Woensdag 22/09/2021
null

AnalyseVerenigde Staten

Op de valreep lijkt Donald Trump een politieke oorlog te beginnen - ook met zijn eigen partij

Beeld AFP

Op de valreep lijkt Donald Trump van plan een politieke oorlog te beginnen – met het Amerikaanse Congres, inclusief zijn eigen partij.

De Amerikaanse president blokkeert sinds deze week twee wetten die met overgrote meerderheid waren aangenomen, en waar dus ook de Republikeinen met hun volle politieke gewicht achter stonden. Dinsdag fulmineerde hij in een video over het steunpakket voor door de coronapandemie getroffen burgers en bedrijven. Woensdag sprak hij zijn veto uit over de 741 miljard dollar kostende defensiebegroting.

Dat veto was nog enigszins te begrijpen, want er staan dingen in waar hij zich al maanden tegen verzet.

De wet regelt dat een aantal militaire bases een andere naam krijgen. Die zijn genoemd naar generaals van de opstandige zuidelijke staten tijdens de Burgeroorlog, zoals Fort Hood in Texas.

Gebeurtenissen tijdens het presidentschap van Trump, zoals de racistische demonstratie in Charlottesville en het doden van zwarte Amerikanen door politieagenten, hebben gezorgd voor een omslag in het denken over dat soort symbolen. De vlag van de zuidelijke staten, de standbeelden van zuidelijke generaals en politici, en nu dus ook de namen van die forten kunnen volgens de meeste Amerikanen, en congresleden, echt niet meer.

Maar volgens Trump toont de wet daarmee ‘geen respect voor de geschiedenis van onze veteranen en onze krijgsmacht’.

De president had verder ook geëist dat er een artikel in de wet zou komen dat de sociale-mediabedrijven aansprakelijk zou maken voor alles wat gebruikers er op zetten. Dat heeft niets met de krijgsmacht te maken, maar dat er allerlei losse onderwerpen worden toegevoegd, is niet ongebruikelijk in Amerikaanse wetten - het is onderdeel van de koehandel die soms nodig is om ergens een politieke meerderheid voor te vinden. Het Congres voelde echter niet voor die verstrekkende maatregel.

Veel verrassender was het dat de president niets bleek te moeten hebben van de nog veel omvangrijkere steun- en begrotingswet die voor volgend jaar bijna twee biljoen dollar overheidsgeld vrijmaakt.

Ruim de helft van dat geld is voor het normale reilen en zeilen van de overheid na 29 december, wanneer eerdere begrotingen aflopen. Zo’n 900 miljard dollar is voor meer hulp aan bedrijven en personen die getroffen zijn door de coronapandemie.

Dat Trump daar grote bezwaren tegen zou hebben, had niemand aan zien komen. De wet is een moeizaam bevochten compromis tussen Republikeinen en Democraten, waarbij medewerkers van Trump, zoals minister van financiën Steven Mnuchin, betrokken waren. De president zelf had zich er nauwelijks mee bemoeid. Pas toen de partijen er uit waren, en op het nippertje een wetstekst van een kleine 5600 pagina’s hadden geproduceerd, kwam hij in verzet.

Opperste verwarring

Zijn acties brachten Washington in opperste verwarring. En er zullen miljoenen Amerikanen van wakker liggen: kleine ondernemers die snel een lening nodig hebben om hun bedrijf drijvend te houden; werklozen die dachten te kunnen rekenen op een extra bijdrage van zo’n 1300 dollar per maand, naast de vaak karige werkloosheidsuitkering van hun staat; huurders met achterstand die vrezen voor uitzetting. En naar de algemene eenmalige uitkering van 600 dollar per persoon werd door veel Amerikanen ook reikhalzend uitgekeken.

Die laatste uitkering is waar Trump vooral bezwaar tegen maakt: hij vindt hem te laag. Merkwaardig genoeg schaart hij zich daarmee aan de kant van de Democraten. Met name de linkervleugel, onder aanvoering van senator Bernie Sanders, had gepleit voor minstens 1.200 dollar, het bedrag dat eerder in het jaar werd uitgedeeld. De Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, wilde nog proberen een miniwetje aan te laten nemen dat Trump daarin zijn zin geeft. Maar de Republikeinen weigeren dat spel mee te spelen.

Vetobestendige meerderheid

Het is de vraag of de acties van Trump meer doen dan de aandacht erop vestigen dat hij nog steeds de president is, en wat voor een. Beide wetten zijn aangenomen met een vetobestendige meerderheid: meer dan tweederde in zowel Huis van Afgevaardigden als Senaat. In het algemeen geldt dat als die twee huizen na een veto nog eens voor de wet stemmen, met zo’n supermeerderheid, dan is hij hoe dan ook geldig.

Voor de Defensiewet is die uitkomst waarschijnlijk. Daarvoor moeten de congresleden, voor wie de Kerstvakantie al begonnen was, dan wel naar Washington terugkomen. Dat staat komende maandag en dinsdag te gebeuren.

In principe zou het Congres dan in één moeite door ook het steunpakket en de begroting voor volgend jaar kunnen aannemen, over het veto van Trump heen. Maar daar is één probleem mee, een van die vele eigenaardige aspecten van het Amerikaanse parlementaire systeem: Trump heeft die wet nog niet willen ondertekenen, maar hij heeft hem ook nog niet met een veto naar het Congres teruggestuurd.

Als het daarbij blijft, zou in theorie de wet na een periode van tien dagen (zondag niet meegeteld) automatisch in werking treden. Maar voor het zo ver is, wordt het 3 januari; dan valt volgens de Amerikaanse Grondwet de bijl voor het huidige ‘116e Congres van de Verenigde Staten’ en begint het ‘117e Congres’ – met een volmaakt schone lei. De steunwet bestaat dan in feite niet meer, hij moet opnieuw worden aangenomen en naar de president gestuurd – die dan echter nog steeds Donald Trump heet en kennelijk niet wil tekenen.

Opnieuw aannemen heeft dus pas zin na 20 januari, als Joe Biden als staatshoofd de pen mag vasthouden. Ondertussen hebben miljoenen Amerikanen dan een maand de broeksriem moeten aanhalen, zagen ze hun bedrijf failliet gaan of zijn ze hun huis uitgezet.

Zover hoeft het niet te komen. Het is mogelijk dat Trump zich bedenkt. Er zit de laatste weken minder dan ooit een doordachte strategie achter zijn acties.

En dat is een zorg op zich. Naarmate 20 januari dichterbij komt, de dag dat Trump onvrijwillig het Witte Huis moet verlaten, lijkt hij steeds wildere dingen te bedenken. Hij zou hebben overwogen de federale overheid de op 3 november gebruikte stemmachines in beslag te laten nemen, om ze te laten onderzoeken op pro-Biden programmatuur. Ook het uitroepen van de noodtoestand, om onder militaire dwang de verkiezingen in zes staten over te laten doen, is in het Oval Office serieus besproken, zo vernamen Amerikaanse media.

Volgens die berichten zijn er nauwelijks nog adviseurs over die de president durven tegenspreken, of wijzen op de praktische gevolgen van de acties die hij bedenkt.

Die hadden hem dan bijvoorbeeld kunnen vertellen dat het afkraken van het steunpakket heel pijnlijk is voor de twee Republikeinse politici in Georgia, die op 5 januari verkozen hopen te worden in de Senaat. Ze hebben allebei hun trouw betuigd aan Trump – nodig om de Republikeinse kiezers naar de stembus te krijgen. Ze prezen de president en hun partijgenoten in Washington omdat die toch maar een mooi steunpakket voor elkaar hadden gebokst, zonder het volgens hen extreme bedrag – meer dan het dubbele – dat de Democraten wilden. En nu verklaart Trump datzelfde pakket voor een gedrocht.

Als die actie de verkiezingen in Georgia voor allebei deze Republikeinen verziekt, is dat ook een ramp voor de Republikeinen in Washington. Die verliezen dan de macht in de Senaat, doordat de Democraten dan evenveel zetels hebben als zij, 50 van de 100, en vice-president Kamala Harris, indien nodig, een doorslaggevende stem mag uitbrengen.

Trump speelt dus met vuur.

Dat is tijdens zijn hele presidentschap al zijn stijl. Maar steeds groter worden de vlammen die uit de ramen van het Witte Huis slaan. Het zou paradoxaal genoeg de Republikeinen en Democraten in het Congres bij elkaar kunnen brengen, in het besef dat zij de enig overgebleven brandweerlieden zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234