Maandag 23/09/2019

sociaal overleg

Politieke hoogspanning over minimale ingrepen. Waarom het sociaal akkoord zo gevoelig ligt

VBO-topman Pieter Timmermans, met op de achtergrond minister van Werk Kris Peeters (CD&V). Beeld Photo News

Het brugpensioen dat wordt veiliggesteld voor enkele honderden mensen, de minimumlonen die minimaal worden opgetrokken en een klein extraatje voor het treinticket van de werknemer. Het akkoord tussen bonden en werkgevers bevat vooral kruimels, toch veroorzaakt het politieke hoogspanning.

Het is een evergreen na elk groot sociaal akkoord: de kritiek op dat akkoord. Toen bonden en werkgevers hun compromis voorstelden, stak meteen als vanouds een storm van protest op. Doorn in het oog: het soepelere brugpensioen. Dat uitgerekend werkgeversorganisatie VBO hier zijn goedkeuring aan had gegeven, maakte Open Vld en N-VA boos.

Maar is die kritiek terecht? De soepelere regeling geldt enkel voor een beperkte groep. Bij bedrijven in moeilijkheden mogen werknemers nog op hun 58ste met brugpensioen, zo bepaalden de sociale partners. De regering had de lat bij het zomerakkoord vorig jaar op 59 gelegd. 

Concreet: vorig jaar ging het om 222 mensen die op hun 58ste konden vertrekken, zo leren cijfers van de RVA. Het is onmogelijk te voorspellen hoeveel faillissementen er de komende tijd zullen zijn, maar de ingreep van de bonden en sociale partners zal allicht geen stormloop op het brugpensioen veroorzaken.

De andere systemen van brugpensioen, zoals voor mensen met een zwaar beroep of een lange loopbaan, hebben de sociale partners net verstrengd. De lat voor het ‘reguliere’ brugpensioen ligt al even op 62 jaar en het systeem is duidelijk op de terugweg.

Vanwaar dan de verontwaardiging? “Veel mensen of niet, het gaat om het symbool”, zegt Open Vld-Kamerlid Egbert Lachaert. “Je geeft het signaal dat je oude werknemers gemakkelijk opzij kan zetten, terwijl er net zo’n grote vraag is naar arbeidskrachten. Dit is gewoon een provocatie voor het beleid. We gingen net de tegenovergestelde richting uit.”

De eis kwam nadrukkelijk van de bonden. Ministens even legitiem is de vraag waarom zij zo hard hebben vastgehouden aan dit dossier, gezien de beperkte impact. Hebben ze het protest niet over zich afgeroepen? “Dit is voor ons erg belangrijk om onze achterban onder ogen te komen”, zegt ABVV-topvrouw Miranda Ulens. “Elke werknemer die we zo extra begeleiding kunnen geven is belangrijk voor ons.”

Kruimels

Maar de kritiek gaat verder dan het brugpensioen alleen. Er komt dan wel een algemene marge voor loonsopslag van 1,1 procent, het is vooral zoeken naar visie. Nergens worden er harde keuzes gemaakt. Er wordt niet gefocust op enkele prangende dossiers om daar een uitgewerkt en slim compromis te bereiken. In plaats daarvan krijgt iedereen hier en daar een kruimel toegeworpen waarvan je kan afvragen wat de impact eigenlijk is. 

De werkgevers vroegen bijvoorbeeld om het aantal vrijwillige overuren op te trekken van 100 naar 360 uur, het werden er 120. Hun eis voor meer flexibiliteit leverde amper iets op. Het ABVV wilde de minimumlonen met 40 procent optrekken, het werd uiteindelijk 1,1 procent. Er komt wel een werkgroep om een verdere verhoging uit te werken, maar de resultaten daarvan zijn niet voor morgen.

Tekenend is ook de terugbetaling van het woonwerk-verkeer. Op een gegeven moment lag een voorstel op tafel zodat de werknemer zijn tickets voor het openbaar vervoer volledig kreeg teruggestort. 

De werkgevers ijveren al langer voor een betere mobiliteit. De files kosten hen handenvol geld. Ook de bonden, zeker het ACV, ijveren voor een betere terugbetaling van de trein, tram en bus. Gezien het aanhoudende klimaatprotest was er een uitgelezen kans om ook een ambitieuze hervorming door te voeren. Het uiteindelijke compromis landde een stuk lager: de werkgever moet voortaan minimaal 70, in plaats van 64 procent van het treinticket terugbetalen. 

Ive Marx, professor economie aan de UAntwerpen, is streng in zijn oordeel. “Dit gaat over cijfers na de komma. De sociale partners claimen graag hun autonomie, dan zouden ze weleens met antwoorden op die uitdagingen mogen komen. Als ze zo voortdoen, houden ze binnenkort nog 1,1 procent relevantie over.”

VBO-topman Pieter Timmermans geeft toe dat het beter kon. “Dit is geen droomakkoord.” Hij wijst naar de moeilijke omstandigheden: de nakende brexit, het sociale protest van vakbonden en gele hesjes, en een regering in lopende zaken. “Er is misschien geen grote visie, maar het is wel een eerbaar compromis waarmee we sociale vrede bereiken. Het was à la guerre comme à la guerre.”

Onbegonnen werk

Blijft de vraag: wat vangt de politiek aan met dit akkoord? Premier Charles Michel (MR) zat dinsdagmiddag samen met de sociale partners en gaf aan de afspraken van de partners te willen honoreren. Eenzelfde geluid bij minister van Werk Kris Peeters (CD&V). 

Alleen: de Vlaamse liberalen willen niet mee. Minister van Sociale Zaken Maggie De Block (Open Vld) leek na de middag de deur op een kier te zetten, maar die ging later op de dag snel weer dicht. “Wij steunen dit niet”, zette Kamerlid Egbert Lachaert de puntjes op de i. 

Van ex-coalitiepartner N-VA moeten Peeters en Michel al helemaal geen gedoogsteun verwachten. “Van de afspraken van vorige zomer blijft niets meer over”, zegt Kamerlid Zuhal Demir. “Over het afbouwen van de werkloosheid in de tijd horen we al helemaal niets meer. Als Peeters de bonden achterna wil hollen, moet hij dat vooral doen.”

In principe kan Peeters als minister van Werk het akkoord zelf omzetten in beleid. Een akkoord in het parlement zou formeel niet nodig zijn, klinkt het op zijn kabinet. Open Vld ziet dat anders. “Dit gaat om nieuwe maatregelen”, zegt Lachaert. “Het parlement moet geconsulteerd worden. Dat Peeters dan maar steun zoekt bij de linkse oppositie.” 

Zoiets lijkt onbegonnen werk. Het parlement wordt binnen een dikke maand ontbonden, de kieskoorts speelt al volop. “Dat wordt chaos”, zegt Peeters’ woordvoerder Miet Deckers. “Is het dat wat Open Vld wil?”

Achterban

Vergeet ook niet: het akkoord moet nog worden goedgekeurd door de achterban van de sociale partners zelf. Bij de werkgevers is dat een evidentie, bij de vakbonden ligt dat anders. Bij het ABVV geeft Ulens aan dat ze het akkoord zal “voorleggen, maar niet verdedigen”. De reacties op de eerste vergadering met de ruime vakbondstop waren verdeeld.

Bij het ACV gaan ze niet mordicus opkomen voor het akkoord, maar ze willen het wel een kans geven. De achterban van de christelijke vakbond heeft in het recente verleden nog nooit een groot akkoord verworpen. Al was het in 2015 erg nipt, na een golf van sociaal protest tegen de regering-Michel, die net was aangetreden. In aanloop naar de verkiezingen is de toon van de bonden opnieuw verhard. “De huidige omstandigheden zijn uniek”, zegt een ACV-topper. “Onmogelijk in te schatten welke kant het uit zal draaien.” 

Eind maart hebben de bonden hun consultatie met de leden afgerond. Als ze het akkoord verwerpen, kan de regering in principe nog altijd zelf de knoop doorhakken. Maar wat is de slagkracht van een verdeeld minderheidskabinet in lopende zaken net voor de verkiezingen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234