Donderdag 17/10/2019

Brexit

Onderhandelaars zijn theater van Boris Johnson beu

Michel Barnier, hoofdonderhandelaar voor de brexit van de EU, spreekt de leden van het Europees Parlement toe in Straatsburg. Beeld AP

De brexitonderhandelaars van de Europese Unie hebben de Britse premier Boris Johnson beleefd maar kordaat op zijn plaats gezet. ‘Er is maar héél weinig tijd meer. Het risico van een no-deal is zeer reëel.’ 

“Bijna drie jaar na het Britse referendum, dames en heren, is het zeker geen goed idee te doen alsóf men onderhandelt.” Met die vlijmscherpe sneer wees Michel Barnier, brexithoofdonderhandelaar van de Europese Unie, woensdag in het Europees Parlement in Straatsburg de Britse premier Boris Johnson terecht.

Zelfs voor de minzame Fransman is de maat vol. Johnson moet nu maar eens “met ernstige, geschreven, nieuwe brexitvoorstellen” komen. “Tot deze voorstellen voorgelegd worden, kan ik u niet direct in de ogen kijken en vertellen dat er enige echte vooruitgang bereikt werd”, zei hij. 

Barnier vertolkt daarmee een gevoel dat breed wordt gedragen in het Europees Parlement en de lidstaten, vooral nadat begin deze week was gebleken dat Johnson niet eens weet hoe de vork precies aan de steel zit. 

Toen de Britse premier maandag in Luxemburg Barnier en uittredend Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker ontmoette, zou hij genadeloos door de mand zijn gevallen, wist de zakenkrant Financial Times dinsdag te melden. 

Abrupte leercurve

De impasse blijft vooral draaien rond het Britse verzet tegen de beruchte backstop, waarbij Noord-Ierland na de brexit de facto in de interne EU-markt en de rest van het VK in de douane-unie blijft zolang geen nieuw vrijhandelsakkoord is gesloten tussen de EU en het VK. Zo wil men vermijden dat er een ‘harde grens’ met douane- en politiecontroles komt tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek, want dat zou het Goede Vrijdag-akkoord van 1998 schenden en tot paramilitair geweld kunnen leiden.

Barnier en Juncker maakten Johnson duidelijk dat een nieuw Brits voorstel om Noord-Ierland wel toe te laten lid te blijven van de interne EU-markt voor landbouw en voedsel (‘SPS’) onvoldoende is om – na de brexit – ook andere douanecontroles op de Ierse grens te vermijden.

Op dat moment zou een verbouwereerde Johnson zich hebben omgedraaid naar zijn onderhandelingsteam en gezegd hebben: “Dus jullie zeggen me dat het SPS-plan het douaneprobleem níét oplost?”

De gedachte-uitwisseling was volgens de EU-onderhandelaars een “abrupte leercurve voor Johnson”, die Juncker en Barnier pas voor het eerst als premier ontmoette. Volgens een aanwezige zou Johnson langzaam zijn “weggezakt” in zijn stoel. Er rijzen nu ook twijfels of hij en zijn brexitonderhandelaars wel dezelfde visie delen.

Pessimisme overheerst in Europees Parlement

Tijdens de toelichting van de EU-onderhandelaars in het Europees Parlement overheerste woensdag dan ook pessimisme over de slaagkans om nog een nieuw brexitakkoord uit de brand te slepen voor eind oktober. 

Commissievoorzitter Juncker noemde een no-dealvertrek eind oktober nu ‘tastbaar’. “Er is maar héél weinig tijd meer. Het risico van een  no-deal is zeer reëel.”

Voor het Straatsburgse halfrond zei hij dat elk alternatief Brits voorstel voor de Ierse backstop hetzelfde doel moet dienen: het vrijwaren van de Ierse economische handelszone. De Luxemburger gaf de voorbije weken al meerdere keren aan dat hij aan de zijde van overtuigd EU-lid Ierland staat en geen zin heeft om het VK nog pleziertjes te gunnen.

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, voor het Europees Parlement in Straatsburg. Beeld EPA

Manfred Weber, de fractieleider van de Europese Volkspartij (EVP), haalde ook uit naar Johnson omdat die zich in de Britse media vergeleek met de Hulk, die opstond tegen de EU. “We bevinden ons niet in een superheldenstripboekje”, zei hij. “We praten over onzekerheid voor miljoenen burgers.”

De Belgische ex-premier Guy Verhofstadt van de liberale fractie, de brexitwoordvoerder van het Europees Parlement, riep de Britse premier ook op om de 3 miljoen EU-burgers in het VK een automatisch verblijfsrecht te geven. “U moet niet de rol spelen van woedende Hulk, maar van een zorgzame oppas, zoals Mrs. Doubtfire”, hield hij hem voor.

Na een drie uur durend debat stemde het parlement een motie waarin het opriep om elk brexitakkoord te voorzien van een backstop. Ook stemde het voor een verlenging van de brexitdatum voorbij 31 oktober, maar dan moet het VK dat wel willen.

Landingszone

De enige die wel nog lijkt te geloven dat hij voor eind oktober een akkoord kan bereiken is… Johnson zelf. Tegenover Britse journalisten blijft hij stellig beweren dat er een ‘landingszone’ is voor een akkoord. Johnson maakt zich sterk dat op een cruciale raad van EU-leiders op 17 oktober een doorbraak bereikt kan worden.

Tegelijk sluit hij een brexituitstel voorbij 31 oktober uit, ondanks een wet die het Lagerhuis goedkeurde en hem verplicht uitstel te vragen als er op 19 oktober geen nieuw brexitakkoord op tafel ligt. 

Het Lagerhuis zelf staat nu tijdelijk buitenspel. Johnson schorste de werkzaamheden op tot de jaarlijkse speech van de Queen, op 14 oktober, een van de controversieelste beslissingen ooit genomen door een naoorlogs Brits premier.

Voor het Britse hooggerechtshof vinden momenteel verhitte juridische debatten plaats over de vraag of die schorsing legaal is of niet. Eerder had een lager Engels hof Johnson groen licht gegeven, maar na een klacht van enkele parlementsleden noemde een Schots hof de zet ongrondwettelijk. De Lagerhuisleden wachten nu in spanning af of ze van het hoogste hof opnieuw mogen bijeenkomen of niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234