten noemen. Tegelijk bouwen ze op sociale media als Facebook wel een internationaal netwerk uit.

“Rechts-extremistische groepen  koesteren hun internationale contacten. Belgische groepen, bijvoorbeeld, hebben contacten ontwikkeld met peer-groepen in Bulgarije, Duitsland, Polen, Rusland, de VS en Oostenrijk”, schrijven ze.

Europol wijst ook op de bindende rol van de ‘Identitäre Bewegung’, die de laatste tijd erg actief werd in Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk en de Lage Landen. Daarin verschijnt vooral de Oostenrijkse neonazi Martin Sellner als verbindende figuur. Hij liet zich dit jaar opmerken door een schip te huren waarmee hij en medestanders uit Europa, de VS en Canada op de Middellandse Zee met vuurpijlen bootvluchtelingen en schepen van ngo's poogden tegen te houden.

Sellner hield samen met zijn ideologische geestesverwanten eerder deze maand ook een ‘zomeruniversiteit’ in Frankrijk. Deze stond volgens een blogpost van Sellner in het teken van ‘hoe de Grieken zich in de oudheid organiseerden tegen de Perzen’. Uit het weinige publieke beeldmateriaal – er heerste een smartphoneverbod – blijkt dat de kampleden ook bokstrainingen hielden. Op deze bijeenkomst waren volgens Sellner ook Vlaamse deelnemers aanwezig.

'Stoottroepen'

Noch het Coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse, OCAD, noch de Staatsveiligheid noch de federale politie mag details geven over groepen of individuen die opduiken in onderzoeksdossiers. Navraag leert wel dat ze eerder vrezen voor individuele dan georganiseerde gewelddaden – al wordt benadrukt dat ‘eenzame wolven’ opgezweept worden tijdens reëele of virtuele, internationale, groepsbijeenkomsten. Zo riep Voorpost Nederland – dat banden heeft met de Vlaamse, gelijknamige, organisatie – zijn leden al op te gaan trainen in schietclubs.

Ico Maly, docent nieuwe media en politiek aan de Universiteit Tilburg, doet onderzoek naar nieuw-rechtse bewegingen zoals alt-right. “Mijn grootste vrees is ook dat iemand achter een computer onder invloed van racistische of etno-nationalistische retoriek, plots meent ‘iets’ te moeten doen en naar geweld grijpt. Dat zag je in de VS ook met Dylann Roof, die in juni 2015 negen Afro-Amerikanen vermoordde in een kerk te Charleston", zegt hij. "Als je zijn manifest analyseert, dan zie je heel duidelijk waar de mosterd vandaan komt. Hij eindigt dat manifest met de boodschap dat iemand de ‘race war’ offline moet brengen.”

Een gewezen Belgische contraterreur-analist, die vandaag nog altijd de scène observeert: “Er zijn al voorbeelden waaruit blijkt dat ook de Identitaire Beweging niet vies is om ‘stoottroepen’ in te zetten om het politieke debat verder te polariseren.”

Als recent Belgisch voorbeeld noemt deze bron de jeugdbeweging Schild en Vrienden van Dries Van Langenhove, die banden heeft met de Europese Identitairen. Schild en Vrienden liet zich in het voorbije jaar opmerken met gespierde straatacties – zoals de bezetting van een vakbondsgebouw of ging in de clinch met linkse betogers.

“Zo heeft men in de beginperiode ook Sharia4Belgium geminimaliseerd, dat later evolueerde naar een harde kern van Syrië-strijders. Iedereen deed ze eerst af als een bende onnozele clowns, zoals we nu Schild en Vrienden wegzetten als luidruchtige studenten”, zegt de gewezen contraterreur-analist, die de internationale contacten van de groep opmerkelijk noemt.

Van Langenhove manifesteert zich namelijk op een dubbel spoor. Aan de ene kant gaat hij in debat met democratisch verkozen ultraconservatieven maar aan de andere kant ook met activisten uit de internationale 'white power'-scène.

Lana Lokteff

Van Langenhove ontmoette begin deze maand de Hongaarse premier Viktor Orban, die ondanks zijn lidmaatschap van de centrumrechtse Europese Volkspartij op zijn zomerfestival ook radicaal-rechtse jongeren uitnodigde. Over deze ontmoeting gaf Van Langenhove half augustus vervolgens een opmerkelijk interview aan de Amerikaanse Lana Lokteff. 

Samen met haar Zweedse echtgenoot Henrik Palmgren presenteert Lokteff op Youtube 'Red Ice TV', dat geldt als spreekbuis voor white supremacists uit de VS zoals Richard Spencer, onder meer berucht omdat hij de verkiezing van president Trump verwelkomde met een Hitlergroet. Lokteff is ook een omstreden 'antifeministe', die de rol van vrouwen in de politiek ondergeschikt noemt aan deze van mannen.

Dries Van Langenhove, oprichter-voorzitter van vlaams-nationalistische jeugdclub Schild & Vrienden. Beeld Eric de Mildt

Een uittreksel uit het interview tussen Van Langenhove en Lokteff:

Lokteff: “België ziet eruit als een moslimland?”

Van Langenhove: “Ja, er zijn no-go-zones in onze steden. Als ze daar aankomen, worden politie en hulpdiensten aangevallen. Het is moeilijk om in gebieden te komen met veel moslims. Neem nu de dader van 22 maart. De Belgische politie kon hem eerst niet oppakken. Toen ze er naar toe gingen werden ze aangevallen door de hele buurt.

Lokteff: “Wat is de oplossing?”

Van Langenhove: “Wij Europeanen waren zwak door ze binnen te laten. (…) We proberen nu de Europese jeugd mentaal en fysiek sterker te maken en trotser op wie ze zijn. Om onze identiteit te verdedigen moeten we eerst beseffen wie we zijn. (…) Ook de Vlamingen vinden dat er te veel illegalen zijn”. (…)

Lokteff: “Jullie hebben veel goed uitziende mensen, fit en gezond, dat moet aantrekken. Ook vrouwen?”

Van Langenhove: “Vooral mannen. We hebben daar geen complexen over. Politiek lijkt juist meer voor mannen te zijn. Mannen zijn in het algemeen meer geïnteresseerd in politiek. Maar onze leden zijn mensen van alle achtergronden, ook vrouwen, gays en mensen met een migratie-achtergrond.”

Lokteff: “Genoeg diversiteit dus. We moeten niet al die mensen uit Afrika en het Midden-Oosten importeren, right?”

Van Langenhove: “Correct.”

Volgens Maly associeert Van Langenhove zich door dit interview openlijk met een Amerikaanse adepte van de ‘bloed- en bodemideologie’. 

“Van Langenhove en Schild en Vrienden weten heel goed hoe ze zich in reguliere media gematigd moeten voordoen: dat is de essentie van hun ‘metapolitieke’ strategie. Om niet strafbaar te zijn gebruiken ze ironie of humor, die ze ook posten op Facebook-sites als ‘De Fiere Vlaamse Meme’ bijvoorbeeld. Het motief van het racistische Congo-liedje van Pukkelpop is daar bijvoorbeeld al veel langer aanwezig. Tegelijk wordt zo wel een ideologisch kader gecreëerd waarin racisme wordt gerelativeerd. Achter de schermen haalt zijn beweging diepe banden aan met internationale radicalen. Tegelijk zie je dat hun beweging heel goed ingebed geraakt in dat internationaal netwerk. Dat wordt duidelijk als ze opgepikt worden door Lokteff en media-aandacht krijgen van radicaal rechtse media als The Gateway Pundit. En het wordt ook vooral duidelijk als je inzoomt op het internationaal netwerk dat hun Facebook-posts naar virale hoogtes duwt. Dit zijn geen lieverdjes maar vaak geharde wit-nationalistische activisten. Dit zijn dezelfde mensen die voor de vrijlating van de Britse neonazi Tommy Robinson ijverden en de apartheidsbeweging in Zuid-Afrika steunen. Lokteff en Palmgren nemen ook antisemitische en negationistische standpunten in, maar het is mij onduidelijk of Van Langenhove ook zover gaat.”

In een reactie – vanop de Zomeruniversiteit van het Nederlandse Forum voor Democratie van Thierry Baudet – zegt Van Langenhove dat hij Lokteff “niet als white supremacist beschouwt”. 

"Dit is weer gewoon framing door de mainstream media”, zegt hij. Of hij zich met haar ideeën verwant voelt? “Ik hou me niet bezig met de ideeën van de personen die me interviewen. Dat geldt voor voor jou als journalist van De Morgen, maar evengoed voor Lana Lokteff als journalist van Red Ice. Ik wil op allerlei platformen gaan spreken om mijn ideeën te verkondigen, zelfs bij de communisten van de PvdA, om er mijn positieve boodschap brengen.”

Lokteff is in de VS ook berucht omdat ze een forum gaf aan negationisten, die de Holocaust ontkennen. Van Langenhove: “U maakt een zeer zwaarwichtig verwijt zonder enig bewijs.” (Noot van de redactie: op haar website staan wel degelijk interviews met Amerikaanse negationisten, zoals David Cole.) 

Over zijn banden met de Identitaire Beweging wil Van Langenhove het volgende kwijt: “Er zijn raakvlakken tussen ons en hen. Ook wij maken ons ook zorgen over ongecontroleerde massamigratie.” In 2016 volgde hij ook bij IB een zomeruniversiteit, inclusief bokstraining. “Daar lijkt me niets mis mee. De jeugd moet zowel mentaal als fysiek wat weerbaarder worden. Lezingen en debatten zijn daarbij cruciaal, maar sport en zelfverdediging ook. Net zoals de Identitaire Beweging zoeken wij naar een versterking van de Europese cultuur en lokale identiteit, maar met onze eigen stijl.”

En recente gewelddaden waarmee leden van de Identitaire Beweging in Duitsland negatief in het nieuws kwamen? Van Langenhove: “Mocht er geweld gebruikt zijn, dan ben ik daar uiteraard tegen. Duitsland zou zich beter eens focussen op het gewelddadige Antifa dat recent nog Hamburg vandaliseerde en in brand stak of op de honderdduizenden extremistische moslims in hun land. Het enige waar de Identitairen en Sellner een gevaar voor zijn, is de gevestigde orde die open grenzen wil, en gelukkig maar. Ik hoop dat alle migratiekritische bewegingen en partijen van over heel Europa slagen in hun opzet om een gecontroleerd en doordacht migratiebeleid te bekomen.”

De waarschuwing dat ook leden van zijn vereniging vatbaar zouden kunnen zijn voor gewelddadige radicalisering noemt hij ‘absurd’. “Mensen die zich bij ons engageren doen dat uit liefde en op een positieve manier. Niemand bij ons zal het in zijn hoofd halen om geweld te gebruiken. Wij houden ons enkel bezig met positieve acties, zoals zwerfvuil rapen, bloed geven of daklozen helpen.”

Een burgerwacht is Schild & Vrienden niet, benadrukt Van Langenhove. “Maar ik begrijp wel waarom mensen zich als burgerwacht organiseren. Ik vind het absurd dat politici en media moord en brand schreeuwen om een tiental mensen die een burgerwacht vormen terwijl diezelfde politici en media blijkbaar geen gevaar zien in het aantal geregistreerde jihadi’s in België; 18.884 in 2017.”

Snellere data-uitwisseling via Kruispuntdatabank

Volgens minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) staan er nu al zestien extreemrechtse groeperingen en twaalf extreemlinkse organisaties op een lijst van de politie. Op zijn kabinet is intussen te horen dat met veel vertrouwen wordt uitgekeken naar de oprichting van de Kruispuntdatabank, “voor het einde van deze legislatuur”, waarmee de verschillende veiligheidsdiensten, elk vanuit hun eigen mandaat, sneller beroep zullen kunnen doen op elkaars informatie over potentieel gevaarlijke radicalen. De Kruispuntdatabank werd opgericht op advies van de parlementaire onderzoekscommissie na de aanslagen van 22/3. Sinds kort beschikt de politie ook of over speciale software die sociale media met opensource-software kan scannen naar gewelddadige opruiing.

“Alle initiatieven die wij nemen tegen terreur zijn ideologie-neutraal”, benadrukt woordvoerder Olivier Van Raemdonck wel. “De enige grens die wij bewaken bij Binnenlandse Zaken is de grens van geweld. We respecteren de totale vrije meningsuiting behalve als er geweldsprediking is. Of dit uitgaat van een moslimfundamentalist, een rechts- of linksradicaal doet er voor ons niet toe.”

Volgens de gewezen contraterreur-analist is de evolutie van radicaal-rechts wel al verontrustend genoeg om de lokale taskforces van de politie, die nu de klok rond werken rond teruggekeerde Syrië-strijders, te versterken zodat ze ook potentieel gewelddadige extreemrechtse individuen kunnen opvolgen. “Ook de wapenwet is aan een verstrenging toe. Nu heb je alleen het attest van een arts nodig dat je geen psychiatrisch verleden hebt maar men zou vandaag ook moeten kijken of iemand op sociale media geen retoriek hanteert die zich richt tegen de publieke veiligheid.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234