Donderdag 17/10/2019

Vlaamse formatie

Onderwijs en integratie doen Vlaamse gesprekken vertraging oplopen

Vlaams formateur Jan Jambon (N-VA) bij de regeringsonderhandelingen, eerder deze maand. Beeld Illias Teirlinck

Formateur Jan Jambon (N-VA) wil vaart maken, maar op een nieuwe Vlaamse regering is het nog minstens een weekje wachten. De interne verdeeldheid bij de drie coalitiepartners maakt de klus alleen maar lastiger.

De Vlaamse onderhandelingen zijn sinds deze week een versnelling hoger geschakeld. De centrale werkgroep, met daarin de absolute zwaargewichten van N-VA, Open Vld en CD&V, komt deze week elke dag samen. Toch zal de officieuze deadline van maandag 23 september, wanneer de Septemberverklaring in het parlement traditioneel ingepland staat, niet gehaald worden. 

Daarvoor zijn de ideologisch geladen thema’s onderwijs en integratie nog niet ver genoeg gevorderd. Vandaag komen daarover nog aparte werkgroepen samen, respectievelijk donderdag en vrijdag belanden ze op de tafel van de centrale werkgroep. Pas ten vroegste halfweg volgende week wordt een regering verwacht, geven verschillende bronnen aan. Later kan ook. Zeker omdat ook de partijcongressen het regeerakkoord moeten goedkeuren.

Het gaat om geld

Maar waarom duurt het zo lang? Op het vlak van integratie, onderwijs en welzijn botst het. Het gaat om geld: de twee laatste domeinen slokken meer dan de helft van het Vlaamse budget op. Maar vooral over ideologie. N-VA wil de macht van de onderwijskoepels en de zuilen in de zorg inperken, maar botst daarbij op CD&V. Op het vlak van inburgering staan de Vlaams-nationalisten voor een strengere aanpak, terwijl Open Vld met Bart Somers op kop pleit voor de ‘inclusieve lijn.’ 

Wat de gesprekken verder bemoeilijkt: een begrotingstekort van 600 miljoen euro. Een financiële stand van zaken is opgemaakt, maar er is aan de onderhandelingstafel nog niet doorgepraat over hoe dat gat moet dichtgereden worden. 

Nieuwe maatregelen kosten bovendien geld. In de teksten die de werkgroepen hebben voorbereid, staan ze zowat allemaal nog tussen haakjes. Dat is code voor: ‘nog niet beslist’. “Iedereen wéét dat daar de angel zit”, zegt een onderhandelaar. “Maar tot nu toe hebben we dat moment altijd voor ons uitgeschoven.”

Tot in de puntjes

De fundamentelere verklaring voor het oponthoud is dat geen van de drie partijen lekker in haar vel zit. N-VA en CD&V kregen rake klappen bij de afgelopen verkiezingen, maar ook Open Vld ging achteruit. Volgens de recente peiling van Het Laatste Nieuws en Le Soir, waarin Vlaams Belang de grootste partij werd, werd het verlies alleen maar groter.

Het maakt de inzet van de onderhandelingen extra groot. Elke partij wil meer dan ooit haar stempel drukken op het Vlaams regeerakkoord, om zo met duidelijke realisaties in 2024 naar de kiezer te kunnen trekken. 

Beeld Illias Teirlinck

Tegelijk wil formateur Jambon te allen prijze vermijden dat zijn ploeg ten prooi valt aan geruzie. Het etiket ‘kibbelkabinet’, dat de vorige Zweedse (federale) regering meekreeg, heeft alleen maar bijgedragen tot het gevoel van antipolitiek, is de analyse. Moeilijke symbooldossiers uit de vorige legislatuur, zoals de praktijktesten op de huurmarkt, de betonstop of de kwaliteit van het onderwijs, wil hij tot in de puntjes uitgepraat hebben. En ook over nieuwe dossiers stelt hij zich enkel tevreden met uiterst zorgvuldig geformuleerde en gedetailleerde teksten, zodat elke partij ze op dezelfde manier interpreteert. Op het gevoelige domein integratie is er zelfs een verklarende woordenlijst opgemaakt. Die aanpak vreet tijd.

Zoeken naar een lijn

Bovendien heeft de verkiezingsnederlaag ook sporen achtergelaten bij de drie partijen. De machtsbalans is er telkens aan het schuiven gegaan, wat de lijn bij de onderhandelingen niet altijd even helder maakt.

Bij CD&V is de situatie nog het meest precair. Sinds Wouter Beke zijn vertrek als voorzitter heeft aangekondigd, is het onduidelijk wie de partij op sleeptouw zal nemen. Hilde Crevits wordt allicht opnieuw de sterke vrouw in de regering, maar tegelijk mort de achterban over een gebrek aan vernieuwing. 

Dat ex-minister Joke Schauvliege bijvoorbeeld mee aanschoof bij de centrale werkgroep toen het ging over landbouw en cultuur, zet bij critici kwaad bloed. Het valt op dat Beke zich eerder afzijdig hield bij de voorbereidende werkgroep. Sommige onderhandelaars hebben het gevoel dat ze haast carte blanche kregen.

Bij Open Vld doet voorzitter Gwendolyn Rutten er net alles aan om de touwtjes in handen te houden. Pas in maart loopt haar mandaat als voorzitter af, maar ze staat nu al onder druk. Onder meer Vincent Van Quickenborne vindt dat de partij een rechtsere koers moet varen. Hij vindt de lijn-Somers nu te dominant.

Rutten zetelt persoonlijk in de werkgroep Onderwijs en houdt ook de andere werkgroepen nauwlettend in de gaten, vooral die over Inburgering. Alleen een handvol trouwe luitenanten, zoals Somers, weet wat er zich echt aan de onderhandelingstafel afspeelt. 

Gespierdere aanpak 

Bij de N-VA is het soortelijk gewicht van Theo Francken, door zijn goede score in Vlaams-Brabant, fors toegenomen. Hij weegt op de Vlaamse gesprekken, waar hij voor belangrijke thema’s als onderwijs en inburgering een van de onderhandelaars is. 

Maar de opgang van het Vlaams Belang verdeelt de partij. Mensen als Francken pleiten voor een gespierdere aanpak op het vlak van integratie, anderen vinden dan weer dat N-VA veel meer haar eigen verhaal moet vertellen en zich afzetten van extreemrechts. 

Aan Jambon om die tegenstellingen, zowel intern als extern, te overstijgen. Het gemeenschappelijke uitgangspunt is prangend: Vlaams Belang weer klein krijgen met duidelijk en coherent beleid. Nu nog de weg daar naartoe vinden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234