Zaterdag 28/05/2022

AnalyseBart Eeckhout

Onwilligen het leven zuur maken lijkt voor Conner Rousseau (Vooruit) belangrijker dan medische winst boeken

Ook Conner Rousseau krijgt de wind van voren na zijn verdediging van het 1G-standpunt als 'effectieve vaccinatieplicht.' Beeld BELGA
Ook Conner Rousseau krijgt de wind van voren na zijn verdediging van het 1G-standpunt als 'effectieve vaccinatieplicht.'Beeld BELGA

Met een uitgesproken standpunt over het uitsluiten van niet-gevaccineerde burgers uit het openbare leven, maakt Vooruit-voorzitter Conner Rousseau ophef. Dat is de bedoeling. Hoofdredacteur Bart Eeckhout analyseert de politieke week.

Bart Eeckhout

Emmerder. Toen de Franse president Emmanuel Macron dat nogal onpresidentiële woord in de mond nam, was het zoeken naar een juiste vertaling. Misschien heeft het evenmin presidentiële ‘kloten’ nog de meest gelijkende klankkleur. “Ik heb veel zin om de niet-gevaccineerden te kloten. En dat gaan we dus doen”, zei Macron in een nieuwjaarsinterview in Le Parisien. Daarmee doelde de president op het 1G-beleid dat in Frankrijk zou gaan gelden. Alleen wie gevaccineerd is, zal nog welkom zijn op publieke plaatsen zoals cafés, restaurants of theaters.

Dat het staatshoofd precies dat woord gebruikte, leidde tot nogal wat verontwaardiging. De president, die in de lente een stembusslag te winnen heeft, aanvaardde de kritiek met de glimlach. Het was geen verbale uitglijder, maar weloverwogen tactiek. Van de volwassen Fransen is meer dan 90 procent gevaccineerd. Een zeer grote meerderheid van hen is de strijd tegen de pandemie moe en wil dat de luidruchtige vaccin-sceptici een toontje lager gaan zingen. Emmanuel Macron wil maar wat graag de woordvoerder zijn van die - in de woorden van The Atlantic - “stille, gevaccineerde, ongeduldige meerderheid.”

Exact dezelfde politieke berekening heeft blijkbaar ook Conner Rousseau gemaakt - weinigen hadden er van opgekeken als hij het woordje ‘kloten’ ook echt gebruikt had. Ook de Vooruit-voorzitter krijgt de wind van voren na zijn verdediging van het 1G-standpunt als ‘effectieve vaccinatieplicht’. Niet-gevaccineerden “zouden niet meer binnen mogen in restaurants, cafés, dancings, bioscopen, theaters, concertzalen, sportclubs en winkels (behalve supermarkten)”, schrijft Rousseau in De Standaard. “Ook werk­gevers zouden een vaccinatiebewijs moeten kunnen vragen van hun medewerkers, om de gezondheid van het personeelsbestand en de continuïteit van hun activiteiten te waarborgen.” “Solidariteit wordt beloond met vrijheid”, stelt Rousseau nog, wat natuurlijk een omkering van zaken is. Wie niet solidair is, wordt van zijn vrijheid beroofd in zijn voorstel.

Bart Eeckhout. Beeld Eva Beeusaert
Bart Eeckhout.Beeld Eva Beeusaert

Vooruit staat lang niet alleen met de voorkeur voor 1G. Ook coronacommissaris Pedro Facon zit op dat spoor, zo blijkt uit het rapport dat hij bij de federale regering inleverde. Voorzitter Egbert Lachaert zette Open Vld op dezelfde koers, al preciseerde hij nooit de feitelijke consequenties. Dan heeft de klare taal van Rousseau het voordeel van de eerlijkheid.

Maar... het discours heeft toch vooral een tactisch voordeel. Want hoewel het verzet tegen het coronabeleid en met name tegen de inzet van de huidige, beperkte coronapas lijkt toe te nemen, of alleszins rumoeriger wordt, is er in Vlaanderen een zeer grote meerderheid die zich wel enthousiast laat vaccineren en probleemloos de smartphone bovenhaalt op restaurant. Velen hebben het inmiddels wel gehad met de antivaxers, die meer dan gemiddeld de zorg blijven onder druk zetten, daardoor vrijheidsbeperkingen mee in stand houden en daar vaak ook nog eens trots mee uitpakken.

Alle verzet ten spijt, kan het voor een politicus dus juist lonend zijn om te mikken op de ‘stille, gevaccineerde meerderheid’ die de anderen mores wil leren. Dat geldt bij uitstek voor de leider van een partij die moet knokken om van de electorale bodemkoers los te komen. Het lijkt zelfs te werken: Vooruit joeg meteen zowel N-VA als PVDA in de reactie met aangescherpte standpunten. Dat is een strategische luxepositie die de Vlaamse socialisten sinds lang niet meer bezet hebben.

Grondrechten

Politiek kan dat een sluwe berekening zijn, dat maakt het maatschappelijk niet minder problematisch. Het wekt verwondering dat politici de coronapas tot kern van hun beleid maken, terwijl de wetenschap er niet uit is of de pas wel zoveel bijdraagt. Een studie van het Franse Planbureau gewaagt van 4000 geredde levens in het land door de covidpas; een Nederlandse nuanceert daarentegen dat het nut van een 1G- of 2G-pas beperkt is, nu met omikron een erg besmettelijke maar over het algemeen minder ernstig ziekmakende variant rondraast. Te verwachten valt dat ook met 1G nog altijd andere maatregelen in acht genomen zullen moeten worden.

Rousseau bepleit de feitelijke verbanning van vaccinweigeraars uit het openbare leven. Onwilligen het leven zuur maken, lijkt een belangrijkere beweegreden dan medische winst boeken. In een land met vrij hoge vaccinatie blijft de toegevoegde waarde van een verplichting immers beperkt tot enkele procentpunten. Dat een politicus de steun zoekt van een meerderheid om een welbepaalde minderheid te ‘kloten’ roept dan ook een fundamentelere vraag op.

Dit lijkt sterk op een democratie als ‘tirannie van de meerderheid’. “Niemand ontkent dat alleenheersers misbruik kunnen maken van de hun toevertrouwde macht. Hoe kan men dan staande houden dat een almachtige meerderheid dat niet zou doen?”, schreef de Franse filosoof Alexis de Tocqueville daarover in zijn beroemde Over de democratie in Amerika (1835-40). De Tocqueville stelde vast dat in een democratie het risico bestaat dat de meerderheid een minderheid gaat verdrukken, met haar getalsterkte als enige legitimatie. Om dat te verhinderen installeren volwaardige democratieën grondrechten die slechts met bijzondere meerderheden aan te passen zijn.

Die visie staat onder druk. Niet alleen in het vaccinatiedebat sluimert de tirannie van de meerderheid door. Kijk naar de betwiste voorstellen vanuit de Vlaamse regering om het sociale woonbeleid aan te passen. Rode draad doorheen al die voorstellen is het beperken van de rechten van de kwetsbare doelgroep. Met instemming van een stille meerderheid in de middenklasse?

Natuurlijk is het goed dat politici de uitgerafelde band met kiezers willen herstellen. Het wordt wel riskant als dat ten koste moet gaan van een welomschreven minderheid die electoraal minder ‘interessant’ is. Dan betaalt de maatschappij, als samenhang van gelijkwaardige burgers, een hoge prijs. Het gevaar van een diepe, zelfs agressieve verdeeldheid in de samenleving, ook als de pandemie ooit weg gaat, zou dan weleens de politieke variant van ‘long covid’ kunnen worden.

Beluister nu ook de podcast ‘Lopende zaken’. Bart Eeckhout bespreekt daarin samen met journalisten van De Morgen de heetste hangijzers van het moment.

Tip: u kunt de podcast ook volgen en beluisteren via Spotify of Apple Podcasts.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234