Maandag 15/08/2022

AnalyseBart Eeckhout

Ons politieke systeem is het hartinfarct nabij

Sammy Mahdi haalde in zijn maidenspeech als cd&v-voorzitter stevig uit naar de partijen waarmee hijzelf in de ministerraad zat.  Beeld Eric de Mildt
Sammy Mahdi haalde in zijn maidenspeech als cd&v-voorzitter stevig uit naar de partijen waarmee hijzelf in de ministerraad zat.Beeld Eric de Mildt

Om het vertrouwen van burgers te herwinnen, zou politiek weer meer over beleid moeten gaan en minder over campagne. Waarom blijven zovele politici dan in de omgekeerde richting bewegen?

Bart Eeckhout

Waren de rapporten die deze krant over de Vlaamse en federale regering opstelde te streng? Brussels minister Sven Gatz (Open Vld) vond van wel. “Het is een zorgelijke evolutie dat steeds meer politieke watchers sportverslaggeving verwarren met politieke analyses”, schreef hij er op Twitter over. “Winnen, verliezen, scoren, de tegenstander dribbelen blijkt doorslaggevend te zijn geworden in journalistiek over beleid.”

Over die kwalijke trend in (een deel van) de politieke berichtgeving maakt minister Gatz een terecht punt. Of een jaarlijks rapport over de werkzaamheden van de regeringen een illustratie is van media­hijgerigheid, is wel een andere vraag. “Naar Nederlands voorbeeld zou er bij ons jaarlijks in mei een verantwoordingsdag moeten komen waarop de parlementen de uitvoering van het beleid bespreken en evalueren”, betoogden bestuurskundige Peter Van Humbeeck (SERV) en econoom Ivan Van de Cloot (Itinera) deze week nog in deze krant. Zo’n rapport zou wellicht, net zoals dat van de krant, streng oordelen over bijvoorbeeld een minister van Pensioenen die een jaar lang amper vorderingen maakt.

Malaise

Dat veel regeringsleden een teleurstellend rapport kregen, wijst op een diepere malaise. Niet (in)competentie van de ministers of staatssecretarissen is de bepalende factor – dat zou inderdaad een oppervlakkige evaluatie zijn – wel een structureler probleem. Dat bijvoorbeeld de regeringsleiders Jan Jambon (N-VA, Vlaams) en Alexander De Croo (Open Vld, federaal) er bekaaid van afkomen, komt vooral doordat zij als gezicht van de coalitie ook het gezicht zijn van een gebrek aan vooruitgang.

De diagnoses over dat ‘structurele probleem’ schieten vooralsnog tekort. Over de Vlaamse regering wordt gezegd dat de samenstelling uit drie (centrum)rechtse partijen samenwerking moeilijk maakt, omdat die partijen elkaar moeten bekampen in dezelfde kiesvijver. Bij de federale regering heet het dan weer dat cohesie onmogelijk is in een coalitie met zo diverse kleuren. Zoals politicoloog Carl Devos (UGent) opmerkt: beide stellingen kunnen niet tegelijk waar zijn. Enfin, dat kan wel, maar dan ziet het er erg somber uit voor ons politieke bestel.

Het zíét er ook somber uit. Radicale anti­systeem­partijen waren de grootste winnaar van de recentste stembusslag en die trend lijkt allerminst gekeerd. Er zijn ook andere alarmsignalen, zoals het afscheid of aangekondigd afscheid van politici als Valerie Van Peel, Lorin Parys ­(N-VA), Philippe De Backer (Open Vld), John Crombez (Vooruit) of Jessika Soors (Groen). Wat zij, in al hun diversiteit, gemeen hebben is een drang naar ‘dossierpolitiek’, de wil om concrete verandering te bewerkstelligen, voorbij de grenzen van partij of meerderheid.

Dat precies dit type politicus wegloopt of wegkwijnt, brengt ons dichter bij de kern van het probleem. Klassiek zijn er twee benaderingen van politiek: politiek als beleid en politiek als strijd. De balans tussen die twee is helemaal zoek. Strijd overwoekert het beleid. Dit is het tijdperk van de spektakel- of aandachtspolitiek. Politiek als een permanente campagne van opeenvolgende gevechtjes die vaak in de identitaire arena worden uitgevochten.

null Beeld DM
Beeld DM

Spektakelpolitiek

Die spektakelpolitiek is overgewaaid uit de Angelsaksische landen. Het verschil is wel dat daar strijd en beleid wel kunnen samengaan, in meerderheidssystemen met doorgaans één grote partij in de meerderheid en enkele in de oppositie. Dan kun je inderdaad tegelijk beleid proberen te voeren en robbertjes uitvechten met de concurrentie: ieders rol is helder. In coalitiesystemen ligt dat anders.

De idee van de permanente campagne is in ons land binnengebracht door de N-VA, in een poging de rol van beleidspartij te verzoenen met die van systeemuitdager. De strategie werkt besmettelijk, met MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez als meest luidruchtige epigoon. Media, die via globale en sociale media evenzeer onder Angelsaksische invloed staan, dragen een stevige verantwoordelijkheid in het promoten van die spektakelpolitiek. En zo heeft de MR-leider intussen brede navolging gekregen. Bij zijn PS-rivaal Paul Magnette, maar intussen ook bij Ecolo en aan Vlaamse zijde bij de in het nauw gedreven Open Vld en cd&v.

Het is wat Open Vld’er Willem-Frederik Schiltz in een recent en boeiend pamflet de verschuiving van aanbod- naar opbodpartijen noemt. Tekenend was de start van Sammy Mahdi als cd&v-voorzitter. Mahdi dong naar het partijleiderschap met een interessant ‘empathisch conservatief’ programma, maar in zijn maidenspeech vertaalde hij dat meteen in stevige uithalen naar alle coalitiepartners waarmee hijzelf tot die dag in de ministerraad zat.

Ook de cd&v-voorzitter dreigt zich te miskijken op de weldaad van opbodpolitiek. Die vorm van politiek creëert ophef, maar politici verwarren die aandacht met groeiende aanhang. Als de ­retoriek niet gepaard gaat met resultaat, creëert al dat op zichzelf gerichte spektakel juist ­ontgoocheling, bevreemding of zelfs afkeer bij vele burgers, die hun problemen onopgelost ­weten.

Beterschap lijkt niet meteen in zicht, integendeel. Het wegsmeltende vertrouwen jaagt politieke leiders naar nog meer profilering en guerrillapolitiek. Kan het anders? Vooruit-voorzitter Conner Rousseau krijgt ruim zijn deel van de kritiek in deze rubriek. Toch valt het op dat Rousseau bij de herprofilering van zijn partij strategisch kiest voor thema’s die zelden of nooit invloed hebben op de afspraken of samenhang in de regering waar Vooruit deel van uitmaakt.

Of dat werkt? Vooruit is op dit moment de enige Vivaldi-partij die in de peilingen significant wint.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234