Zondag 20/10/2019

Verkiezingen

Open Vld is dé stadspartij, maar wordt op de voet gevolgd door sp.a

Open Vld’ers Bart Somers, burgemeester van Mechelen, en partijvoorzitter Gwendolyn Rutten, tijdens een persmoment eind augustus.

Open Vld is baas in de stad, N-VA en CD&V werken moeilijk samen, en ondanks hun nederlaag zitten de socialisten bijna overal nog aan de knoppen. Nu de coalities na de gemeenteraadsverkiezingen vorm krijgen, tekenen zich opvallende trends af in de centrumsteden.

1. Steden kleuren blauw

Open Vld is de ‘ploeg van de stad’. Zoals het er nu naar uitziet, gaan liberalen meebesturen in tien van de dertien centrumsteden. Geen enkele partij doet beter. Het is een verdubbeling tegenover 2012 en ruim boven de ambities van voorzitter Gwendolyn Rutten. Tijdens een persmoment eind augustus zei ze dat Open Vld in “minstens de helft van de centrumsteden” mee in de coalitie moest zitten. Als je Vilvoorde meetelt – wat de liberalen consequent doen, dan zit je zelfs aan elf van de veertien. Al is Vilvoorde officieel geen centrumstad.

Ook is haar partij nog steeds goed op weg om het aantal burgemeesters van twee naar vier te brengen, het andere objectief dat ze had gesteld. Na Kortrijk en Mechelen is sinds deze week de sjerp van Oostende officieel binnen, waar Bart Tommelein burgemeester wordt. In Gent, waar de gesprekken nog lopen, heeft Mathias De Clercq nog altijd een goede kans.

Open Vld was de ‘verborgen winnaar’ van de gemeenteraadsverkiezingen, zo bleek uit een eerste analyse van de UHasselt (DM 18/10). “Dat vertaalt zich in de besturen”,  zegt professor lokale politiek Johan Ackaert nu. 

Maar hij ziet nog een andere verklaring. “In vergelijking met 2012 is het aantal partijen per coalitie gestegen, onder meer door het afkalven van de positie van sp.a en CD&V.” Dat maakt dat er meer plaatsjes zijn. In Brugge vulde Open Vld bijvoorbeeld de bestaande coalitie tussen sp.a en CD&V aan. 

2. N-VA  en CD&V vinden elkaar niet

N-VA heeft het aantal burgemeesters gevoelig opgekrikt: de partij gaat van drie naar vijf. Steven Vandeput veroverde de sjerp in Hasselt. Ook in Turnhout leveren de Vlaams-nationalisten met Paul Van Miert opnieuw de burgemeester. De onderhandelingen in Aalst en Antwerpen lopen nog, maar die steden zijn een zekerheid voor N-VA. Ook Sint-Niklaas blijft behouden.

Wat wel opvalt: de Vlaams-nationalisten breken elders nauwelijks door in de coalities. Oostende en Kortrijk zijn de uitzondering. Volgens de huidige stand van zaken stappen ze mee in zeven van de dertien centrumsteden, daarmee zitten ze op het niveau van Groen. 

De slechte resultaten in onder andere Brugge, Roeselare en Mechelen zijn een deel van de verklaring. Toch blijft het opvallend dat N-VA haar nationale gewicht elders niet voluit kan verzilveren. Dat de Vlaams-nationalisten worden geweerd door de traditionele partijen gaat volgens Ackaert niet echt op. “Dat was misschien het geval in 2012, maar nu hebben ze genoeg ervaring om slim mee te onderhandelen”, zegt hij. 

Wel ziet hij een andere opvallende trend: de voormalige kartelpartners N-VA en CD&V vormen zelden samen een bestuur. Enkel in Oostende, Turnhout en (allicht) Aalst is dat het geval. Zelfs Groen en sp.a zitten vaker – vier keer – samen met N-VA in een schepencollege.

In Hasselt en Antwerpen zegde N-VA de christendemocraten de wacht aan, in Genk verkoos CD&V’er Wim Dries niet met de nationalisten te besturen, ondanks het goede resultaat van boegbeeld Zuhal Demir. “Er speelt toch een zekere animositeit”, zegt Ackaert. “Kijk naar hoe Kris Peeters en Bart De Wever in Antwerpen tegenover elkaar stonden.”

3. Sp.a mee aan de knoppen ondanks verlies

Je kan de verkiezingen verliezen, maar ze alsnog winnen bij de onderhandelingen. Sp.a heeft die filosofie de voorbije weken goed in het achterhoofd gehouden. Na de nederlaag op 14 oktober, heeft  de partij zich bij de coalitievorming weer aan tafel geknokt. De kans is groot dat de socialisten zullen meebesturen in negen van de dertien centrumsteden. Daarmee staan ze op de tweede plaats, achter Open Vld. 

Oostende en Sint-Niklaas zijn de enige steden waar ze naar de oppositie worden verwezen. In Antwerpen komen ze, als de onderhandelingen succesvol blijken, terug aan boord.

De socialisten moesten klappen incasseren: ze zijn hun burgemeesters kwijt in Brugge, Oostende en Gent. Toch houden ze een voet tussen de deur in veel steden. “Het is belangrijk om die fond te behouden”, zegt een zwaargewicht binnen de partij. “Zo kunnen we de komende jaren weer groeien.”

De socialisten beseffen als geen ander dat oppositie gelijkstaat aan onzichtbaarheid. Net daarom is mee besturen zo belangrijk voor hen. Anders dreigen ze bij de volgende verkiezingen helemaal van de kaart geveegd te worden. Het is ook een van de redenen waarom ze mee willen besturen in Antwerpen.

Niet onbelangrijk is dat ze op die manier Groen de loef afsteken. De ecologisten hebben nog kans op één burgemeester, in Gent met Filip Watteeuw. Sp.a is zeker van de sjerp voor Mohamed Ridouani in Leuven, en daar telt de partij graag nog die van Hans Bonte in Vilvoorde bij. De partij bestuurt ook in twee steden meer dan Groen. De positie als leidende kracht op links in de steden geven de socialisten niet zomaar af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234