Donderdag 03/12/2020

AnalyseTine Peeters

Politieke kwaadsprekerij is eigenlijk zo oud als de Wetstraat zelf

De onverzettelijke houding van Joëlle Milquet tijdens de regeringsonderhandelingen in 2007 leverde haar de bijnaam ‘Madame Non’ op.Beeld BELGA

Vroeger was het niet beter met al die lekken en laster tijdens een federale formatie. Vroeger was het zelfs vaak slechter dan de afgelopen 458 dagen, al lijken we dat wel vergeten te zijn. 

Bouchez heeft twee gsm’s. Eén om te lekken. En één om te ontkennen dat hij lekt.” Vlaams partijvoorzitter, zomer 2020.

Wat we nog niet zeker weten, is welke kleuren de volgende, federale coalitie zal dragen. Wat we wel zeker weten, is dat lekken en laster deze formatie bepaalden. Bovenstaand ‘grapje’ vertellen de partijvoorzitters en hun sherpa’s graag tegen elkaar en aan journalisten. MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez lijkt voor alle partijen ‘de slechterik’ in dit verhaal waar maar geen einde aan komt. Hij zou degene zijn die stukken van nota’s lekt en gretig roddels over de anderen in het rond strooit.

Hij wordt dan ook – als we de politieke roddeltantes mogen geloven – gezien als een van dé oorzaken van deze deadlock. Die kletswijven over ‘GLB’ klagen ook steevast dat al die geruchten de regeringsvorming verzieken. Dat duiden ze dan als een nieuw fenomeen: vroeger was alles beter, ook en zeker in de Wetstraat, vroeger vielen er nog akkoorden te sluiten zonder pottenkijkers, trollen en influencers.

Het is een veel gezongen, maar foutief refrein. Roddelen en doorspelen van (deel)akkoorden of voorstellen aan journalisten is zo oud als de (Wet)straat. De klaagzangen over die praktijken trouwens ook, net zoals de dure eed bij de start van elke nieuwe verduidelijker, ontmijner, in- of preformateur om de discretie ditmaal absoluut te bewaren. Bij koninklijk opdrachthouder Egbert Lachaert (Open Vld) was dat niet anders.

Ja, er zijn meer kanalen waarlangs het nieuws naar buiten gutst – Twitter, Facebook, Instagram en zelfs TikTok – en de nieuwscycli zijn korter geworden, maar de mechanismen zelf zijn niet veranderd. Politici proberen nog steeds de berichtgeving over zichzelf, hun partij en hun strategie te kneden. Met al die sociale media doen ze zelfs hun voordeel: ze wenden er zich rechtstreeks tot hun volgers/kiezers.

Al die vileine tweets, fuites of petites phrases qui tuent dienen maar één doel: het doorschuiven van de schuld voor de traagheid en/of nakende mislukking van de onderhandelingen. De roddelaars proberen zichzelf wit te wassen door andere onderhandelaars zwart te maken. Ze vertellen in telefoongesprekken, appjes of sms’jes of op sociale media hoogstens de halve en – vaak – opgeklopte waarheid. In de vorige twee formatie­marathons, in 2007 (194 dagen) en in 2010-2011 (541 dagen) doken exact dezelfde praktijken op als nu.

“In de periode 2007 zat je ook met een slagveld van menselijke relaties”, zei Kamervoorzitter Patrick Dewael (Open Vld), al jaren op de eerste rij in de vaderlandse politiek, medio maart in deze krant. “Mensen vergeten snel, maar dat was dramatisch. Om 10 uur kwam de ene na de andere toe aan de poorten van Hertoginnedal, met om ter strafste verklaringen aan de pers. Wat binnen volgde, was geroep en gevloek, en het duurde dan minstens tot de middag vooraleer de sfeer gekalmeerd was.”

#Cestjoëlle

Ook toen was er één Franstalige partijvoorzitter die de hevigste verwijten moest incasseren: Joëlle Milquet ofte ‘Madame Non’. Zij zou er toen voor hebben gezorgd dat de onderhandelingen voor geen millimeter opschoven. Het leverde haar zelfs een eigen werkwoord op, ‘milquetiseren’ of eindeloos muggenziften tot er van het oorspronkelijke voorstel niks meer overblijft. Later kwam daar nog een hashtag bij, #cestjoëlle, die na haar ontslag als minister in 2016 veranderde in #cétaitjoëlle.

Milquet paste na de vele beschadigingsoperaties in 2007 en 2010 trouwens dezelfde tactiek toe als Bouchez nu: ze hield een charmeoffensief in de Nederlandstalige media. Bouchez gaf begin augustus een interview in deze krant waarin hij bezwoer “dat hij geen kinderen opeet” en postte toen ook zijn eerste Twitter-filmpje in het Nederlands. Milquet stond in 2010 met een persoonlijk interview en glamoureuze foto’s in Nina, het weekendmagazine van Het Laatste Nieuws. (Voor de liefhebbers van trivia: Op de vraag wie ze de knapste Vlaamse politicus vindt, antwoordde ze toen: “Le petit, of hoe heet ie? ­Mathias De Clercq. Of Alexander De Croo: mooie jongen. Hij zou film­acteur kunnen zijn.”)

Milquet was echter niet de enige die een decennium geleden bakken bagger over zich heen kreeg. De absolute climax van kwaadsprekerij stond op 6 oktober 2010 in de Franstalige krant La Libre Belgique. Het hele artikel bulkt van de anonieme citaten waarin Franstalige en Vlaamse politici elkaar – in volle onderhandelingen – kleineren. Het gaat er over Elio Di Rupo die zich schminkt in de toiletten, over Bart De Wever die constant wafels eet en over Laurette Onkelinx en – jawel, alweer – Joëlle Milquet die erop los tieren en ‘zottinnen’ zijn. Het is een ‘niveau’ dat de heren en dames politici in deze formatie nog niet gehaald hebben. “Op die manier devalueren we op den duur ons eigen beroep”, zei Caroline Gennez na dat beruchte artikel in Knack. “Bovendien maakt al dat gespin en gezever elke oplossing onmogelijk.”

Idem voor de vele tactische lekken in 2007, 2010, 2011 of 2014. De huidige onderhandelaars kunnen best nog wat leren van hun voorgangers. Nog voor de inkt van de nota’s droog was, stonden ze vaak al in de krant. De politici gebruikten ook de paparazzi om boodschappen uit te zenden naar de andere partijen.

In 2007 liet Jean-Luc Dehaene zich fotograferen terwijl hij het koninklijk paleis naar binnen werd gereden. Op zijn schoot een nota met daarop de vraag, duidelijk leesbaar: ‘Quid N-VA?’

In februari 2011 was het aan Elio Di Rupo én Bart De Wever om dit voorbeeld te volgen. De PS-voorzitter liet zich kieken met een ‘schootnota’ met krabbels over CD&V toen hij bij de koning op bezoek ging. De Wever kwam even later, met op zijn schoot een wit blad waarop ‘curieuzeneuzemosterdpot’ stond.

Het zijn kleine voorvallen, maar ze bewijzen dat de perceptiepolitiek al jaren bestaat, net zoals de analyses/ interviews/oproepen dat al dat gespin en geroddel de onderhandelingen torpedeert, en maar beter zouden stoppen. Wat het dan nooit echt doet.

Waar het hele politieke spel door al die schijnbewegingen nog het meest op lijkt, is ‘wajang’ of de schaduwpoppenkast uit Indonesië. De politici tonen meestal slechts hun schaduw, zelden hun werkelijke bewegingen of bedoelingen, en de toeschouwers reconstrueren er dan een verhaal bij, dat soms dicht, maar vaker ver van de werkelijkheid staat. Zelfs wanneer daar smeuïge voorvallen of saillante details in staan, zogezegd recht uit de onderhandelingen. Wat daar binnen echt gaande is, weten enkel de aanwezigen, of de politieke poppenspelers.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234