Maandag 27/05/2019

IS-strijders

Premier Michel wil Syriëstrijders bij voorkeur ter plaatse laten berechten

Premier Charles Michel. Beeld Tim Dirven

Premier Charles Michel (MR) is er a priori voorstander van dat buitenlandse IS-strijders die gevangenzitten in Syrië en Irak zoveel mogelijk ter plaatse zouden worden berecht. Tegelijkertijd pleit hij voor internationaal overleg om tot een gemeenschappelijke aanpak te komen. Dat heeft de premier maandag verklaard na een onderhoud met Nancy Pelosi, de voorzitster van de Amerikaanse Kamer. In het afnemen van de nationaliteit van Syriëstrijders ziet de premier dan weer weinig heil.

Het afgelopen weekend barstte de discussie rond de terugkeer van Europese IS-strijders in Syrië opnieuw los. Aanleiding was een tweet van de Amerikaanse president Donald Trump. Hij roept de West-Europese bondgenoten op hun Syriëstrijders te repatriëren, om ze in eigen land te berechten. De VS trekken eind volgend jaar hun troepen uit Syrië terug, en de vrees bestaat dat de Europese strijders die nu met behulp van de Amerikanen in Koerdische kampen worden vastgehouden, op vrije voeten komen en hier aanslagen plegen.

“Ik ben a priori voorstander van een maximum aan gerechtelijke beslissingen in de regio”, stelde de eerste minister. Daarnaast wil hij ook een internationale samenwerking op de been brengen om tot een gelijke aanpak te komen. Daarbij citeerde de premier landen als het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Frankrijk. Later deze week staat een Veiligheidsraad daarover geprogrammeerd. Maandagnamiddag vergaderen de federale kabinetten al eens met de veiligheidsdiensten.

De ontslagnemende eerste minister erkent dat de situatie verschillend is in Syrië, waar nog gevechten plaatsvinden met de restanten van terreurgroep IS, en Irak, dat een internationaal erkende regering heeft. Michel opperde daarbij de piste van “een vorm van internationale justitie”. In het verleden zijn daar nog voorbeelden van geweest, voegde hij er aan toe.

In het afnemen van de nationaliteit van Syriëstrijders ziet de premier weinig heil. “Als men denkt dat deze piste een oplossing biedt voor meer veiligheid, vergist men zich. Iemand die naar België wil terugkeren met slechte bedoelingen, vormt een gevaar, met of zonder nationaliteit”, luidde het.

Over de manier waarop Amerikaans president Donald Trump het item terug bovenaan de internationale agenda plaatste, was Michel niet echt te spreken. “Het is belangrijk een samenwerking te hebben tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie, maar het is niet normaal dat Europese landen kennis moeten nemen van een belangrijk standpunt van de Verenigde Staten via een tweet”, vond Michel. “Het is een keuze van de Verenigde Staten om de regio militair te verlaten. Maar als we sterke partners zijn, is het logisch dat we de gevolgen samen kunnen bekijken”.

Pelosi woonde de persbriefing achteraf niet bij. Behalve over de aanpak van de Syriëstrijders, hadden de Democratische parlementsvoorzitster en de premier het over de transatlantische banden en de wil om in de toekomst verder samen te werken aan de veiligheid. Ook was Pelosi geïnteresseerd in de toekomst van de Europese Unie, met de Brexit en de Europese verkiezingen die voor de deur staan. Voor aanvang van het onderhoud bevestigde Pelosi enkel dat België en de Verenigde Staten nog steeds bondgenoten zijn.

Reynders: “Het is niet uitgesloten dat landen uit regio zullen vervolgen”

“Het is niet uitgesloten dat landen uit de regio, en Irak in het bijzonder, gerechtelijke stappen willen zetten tegen jihadisten (die vastzitten in Syrië) die eerst terreurdaden hebben gepleegd” op hun grondgebied. Dat heeft minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders maandag gezegd na afloop van een bijeenkomst met zijn Europese ambtgenoten.

Een dag nadat de Amerikaanse president Donald Trump in een aantal tweets de Europese landen had opgeroepen om in Syrië gevangengenomen strijders van Islamitische Staat terug te halen, hebben de buitenlandministers van de 28 EU-lidstaten tijdens hun maandelijkse bijeenkomst in Brussel van gedachten gewisseld over de kwestie.

Al voor de oproep van Trump lagen er volgens Reynders twee hypotheses op tafel bij de coalitie tegen IS. Of de betrokken landen nemen hun onderdanen onder de foreign fighters terug, of ze worden ter plaatse, in de regio, vastgehouden. “We moeten zien hoe we samen kunnen nadenken over de beste manier om op te treden”, aldus de MR-vicepremier in de regering van lopende zaken.

België is bereid mee te werken aan de repatriëring van kinderen jonger dan tien jaar indien familieleden in België een verzoek in die zin zouden doen. Voor de anderen bekijkt de overheid het “geval per geval”, aldus Reynders. “We moeten eerst overleg plegen met de betrokken Europese landen, maar ook de sequentie onderzoeken en zien of er eventueel vervolgingen voorzien zijn in de regio”, legde hij uit.

Volgens Reynders zou het “niet abnormaal” zijn indien de Iraakse autoriteiten stappen willen zetten indien ze over bepaalde elementen beschikken. De minister beklemtoonde ook dat Bagdad al vervolgingen heeft gelanceerd tegen Europese jihadisten. Zo werd de Belg Tarik Jadaoun er vorig jaar al veroordeeld tot de doodstraf.

De Europese ministers zijn nog niet dieper ingegaan op de optie van een internationaal tribunaal voor buitenlandse jihadisten. “Dat kan één van de pistes zijn, maar we hebben daar nog niet op gewerkt”, besloot hij.

N-VA voorstander voor vervolging in Irak en afnemen dubbele nationaliteit

N-VA-voorzitter Bart De Wever wil de strijders met een Belgische nationaliteit vooral niet naar België terughalen, en pleit er daarom voor ze in Irak te vervolgen, zei hij maandag aan VRT NWS en VTM Nieuws. “Irak heeft al veel vervolgingen van IS-strijders gedaan en is daarop uitgerust. Ik denk dat we Irak moeten motiveren.” Partijwoordvoerder Joachim Pohlmann bevestigt: “We zouden kunnen onderzoeken of dat kan in Europees verband. Het idee is om hen te berechten waar ze de misdaden gepleegd hebben.” De betrokken Europese landen moeten dan wel nog samenzitten met de Irakezen en Amerikanen om concrete afspraken te maken, en om eventueel uit te werken hoe ze kunnen tussenkomen in de financiering.

N-VA-voorzitter Bart De Wever. Beeld BELGA

In Irak riskeren IS-strijders de doodstraf. Volgens N-VA zou er geprobeerd kunnen worden om dat niet uit te voeren voor strijders van Europese origine. De partij benadrukt trouwens dat ze in eerste instantie de Belgische nationaliteit wil afnemen van de IS-strijders met de dubbele nationaliteit. Kamerlid Koen Metsu heeft daarvoor al een tijdje een wetsvoorstel klaarliggen.

Voormalig minister van Binnelandse Zaken Jan Jambon volgt de partijlijn die voorzitter Bart De Wever eerder al uitzette. “Het liefst zou ik ze daar laten, en van zij die de dubbele nationaliteit hebben de Belgische afnemen”, zei hij in De Ochtend.

Ook Theo Francken pleitte dit weekend voor het afnemen van die nationaliteit, wat op onbegrip kwam te staan van justitieminister Koen Geens (CD&V). Die zei daarop dat dat geen oplossing is voor het probleem. “Het is niet omdat die persoon zijn nationaliteit verliest, dat hij niet meer terugkomt en ons probleem niet meer is”, aldus Geens in VTM Nieuws.

Dat moest ook Jambon vanochtend toegeven. “Het is waar dat dat niet de oplossing is waar je alles mee oplost, maar het is wel een element dat het hen moeilijker maakt.”

Geen Guantanamo

De N-VA’er is ook voorstander van een transitcentrum in of rond het conflictgebied, van waaruit de betrokken Europese landen “geval per geval” IS-strijders kunnen screenen op identiteit en bepalen naar welk land ze teruggebracht moeten worden. Daar moeten ze dan voor de rechter komen.

Volgens Jambon moeten de betrokken West-Europese landen het initiatief nemen, maar moet het wel ingebed worden in een “ruimer internationaal kader”. Hijzelf denkt daarvoor aan de Verenigde Naties. “We hebben nu een positie in de VN-Veiligheidsraad, dus we zouden dat daar eventueel ter sprake kunnen brengen.”

Voor een Europese versie van het omstreden Amerikaanse detentiekamp Guantanamo Bay past Jambon liever. “Ik denk niet dat dat in onze cultuur past. Maar we moeten er niet onnozel over doen: de meeste Syriëstrijders zullen hier ooit vrijkomen en dan is dat een gigantische uitdaging.”

De Croo geen voorstander van berechting in Irak

Vicepremier Alexander De Croo (Open Vld) ziet geen heil in het voorstel van N-VA-voorzitter Bart De Wever om Europese Syriëstrijders in Irak te laten berechten. “Je moet Irak niet met bijkomende problemen opzadelen”, zo verklaarde De Croo maandag vanuit de Iraakse hoofdstad. “De enige realistische oplossing is volgens mij dat we met landen samenwerken en een internationaal tribunaal opstarten.”

Alexander De Croo, die samen met Europees commissaris voor Humanitaire Hulp Christos Stylianide net op bezoek is in Irak, is dus geen voorstander van het voorstel van De Wever. “Een land dat bijna 40 jaar oorlog gehad heeft, dat nu eindelijk een nieuwe start maakt, moet je daar niet mee opzadelen”, zo verklaarde hij.

“Het belangrijkste is dat de Syriëstrijders berecht worden. En als we dat op een goede manier willen doen, dan moet je kijken naar hoe we dat in het verleden gedaan hebben. Toen hebben verschillen landen samengewerkt om een internationaal tribunaal daarrond te hebben”, zei De Croo. “En dat lijkt me eigenlijk de enige realistische oplossing.”

“Wat we willen, is dat die mensen berecht worden. Maar wat we absoluut niet willen is dat wij ze moeten terughalen naar ons land. En die vele landen hebben dezelfde belangen, dus laten we gewoon samenwerken”, zo vervolgde de Open Vld’er.

De Croo had in Bagdad een ontmoeting met onder meer de Iraakse eerste minister Adil Abdel Mahdi en met president Barham Salih. Op de vraag of het onderwerp daarbij ter sprake kwam, antwoordde De Croo ontwijkend. “Wat hier ter sprake kwam, is dat het land na bijna veertig jaar een nieuwe start maakt”, luidde het antwoord.

Europese regeringsleiders bijten van zich af

Intussen hebben verschillende Europese ministers van Buitenlandse Zaken de Amerikaanse president Donald Trump van antwoord gediend. Tegelijk erkenden ze dat de Europese lidstaten dringend de netelige kwestie moeten aanpakken.

“Dit is een probleem. Daar zijn we ons in Europa van bewust”, zei de Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken Jean Asselborn voorafgaand aan gesprekken in Brussel met zijn Europese collega’s. Hij verweet Trump de problematiek via Twitter te hebben aangekaart. “Willen we een verstandige oplossing vinden, dan moeten we dit grondig bespreken in plaats van tweets over en weer te sturen. Dat houdt geen steek”, luidde het.

Uit Britse hoek klonk het dat “de buitenlandse strijders voor het gerecht moeten worden gebracht conform de juiste wettelijke procedure en in het best geschikte rechtsgebied”. “Indien mogelijk is dat in de regio waar zij de misdaden hebben begaan”, aldus een woordvoerder van de Britse premier Theresa May. “We blijven nauw samenwerken met onze internationale partners op dit vlak. De regering zal er alles aan doen om de veiligheid van Groot-Brittannië te garanderen”, vervolgde hij.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas stelde dat het Amerikaanse verzoek momenteel “moeilijk te implementeren” zou zijn als gevolg van de hoge veiligheidsvoorwaarden. Het is volgens Maas alleen mogelijk om buitenlandse strijders terug te nemen indien ze onmiddellijk in hechtenis werden genomen terwijl er juridische procedures tegen hen werden opgestart. Duitsland zal de kwestie met de VS en met Europese partners zoals Frankrijk en Groot-Brittannië bespreken, zei de minister.

Zijn Oostenrijkse evenknie Karin Kneissl verklaarde de eis van Trump niet te begrijpen en merkte op dat het “in niemands belang” zou zijn om de gevangengenomen buitenlandse strijders vrij te laten. De Hongaarse buitenlandminister Peter Szijjarto voegde er op zijn beurt aan toe dat in het voorkomen van de terugkeer van de IS-strijders een van de “grootste uitdagingen” voor Europa ligt.

Nederland niet van plan om Syriëstrijders terug te halen

Nederland is niet van plan IS-strijders op te nemen uit Syrië. Volgens de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok hoorde hij van zijn EU-collega’s in Brussel ook geen voornemens om “nu opeens hun strijders terug te gaan halen”. De lidstaten blijven nauw contact met elkaar houden over dit onderwerp, voegde Blok er na een overleg aan toe.

De Nederlandse regering heeft eerder gezegd geen Nederlandse Syrië-gangers op te willen halen uit de Koerdische kampen in Noord-Syrië. Dat is te gevaarlijk, vindt het kabinet. Als Syrië-gangers zich zelf bij een Nederlandse diplomatieke post in een van de buurlanden melden, kunnen ze worden gerepatrieerd.

Wel loopt er in opdracht van de rechtbank in Rotterdam een onderzoek om te kijken of het mogelijk is om zes Nederlandse IS-vrouwen in Irak op een veilige manier bij een Nederlandse diplomatieke post af te leveren, zei Blok. Berechting in Irak is geen optie, samenwerking hierover met dat land kan pas als de doodstraf is afgeschaft, benadrukte hij.

Er is geen voornemen verdere actie te ondernemen om IS-strijders naar Nederland te halen, aldus Blok. Het ministerie van Justitie en Veiligheid zei ook al dat de tweets van Trump vooralsnog geen reden zijn om het beleid te wijzigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.