Vrijdag 09/12/2022

AnalysePolitiek

Nogal wat mensen hebben nu een N-VA gezien die haar ideologie plaatst boven de wil om de welvaart van burgers te beschermen

De schampere toon waarmee Zuhal Demir en de N-VA het hebben over het federale Overlegcomité Energie, is niet zonder risico voor de partij.  Beeld Photo News
De schampere toon waarmee Zuhal Demir en de N-VA het hebben over het federale Overlegcomité Energie, is niet zonder risico voor de partij.Beeld Photo News

Dat België niet werkt, is voor N-VA een geloofspunt dat bij elke gelegenheid kracht moet worden bijgezet. Zelfs bij een complexe, internationale crisis, zoals een energieschok.

Bart Eeckhout

Toen op 24 maart 2016, twee dagen na de aanslagen in Zaventem en Brussel, alle regeringen van het land een nationale hulde­ceremonie hielden, bleef toenmalig Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) als enige regeringsleider afwezig. De Vlaamse regering gaf de voorkeur aan een eigen herdenking op het Brusselse Martelaarsplein, waar ze haar hoofdzetel heeft.

Een ‘misverstand’, zo werd het ongemakkelijke institutionele conflict algauw weer toegedekt. Dat klopt niet helemaal. De nationale ceremonie vond plaats aan het Natieplein, bij het federale parlement, en het idee symbolisch bij te dragen aan het beeld van een eendrachtige ‘Belgische natie’ ligt lastig voor een overtuigde Vlaams-­nationalist als Geert Bourgeois.

De opstelling van Bourgeois helpt om de positie te begrijpen die Zuhal Demir, huidig Vlaams minister voor Energie en frontvrouw van N-VA, innam over het Overlegcomité over de energiecrisis. Ook al hebben ze niet meteen dezelfde stijl, binnen N-VA behoort Demir tot de strekking-Bourgeois. Wat ze delen, is het oude VU-DNA, met aversie tegen verzuilde macht (zoals nu blijkt in het stikstofdossier). Hen ‘links’ noemen zou hen wellicht beledigen, maar in een partij die ook onder meer Theo Francken of jongerenvoorzitter Jeroen Bergers huisvest, zitten ze zeker ook niet op de rechterflank.

Wat ze dus ook delen, is de sterk flamingante overtuiging dat er van België niets goeds te verwachten valt. Dat viel te merken aan de eerste reactie van Demir op de aankondiging van een Overlegcomité over de energiecrisis. “Overleg weigeren zou onbeleefd zijn, maar overleg over wat?”, schamperde de minister.

Het verzet tegen een nieuw Overlegcomité werd breed gedeeld binnen de N-VA. De partij houdt geen goede herinneringen over aan de reeks Overlegcomités over de coronacrisis. De N-VA-vertegenwoordigers – leidend in de Vlaamse regering, federaal in de oppositie – wisten nooit een goede houding te vinden. Pas nu de pandemie is weggeëbd en de Vlaams-nationalisten voluit voor het verzet tegen ‘Vivaldi’ kunnen gaan, krijgt de partij weer wat kleur. De appetijt om opnieuw in dezelfde ondergeschikte rol te kruipen, is dan ook beperkt. Zeker omdat het de federale coalitie er juist om te doen was om het beeld neer te zetten dat de verantwoordelijkheid voor de energiecrisis collectief is.

Belgikske nikske

Het tegenstribbelen gaat evenwel om meer dan om een tactiek alleen. Een Overlegcomité dat naar behoren functioneert, levert bewijs dat België, als staat, ook kan functioneren. Eendracht maakt macht, zeg maar. Vlaams-nationalisten zijn er uiteraard ten diepste van overtuigd dat België níét werkt en ook niet kan werken. Het is het sleutelargument voor de roep om een confederale staatshervorming. En voor de uiteindelijke, waarschijnlijke splitsing van het land die daar dan op moet volgen. Meewerken aan een bewijs van het tegendeel – dat samenwerking loont, ook in een Belgisch verband – ligt dus lastig voor N-VA.

Je zou in die houding een toepassing kunnen zien van de aloude ‘Baertdoctrine’, genoemd naar Frans Baert, de oud-VU-politicus die dit jaar overleed. Baert stelde drie principes voorop waaraan een staatshervorming moest voldoen om VU-steun te krijgen. Zo’n hervorming moest een flinke stap vooruitzetten naar meer Vlaamse autonomie, mocht latere, verdere stappen niet tegenhouden en mocht geen te hoge politieke prijs vergen. Een intergouvernementeel Overlegcomité dat aan belang wint, zou je kunnen beschouwen als een ‘inbreuk’ op de Baertdoctrine, want het laat het federale gezag toenemen en leidt dus af van de rechte weg naar meer Vlaamse zelfstandigheid. Alsof het een stille herfederalisering inluidt.

Vanuit een Vlaams-nationalistische logica is het begrijpelijk om zo’n orgaan, dat de federale overheid de facto hoger rangschikt, te wantrouwen. Dit is geen eenmalig incident. Onder auspiciën van federaal minister van Klimaat Zakia Khattabi (Ecolo) moeten ’s lands bevoegde ­gewestministers de internationaal afgesproken klimaatinspanningen verdelen. Die burden sharing loopt traditioneel lastig omdat Vlaanderen de hakken in het zand zet. Voor de Vlaamse regering zit, alweer, Zuhal Demir aan tafel. Ook op dit punt vindt ze dat België niet moet (mee)bepalen wat Vlaanderen moet doen.

Die ‘voor Belgikske nikske’-houding is niet zonder risico. Het klopt dat premier Alexander De Croo (Open Vld) via het Overlegcomité probeert om alle partijen (min de radicale) mee in het bad te trekken van het crisisbeheer, maar er is meer. Opnieuw blijkt dat onze staatsvorm niet geschikt is om snel en adequaat te reageren op complexe crises. Het was de les van de coronacrisis en van de waterramp in Wallonië, en het is nu ook de les van de energiecrisis.

Samenwerking is dus niet alleen een kwestie van tactiek. Het is ook een kwestie van goed bestuur. Het wantrouwen in Vivaldi mag dan groot zijn en het onbegrip over de bijzonder slecht getimede kernuitstap navenant, nogal wat mensen hebben ook een N-VA gezien die haar ideologie plaatst boven de wil om de welvaart van burgers maximaal te beschermen. Voor een nationalistische partij die ook een brede volkspartij wil zijn, is dat lastig.

Wat N-VA moet alarmeren, is dat kritiek op die houding ook uit de eigen omgeving komt. In een eerste reactie op de resultaten van het Overlegcomité vroeg de Vlaamse ondernemerskoepel Voka in eerste instantie van de regering-Jambon meer daadkracht. “Voka roept de Vlaamse regering op om absolute prioriteit te geven aan het uitwerken van een steunmechanisme voor ondernemingen”, klonk het nog beleefd. Dat de Vlaamse regering haar plannen nog op zak houdt tot haar Septemberverklaring klinkt dan een beetje onnozel, na een lange zomer van politieke rust.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234