Maandag 15/08/2022

Bellen metTom Vennink

Oekraïne verliest terrein in het oosten: ‘De Oekraïense legerleiding staat nu voor een zware beslissing’

Oekraïens president Zelensky (midden). Beeld AFP
Oekraïens president Zelensky (midden).Beeld AFP

Oekraïne verliest terrein in het oosten, president Zelensky gaf dit weekend toe dat een deel van de bezette gebieden niet terug te veroveren is. Gaat de oorlog de verkeerde kant op voor de Oekraïners? Rusland-correspondent Tom Vennink over de stand van zaken.

Niels Waarlo

Is er reden voor pessimisme aan Oekraïense kant?

“De weken van triomf zijn wel voorbij. In de eerste maanden van de oorlog slaagde Rusland er niet in om Kiev en Charkiv in te nemen en om het veel kleinere leger van Oekraïne te verslaan. De sfeer was natuurlijk bedrukt, maar onder Oekraïners heerste ook het gevoel dat ze de machtige Russen aan het verslaan waren.

“Waar nu gevochten wordt, in het oosten van Oekraïne, heeft Rusland de bovenhand. Zelensky beseft dat. Er komen vijftig tot honderd Oekraïense militairen per dag om, dat is erg veel. Hij is bovendien gefrustreerd over Europa. De EU vergadert vandaag en morgen weer over het zesde sanctiepakket, waarin mogelijk een olie-embargo onderdeel van uitmaakt. Dat is na weken praten nog altijd niet rond, voornamelijk omdat Hongarije en Slowakije dwars liggen. Daar begrijpt Zelensky niets van.

“Zelensky en zijn ministers smeken westerse landen bijna dagelijks om zwaardere wapens te sturen. Er komen er steeds meer die kant op, vooral uit de VS, maar ze krijgen er naar eigen zeggen nog altijd niet genoeg. Dat zie je terug op het slagveld: Rusland boekt langzaam maar zeker terreinwinst. Het ziet er niet goed uit in de Donbas.”

De strijd concentreert zich in de Donbas, vooral rond de plaatsen Severodonetsk en Lysytsjansk in de provincie Loehansk. Hoe verloopt de strijd hier?

“Nu Rusland zich op de Donbas richt, voert het een veel efficiëntere oorlog. Loehansk is bijna helemaal ingenomen, op die twee plaatsen na. Rusland heeft ze bijna omsingeld en lijkt er dicht bij om ze te veroveren. Severodonetsk, waar zo’n 100.000 mensen wonen, dreigt volledig te worden verwoest.

“In de provincie Donetsk hebben Rusland en de separatisten een langere weg te gaan. Ze hebben het grootste deel weliswaar in handen, maar vrij veel grote steden staan nog onder controle van Oekraïne. Op een paar plekken voert Oekraïne zelfs tegenaanvallen uit. Dat gebeurde met redelijk succes in Charkiv, nu probeert het Oekraïense leger dit ook rond de stad Cherson, op vrij kleine schaal. Maar over het geheel genomen heeft Rusland het momentum in het oosten. De bombardementen op Charkiv zijn ook weer begonnen, inwoners zitten weer in schuilkelders.”

Wat gebeurt er als de twee plaatsen in Loehansk in Russische handen vallen?

“Dan zou Poetin kunnen zeggen dat hij ‘volksrepubliek’ Loehansk heeft bevrijd van nazi’s. Hij kan dat uitleggen als een overwinning. Als hij ook nog Donetsk in weet te nemen, kan hij zijn bevolking vertellen dat de missie geslaagd is. Rusland heeft het Azov-bataljon in Marioepol al verslagen. Dat bataljon heeft een extreemrechts verleden, Poetin heeft het gebruikt om de hele Oekraïense regering weg te zetten als nazi’s.

“De Oekraïense legerleiding staat nu voor een zware beslissing: blijven we vechten tot het einde in Severodonetsk en Lysytsjansk? Of laten we die plaatsen vallen en zorgen we ervoor dat we de militairen en wapens die daar zijn op tijd redden? Als zij worden omsingeld, zullen de soldaten hoogstwaarschijnlijk omkomen of gevangen genomen worden en zijn ze de wapens kwijt.”

Toch zei Zelensky dit weekend ook: ‘Oekraïne zal alles terugkrijgen. Alles.’ Is dat tegen beter weten in?

“Zelensky is niet blij met de suggestie van westerse leiders dat Oekraïne genoegen zou moeten nemen met een akkoord waarbij Rusland Oekraïens grondgebied in handen houdt. Voor Oekraïne is er maar één manier om dit conflict te beëindigen: door de Russische troepen uit Oekraïne te verdrijven.

Oekraïense politieagent checkt de omgeving in een dorp in de provincie Donetsk, waar de inwoners geëvacueerd worden. Beeld Reuters
Oekraïense politieagent checkt de omgeving in een dorp in de provincie Donetsk, waar de inwoners geëvacueerd worden.Beeld Reuters

“Verreweg de meeste Oekraïners peinzen er niet over om een akkoord met Poetin te sluiten. Ze zijn aangevallen door Rusland, hebben al tienduizenden landgenoten verloren, hele steden zijn verwoest. Daarom is het voor Zelensky bijna onmogelijk om een akkoord te sluiten met Rusland over het afstaan van grondgebied. Dat zou een groot deel van de bevolking niet accepteren, en hoe moet hij dat uitleggen aan het leger? Daarom is er maar één optie: doorvechten.”

Doorvechten tot wat?

“Ja, tot wat… Het is niet realistisch dat het Oekraïense leger op afzienbare termijn Rusland verjaagt uit het oosten. Het is al helemaal onvoorstelbaar dat dit zou lukken op de Krim. We weten ook niet wat voor Rusland geldt als een overwinning. Deze oorlog zal nog lang doorgaan, ben ik bang.”

Zelensky heeft dit weekend ook de lokale baas van de inlichtingendienst in Charkiv ontslagen. Is dat nog van enige betekenis?

“Het laat zien dat Zelensky nog steeds niet iedereen in zijn eigen veiligheidsdienst vertrouwt. Zeker in het begin van de oorlog was Zelensky bang voor Russische saboteurs binnen de veiligheidsdienst. Het is algemeen bekend dat daarin veel Russische infiltranten zitten, mede vanwege de lange gezamenlijke geschiedenis met de Russische inlichtingendienst in de Sovjettijd. Hij heeft er al eerder leden van ontslagen. Waarom deze lokale chef is ontslagen weten we niet, maar het is duidelijk dat het ging om een bestraffing: volgens Zelensky had de chef ‘niet gewerkt aan de verdediging van Charkiv’, maar had hij ‘alleen aan zichzelf gedacht’.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234