Dinsdag 18/06/2019

Politiek

“Ons politiek overlegmodel werkt niet zodra er fundamentele keuzes gemaakt worden”

Justitieminister Koen Geens (CD&V). Beeld BELGA

Geen betonstop, geen nieuw strafwetboek en zo goed als zeker geen nieuw mestactieplan. De oorzaken zijn divers, maar deze grote dossiers hebben één ding gemeen. “Ons politiek overlegmodel werkt niet zodra er fundamentele keuzes gemaakt worden”, zegt professor bestuurskunde Filip De Rynck (UGent).

Een nieuw mestactieplan komt er niet meer voor de verkiezingen. N-VA noemde het in deze krant “gemorrel in de marge” en liet verstaan het plan niet te zullen goedkeuren. Vrijdag kondigde de Vlaamse regering ook al aan dat de betonstop voor de volgende regering zou zijn: de Raad van State vraagt een milieueffectrapport, waardoor het wetgevend werk niet tijdig door het parlement raakt. In een weekendinterview in Het Belang van Limburg gaf federaal minister van Justitie Koen Geens (CD&V) dan weer toe dat zijn lang aangekondigde hervorming van het strafwetboek door de val van de regering in de koelkast belandt. 

In enkele dagen tijd werd zo een reeks  cruciale hervormingen politiek afgeserveerd. Nochtans hebben de Vlaamse en federale regeringen vijf jaar de tijd gehad om die uit te werken. Precies daar zit een weeffout in ons politiek systeem, zeggen experts: moderne problemen worden steeds complexer en vragen een langetermijnvisie die botst met de cycli van de particratie. Politieke ambitie schikt zich naar termijnen van maximaal vier of vijf jaar, onze samenleving niet.

Lees ook:

Na betonstop dreigt ook uitstel voor nieuw mestactieplan: waterkwaliteit in Vlaanderen keldert.

“Ons model is te vaak gericht op de kortetermijn- en op ad-hocoplossingen”, zegt De Rynck. “Politiek wordt gegijzeld door electorale overwegingen en partijpolitieke belangen. Kijk naar de betonstop en het mestactieplan: die gaan over grote belangen van industrieën, landbouwers, grondbezitters. Deze regering heeft het niet aangedurfd om diepgaand in te grijpen op die economische circuits.”

Zakdoek

Politoloog Carl Devos (UGent) treedt hem bij. “Sommige partijen vechten op een zakdoek. Wie twee procent verliest, kan in de hitparade van de tweede naar de zesde plaats stuiken.” In zo’n volatiele kiezersmarkt zijn partijen hypergevoelig voor kritiek, en is er weinig appetijt voor vijf minuten politieke moed. Die angst om stemmen te verliezen is overigens gegrond. Uit onderzoek blijkt dat minstens een op de drie kiezers tussen twee verkiezingen verandert van voorkeurspartij. 

Professor bestuurskunde Filip De Rynck (UGent): ‘We moeten nadenken over een systeem waarbij met minder partijen regeringen gevormd kunnen worden.’ Beeld rv

Reken daarbij dat kiezers de dramademocratie zelf aanzwengelen. De afstraffing dreigt voor de volksvertegenwoordiger die raakt aan de baksteen in onze maag, onze bedrijfswagens wil afnemen of het kadastraal inkomen van onze woning komt controleren. Iedereen wil verandering, maar niemand wil veranderen. 

Er is evenwel meer aan de hand dan politieke nervositeit. Ons overlegmodel heeft zijn grenzen bereikt, zeggen experts. In de verzuilde jaren 70 beheersten drie politieke families de publieke opinie en zelfs de media. De samenleving van vandaag ziet er fundamenteel anders uit. Het beeld is diffuser; socialisten, liberalen en christendemocraten halen samen geen vijftig procent meer.

Toch doen we nog precies hetzelfde als in die verloren tijd. We willen dat iedereen rond de tafel zit en de scherpste kantjes van een voorstel mag vijlen. Maar hoe meer partijen er zijn, hoe meer er gevijld wordt, tot ten langen leste de lat voor bestuursakkoorden steeds lager komt te liggen. Devos: “We hebben de slechte gewoonte te onderhandelen tot elke partij haar ding krijgt. Dat levert ofwel grijstinten op, ofwel totale stilstand.”

Enkel in crisis zijn we nog in staat efficiënt beslissingen te nemen. “Om het even scherp te zeggen: zonder Dutroux was er geen politiehervorming”, zegt De Rynck. “En we hadden de dioxinecrisis nodig om de voedselveiligheid onder handen te nemen.” Zo bekeken gaan we eerst met onze voeten in het water moeten staan voor er een klimaatbeleid die naam waardig komt.

Burgerraad inspraak

De zuivere partijpolitiek raakt er niet meer alleen uit, concludeert politoloog Johan Ackaert (UHasselt). Net daarom gelooft hij sterk in experimenten als in de Oostkantons, waar een permanente burgerraad inspraak krijgt bij de besluitvorming. “Nog mooier is het voorbeeld van de intendant die in Antwerpen een uitweg creëerde uit het Oosterweeldoolhof. Zo wordt ons overlegmodel opnieuw tot leven gewekt.”

Anderen wijzen er dan weer op dat met een stroom aan intendanten de democratie niet noodzakelijk een dienst wordt bewezen. Bovendien: meer mensen die elk hun zegje moeten doen, lag daar niet precies het probleem? Vier klimaatministers kunnen niet noodzakelijk meer dan één klimaatminister, zo bleek de afgelopen jaren. “We moeten nadenken over een systeem waarbij met minder partijen regeringen gevormd kunnen worden”, zegt De Rynck. Ook in het Belgisch kluwen aan bevoegdheidsniveaus en overlegorganen kan volgens hem flink gesnoeid worden.

Een andere mogelijkheid: misschien moeten we ons maar minder aantrekken van wat allerlei belangengroepen eisen, oppert Devos. Het doet denken aan de lijn die N-VA bewandelt: het middenveld mag spreken, maar uiteindelijk moet het zich schikken naar het primaat van de politiek.

Om te vermijden dat het beleid daarbij van steekvlam naar steekvlam aanmoddert, pleit Devos voor een wetenschappelijke raad die onderbouw en langetermijnplanning biedt, die daarna door het parlement goedgekeurd moeten worden. Hij ziet het als een scorebord dat toelaat terug te tellen en duidelijke deadlines leggen: waar willen we wanneer staan? “Op die manier vermijd je dat een hervorming op het einde van de legislatuur crasht omwille van een kritisch rapport van de Raad van State, dat perfect te voorspellen viel.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden