Woensdag 20/11/2019

Stadsrapport

Oostende: aangename bestemming voor dagjestoeristen, maar bij heel wat Oostendenaars knaagt het onbehagen

De bekende galerijen bij het hotel Thermae Palace moeten al geruime tijd gestut worden. Beeld Wouter Van Vooren

Met tal van evenementen, nieuwbouwprojecten en windmolens probeert sp.a-burgemeester Johan Vande Lanotte Oostende (nieuw) leven in te blazen. Maar doen die de stad ook echt draaien? 

“De ziel van Oostende is weg.” Roger (65) zucht. Een zonnebril met blauwe glazen, over zijn shirt draagt hij een beige vest zonder mouwen. Zijn hele leven woont hij in de kuststad, in de vuurtorenwijk net voorbij de haven. Hij verwoordt wat er leeft bij zijn metgezellen op het ‘leugenaarsbankje’, een verzamelplaats van oudere Oostendenaren aan de dokken.

Bijna elke dag komt Roger met de fiets tot dit uitkijkpunt om wat te keuvelen met collega-pensionado’s. Aan de overkant van het dok zijn de ‘Rock Strangers’ te zien, de vuurrode rotsblokken van Arne Quinze op de dijk. De Sint-Peters-en-Paulus-kerk torent wat verderop uit boven de skyline.

Achter hem: de haven, ooit de trots voor vele Oostendenaren. Nu is de maritieme activiteit beperkt. Veel boten varen er niet, op de onderhoudsschepen van de windmolenparken na. De vismijn wordt afgebroken en in minimale versie opnieuw weer opgebouwd. En aan het volgende dok verrijzen hoge, moderne woontorens. “Straks gaan ze er nog een hek rond bouwen”, schampert André (70), die in mocassins en een sportieve jas naast Roger zit. “Enkel als je genoeg geld hebt, mag je er binnen. En de enige boten die je zal zien, zijn jachten.”

Het ‘leugenaarsbankje’, een verzamelplaats van oudere Oostendenaren aan de dokken. Beeld Wouter Van Vooren

Oostende is nog altijd een aangename bestemming voor dagjestoeristen. Grote evenementen als Theater aan Zee of Oostende voor Anker lokken veel volk. Kunstenfestivals als The Crystal Ship en Beaufort zijn een groot succes. Maar heel wat Oostendenaars voelen zich in de steek gelaten. Wat gebeurt er nog voor hen?

Een centrumstad moet een aantrekkingspool zijn voor de ruime omgeving rondom. Dat is Oostende niet meer, vindt de oppositie. Hoe leg je uit dat heel wat inwoners hun kinderen liever naar Gistel of naar Brugge sturen naar de middelbare school?

Bovendien: er is te weinig werk buiten het toerisme om. Oostende is nooit een industrieel centrum geweest. Er is de grote fabriek van Daikin, de kmo-zone van Plassendale, maar dat is het zowat.

Een radiospot van sp.a-burgemeester Johan Vande Lanotte vorig jaar om ondernemers aan te trekken, was geen doorslaand succes. Afgelopen juni had één bedrijf toegezegd, een tweede was op komst. Heel wat jongeren zijn in het verleden weggetrokken, naar Brugge, Gent of verder, op zoek naar een job.

Het stadsbestuur heeft het aantal arbeidsplaatsen wel degelijk opgekrikt. Door te investeren in windenergie zijn er bijvoorbeeld wel 450 nieuwe, vaste jobs naar de stad gehaald. Het onderhoud van de windmolenparken op de Noordzee gebeurt vanuit Oostende. Toch blijft de werkloosheidsgraad in de stad groot. Met 12,1 procent staat ze op de derde plaats van alle centrumsteden. 

Beeld Wouter Van Vooren

Het potentieel om veel beter te doen is er, vindt Danny Drooghenbroodt (52). Hij is de voorzitter van Restart, een vzw die opnieuw een passagierslijn tussen Oostende en Engeland wil inleggen. Sinds 2011 is er geen veerboot meer uitgevaren naar de andere kant van de Noordzee. “De Oostendenaar wil schepen zien. De stad heeft unieke troeven: een luchthaven, een haven die onmiddellijk aansluit op het spoor en een belangrijke autosnelweg. Bedenk wat dit allemaal kan betekenen voor de werkgelegenheid.” Dit najaar zou er dan toch mogelijk een nieuwe lijn naar Engeland komen, enkel voor goederen.

Drooghenbroodt heeft het er moeilijk mee dat aan de oostoever een deel van de haven is opgegeven voor trendy appartementen. Wat Barcelona of Hamburg hebben gedaan met de oude dokken, wil het stadsbestuur nu ook in Oostende realiseren. “Zelfs de lantaarnpalen zijn overdreven chique”, bromt Danny.

5.000 nieuwe woningen moeten er komen. Volgens het stadsbestuur in eerste plaats voor Oostendenaars zelf. Danny gelooft er weinig van. “De goedkoopste appartementen kosten 300.000 euro, welk jong gezin gaat daarvoor in een appartement kruipen? Het zal vooral mensen aantrekken die een appartement als tweede verblijf willen. En wat brengt dat de stad op? Wat taksen misschien, maar ze participeren niet aan het sociale leven.”

Beeld Wouter Van Vooren

Maar ook elders lijkt het leven uit de stad weg te trekken. Zo verhuisde de hogeschool Vives de technische opleidingen van de campus aan de Oostendse zeedijk naar Brugge. Ook de hogere beroepsopleiding verpleegkunde kampt met dalende inschrijvingscijfers, tegen de nationale trend in.

Oppositiepartij Groen wil het hoger onderwijs weer een boost geven. “Het zal jonge en actieve mensen aantrekken en daar heeft de stad nood aan”, zegt kopman Wouter De Vriendt. De campus aan de zeedijk is inmiddels verkocht. Er komen appartementen op die plek. “Weer houdt de stad uitverkoop”, zucht De Vriendt.

Alleen over de verkoop van het ooit chique Thermae Palace heerst berusting. De aanpalende koninklijke gaanderijen moeten al meer dan een jaar gestut worden door een eindeloze rij gele palen. De brasserie verbonden aan het hotel heeft haar tafeltjes er tussen gewrongen. Zoiets doet pijn bij de inwoners. Dat niet langer de stad, maar de privé moet instaan voor het onderhoud van het monument, minder. Misschien dat het dan wel gebeurt zoals het hoort, is de teneur.

Bart Tommelein, Open Vld-lijsttrekker en eerste schepen, wuift de kritiek weg: “Er lopen veel nostalgici rond. Vroeger was zeker niet alles beter. De tijd dat Leopold II de stad een koninklijke uitstraling gaf, ligt al lang achter ons.” Eenzelfde geluid is er bij burgemeester Johan Vande Lanotte (sp.a). “De tegenstelling is er altijd geweest. Ooit waren we het Monaco van België, maar hadden we toch de hoogste kindersterfte.”

Ze beseffen dat de stad worstelt met de bijzondere samenstelling van de bevolking, zo typisch voor kustgemeenten. Ouderen komen toe, jongeren trokken weg op zoek naar werk. Een derde van de inwoners is de 65 voorbij.

Daarnaast komen ook steeds meer mensen met buitenlandse roots zich in Oostende vestigen. “Dat houdt de mensen echt bezig”, weet Vande Lanotte. De nieuwkomers worden aangetrokken door de de lage huurprijzen in de stad. Ook die demografische shift maakt dat de Oostendenaar de stad zoals hij ze kent uit zijn vingers voelt glippen.

De onverdraagzaamheid is hoog, blijkt uit de stadsmonitor. Slechts 20 procent staat positief tegenover andere culturen. “De stad is snel verkleurd de laatste jaren”, weet Vande Lanotte. “Allicht heeft dat ermee te maken.” En intussen piekt ook het onveiligheidsgevoel. Meer dan 18 procent voelt zich niet op zijn gemak in eigen stad.

Voor N-VA het teken om de identiteitstrom te roeren. Hun kopman Bjorn Anseeuw trok eind vorig jaar nog van leer tegen lessen Arabisch en maatschappelijke vorming, gesubsidieerd door de stad. Er stond daarbij een bezoek aan de moskee gepland met deelname aan het gebed, omdat de islam gebukt gaat onder een slechte naam. Ongepast, vond Anseeuw. “Hebben Vande Lanotte en co. zich bekeerd of zo?”, schreef hij op zijn blog. Om zijn punt te maken beeldde hij op zijn blog Vande Lanotte als een jihadstrijder af, lange baard incluis. Meer dan één stap te ver, vonden ze bij meerderheid én oppositie.

Ook aan het leugenaarsbankje wordt gemopperd over de “vreemden”. Het zal alvast de stem van de oude André bepalen. “Ik mag dat eigenlijk niet luidop zeggen, maar ik ben een beetje racistisch.”

Het geschetste beeld oogt negatief. “Maar zo slecht is het allemaal nu ook weer niet geweest”, zegt Roger met de blauwe bril. Er is een nieuw cultuurhuis, er zijn veel evenementen in de stad, de windenergie geeft de haven weer een boost en er misschien komt die nieuwe ferrylijn er toch. “Bovendien,” weet hij, “hebben de straten er nog nooit zo proper bijgelegen.”

Houdt Vande Lanotte stand tegen uitdager Tommelein?

Blijft Johan Vande Lanotte zitten als burgemeester? De sp.a deelt al jarenlang de lakens uit in Oostende, maar er treedt stilaan metaalmoeheid op.

Vande Lanotte komt op met een Burgerlijst, waar ook voorzitter John Crombez als duwer op prijkt. Mocht dit rode bastion vallen, dan wordt het extra pijnlijk voor de socialisten.

Vande Lanotte, al jaren de sterke man achter de schermen, gordde halverwege de legislatuur de sjerp om. Sinds 2006 bestuurt sp.a met Open Vld en CD&V, maar zelfs binnen de eigen meerderheid worden vergelijkingen met de ‘PS-staat’ gemaakt.

Vlaams minister Tommelein is de grote uitdager. Maar welke coalitie wil hij smeden? Afgelopen juni lekte een ontwerp van voorakkoord met de N-VA. Open Vld ontkende alles, maar de realiteit is: met álle partijen heeft Tommelein gesprekken gevoerd. Hij ligt maar wat graag in het midden van het bed.

Tommelein kan het overigens best vinden met Vande Lanotte. In 2012 voerde hij nog een campagne onder de slogan ‘De weg uit het rood’, toch heeft hij nadien de coalitie verder gezet. De te overbruggen kloof met sp.a is ook groot: zes tegenover vijftien zetels.

N-VA-kopman Bjorn Anseeuw hoopt eindelijk te kunnen inbreken in het bestuur, maar had zelf af te rekenen met enkele dissidenten die nu opkomen met een scheurlijst.

Groen heeft met Kamerlid Wouter De Vriendt eveneens een nationaal boegbeeld in huis. Een coalitie met sp.a ligt echter moeilijk. Daarvoor botsen de persoonlijkheden te veel. De Vriendt sloot de voorbije weken expliciet een coalitie met N-VA uit.

Wonen: Erg gemiddelde prijzen

De woningprijzen in Oostende vallen best mee. In 2016 was de gemiddelde aankoopprijs voor een woonhuis net boven de 200.000 euro, ongeveer op hetzelfde niveau als Turnhout of Genk. Daartegenover staat dat de woningen in Oostende het minst goed scoren op het vlak van duurzaamheid. 51 procent van de ondervraagden zegt in een energiezuinig huis te wonen, de laagste score van de centrumsteden. Wat ook opvalt: meer dan de helft van de woningen (56,9 procent) in Oostende zijn appartementen.

Financiën: geen uitschieters, maar kritiek over transparantie

De schuldgraad per inwoner ligt op 1.414 euro, een erg gemiddelde score. De oppositie klaagt wel over de vele autonome gemeentebedrijven aan, wat de transparantie in de weg staat. Hun boekhouding staat los van die van de gemeente. Qua belastingen zit de stad in de buik van het peloton. De opcentiemen, de extra taks die de gemeente vraagt op vastgoed, zijn bij de hoogste van het land. Maar dat wordt goedgemaakt door een eerder lage aanvullende personenbelasting.

Economie: Te afhankelijk van toerisme

De werkloosheid is een prangend probleem. Vorig jaar zat 12,1 procent van de beroepsactieve bevolking zonder job. Het contrast met het vlak bij gelegen Brugge is groot. Die stad klokt af op 6,1 procent. De Oostendse economie is erg afhankelijk van het toerisme. Naast de Daikin-fabriek zijn er geen grote werkgevers. Wat bovendien opvalt: startende ondernemingen hebben het niet gemakkelijk in de kuststad. Slechts 56 procent bestaat na vijf jaar nog, geen enkele centrumstad doet slechter.

Mobiliteit: Fietsers baas, maar weinig verandering

Oostende is een fietsvriendelijke stad. Van de inwoners is 63 procent tevreden over de staat van de fietspaden, de op een na beste score van alle centrumsteden. Alleen Brugge doet beter. Het valt ook op dat 22 procent van de Oostendenaren geen auto heeft, de hoogste score. Deze positieve cijfers hebben een keerzijde. Terwijl andere centrumsteden de laatste tien jaar een metamorfose ondergaan qua mobiliteit, is er in Oostende geen sprake van een ommezwaai. Je kan nog steeds met je auto tot aan het Casino rijden.

Geluk: Onveiligheidsgevoel piekt

De Oostendenaar is niet op zijn gemak. Meer dan 18 procent voelt zich onveilig in zijn eigen stad. Oostende staat daarmee op kop van alle centrumsteden. Nochtans, de meldingen van vandalisme en lastigvallen op straat liggen rond het gemiddelde van de andere steden. Ook staat slechts 20 procent van de inwoners positief tegenover andere culturen. Enkel Roeselare scoort minder goed.

Vrije Tijd: Minder sport, meer cultuur

Het aantal sportclubs per inwoner ligt het laagst in Oostende. Heel wat mensen die op latere leeftijd in Oostende zijn komen wonen, nemen minder deel aan het verenigingsleven. Wat wel opvalt is dat cultuur, sinds de opening van het nieuwe cultuurcentrum de Grote Post, meteen heel wat volk lokt. Daarnaast blijft Oostende voor de eigen inwoners haar aantrekkingskracht behouden als shoppingstad. 54 procent zegt kleding in te kopen in eigen stad, meer dan het Vlaamse gemiddelde. Ook de leegstand van winkels werd teruggedrongen.

Gezondheid: Paradijs voor ouderen, minder voor kinderen

Heel wat mensen komen van hun oude dag genieten in Oostende en de stad is daar ook op voorzien. Zowel als het gaat om de voorzieningen als het organiseren van activiteiten voor ouderen, ligt de de badstad op kop van alle centrumsteden. Daartegenover staat dat het de tevredenheid over de kinderopvang eerder laag is. Enkel Leuven doet slechter. Nog meer dramatisch is de hoge kans op kinderarmoede, die de voorbije jaren alleen is toegenomen. Enkel Genk scoort slechter op de Kansarmoede-index van Kind en Gezin.

Onderwijs: Aantrekkingskracht kwijt

Het Oostendse onderwijs scoort middelmatig. Het aantal vroegtijdige schoolverlaters zit net onder het gemiddelde van de centrumsteden. Het aantal spijbelaars in het middelbaar onderwijs is eerder hoog. Daar zit Oostende in de top 3. De kuststad heeft een deel van zijn aantrekkingskracht verloren op het vlak van onderwijs, ten nadele van Brugge. Ook is het aanbod hoger onderwijs de voorbije jaren verschrompeld.

Beeld Wouter Van Vooren
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234