Zaterdag 23/10/2021

PortretNicola Sturgeon

Nicola Sturgeon: ‘We willen een onafhankelijk Schotland, mét onze vrienden in Europa’

De Schotse eerste minister Nicola Sturgeon. Beeld AFP
De Schotse eerste minister Nicola Sturgeon.Beeld AFP

Op donderdag 6 mei wil ze de verkiezingen winnen en daarna haar natie naar onafhankelijkheid leiden. Een portret van Nicola Sturgeon, de Schotse eerste minister die zich nooit meer op haar gemak zal voelen in de ambtswoning in Edinburgh.

Als er een meerderheid is in het Schotse parlement na deze verkiezingen voor een onafhankelijkheidsreferendum, moeten de Schotten de kans krijgen hun toekomst in eigen handen te nemen.”

De Schotse eerste minister Nicola Sturgeon (50) is vast van plan om op 6 mei geschiedenis te schrijven. De opiniepeilingen voorspellen dat de toppolitica van de Scottish National Party (SNP) zichzelf zal opvolgen aan het hoofd van de deelregering in Edinburgh, waarna de weg open ligt voor een nieuw onafhankelijkheidsreferendum.

Een eerste volksraadpleging over onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk werd in 2014 door een meerderheid van 55 tegen 45 procent Schotten verworpen. Volgens de Britse regering was daarmee de kous af ‘voor een generatie’. Niet zo voor Sturgeon, die de brexit gebruikte om de bal terug te kaatsen om een nieuw referendum te eisen. Een Britse meerderheid steunde weliswaar het vertrek uit de Europese Unie, maar van de Schotten stemde vijf jaar geleden maar liefst 62 procent om in de EU te blijven. Vandaag geven de peilingen aan dat onafhankelijkheid bij een meerderheid van Schotten de voorkeur geniet, als ze daarna de EU weer kunnen vervoegen.

Sturgeon, in de krant The Observer vorige zondag: “De keuze is gewichtig. We kunnen beslissen om na de covidpandemie onze economie en samenleving weer rechtvaardig op te bouwen in een onafhankelijk land, mét onze vrienden in Europa. Of we kunnen verbonden blijven aan een Westminster-systeem dat elke dag dieper wegzinkt in een moeras van schandalen.”

De vele hordes op de weg om haar doel te bereiken – waarover later meer – verstopt Sturgeon intussen achter een innemende persoonlijkheid. “Tegenstanders botsen op een zwijgende blik die gletsjers smelt,” schreef zelfs de conservatieve Londense Spectator vol ontzag, “maar wie minder strijdlustig is zal kennismaken met haar oprechte humor – ze kan zeer grappig zijn – en vriendelijkheid.”

Sturgeons grootste troef is eenvoud. Met haar echtgenoot, SNP-partijkopstuk Peter Murrell, verblijft ze wars van het protocol nog regelmatig in hun eigen woning: een klein, onopvallend huis in de Schotse Central Belt, waar de economie ook al voor covid in zwaar weer vertoefde.

Wanneer ze laat in Edinburgh werkt, verblijft het kinderloze echtpaar – ze had ooit een miskraam – in de officiële luxeresidentie, Bute House in Edinburgh. Toch zal Sturgeon zich daar nooit meer echt op haar gemak voelen: de plek herinnert haar aan een #MeToo-drama en een politieke vadermoord die haar partij tot op vandaag verdeelt.

Vendetta

Het is eind 2013, het jaar voor het eerste referendum. Sturgeons politieke vader is dan nog Alex Salmond. Ze steunt de toenmalige SNP-leider onvoorwaardelijk sinds ze in 2004 haar eigen kandidatuur voor het leiderschap introk, zodat hij de eerste minister kon worden.

Het tijdschrift 'Spectator' over Sturgeon: ‘Tegenstanders botsen op een blik die gletsjers smelt. Wie minder strijdlustig is, maakt kennis met haar humor.’ Beeld REUTERS
Het tijdschrift 'Spectator' over Sturgeon: ‘Tegenstanders botsen op een blik die gletsjers smelt. Wie minder strijdlustig is, maakt kennis met haar humor.’Beeld REUTERS

Wat het brede publiek dan nog niet weet, is dat Salmond een ‘kwaaie dronk’ heeft. Zo ook in die koude decembermaand nu acht jaar geleden in Bute House, waar hij laat doorwerkt met een vrouwelijke kabinetsmedewerker. Salmond schenkt haar het ene na het andere glas sterke drank in en overweldigt haar in een zetel. Enkele maanden eerder vond met een andere vrouw een gelijkaardig incident plaats. Maar ze zwijgen, ook als Salmond na het verloren referendum een jaar later een stap opzij zet en Sturgeon het roer geeft.

De #MeToo-beweging brengt daar verandering in. Begin 2018 dient een van beide vrouwen een officiële klacht in tegen Salmond, via een procedure die Sturgeon mogelijk maakte in een reactie op de vele onthullingen in de VS. Uiteindelijk zullen negen vrouwen naar de politie stappen, van wie een met een aanklacht wegens poging tot verkrachting. Toch brengt Salmond Sturgeon pas maanden later op de hoogte. “Wat hij me beschreef was zéér onbehoorlijk gedrag”, vertelde ze later. De ontmoeting betekende het einde van hun vriendschap, maar ei zo na ook van haar carrière.

Salmond werd in maart vorig jaar door een rechter vrijgesproken in een omstreden vonnis, ‘wegens gebrek aan bewijs’. Sindsdien zint hij op wraak. Hij beschuldigde Sturgeon er in februari van dit jaar van dat ze voor het parlement loog over de zaak. Hij voerde aan dat ze in maart 2018 probeerde te bemiddelen tussen hem en een slachtoffer, terwijl ze officieel verklaarde door hem pas in april van dat jaar op de hoogte te zijn gebracht. Sturgeon erkende de ontmoeting, die ze eerst ‘was vergeten’, maar betwist de inhoud.

Begin maart moest ze zich verantwoorden voor een parlementaire commissie. Sturgeons verdediging was een masterclass in politieke communicatie. Ze duidde uitvoerig hoe Salmonds vendetta ingegeven was door haar weigering om zijn wangedrag in de doofpot te stoppen. “Als eerste minister weigerde ik het eeuwenoude patroon te volgen waarbij een machtige man zijn status en connecties mag gebruiken om te krijgen wat hij wil”, zei ze. “Misschien is een van de grootste verschillen tussen mij en Alex ook dat ik nooit liet uitschijnen onfeilbaar te zijn”, verwees ze naar excuses die ze namens haar regering maakte voor het stijgende aantal drugsdoden in Schotland, en voor hoe ze zelf onbewust Covid-19-regels schond tijdens een begrafenis.

Het parlement sprak haar vrij van fouten. De meeste SNP-leden kiezen volgens de peilingen haar kant. Toch kan de affaire nog wegen op de verkiezingsuitslag van 6 mei. Salmond komt met een scheurlijst op, de partij Alba, ­genoemd naar het ­Gaelic woord voor Schotland. Het risico voor Sturgeon is dat hij haar zo de voorspelde absolute meerderheid ontzegt, waardoor ze op zoek moet naar een coalitiepartner. Salmond droomt er nog van dat hij haar enige alternatief zal worden. Zij denkt er niet aan. In een toespraak sneerde ze: “Ik heb mijn geduld verloren met iedereen die zijn eigenbelang boven ‘s lands belang stelt”.

Scandinavische droom

Als Sturgeon een coalitiepartner kiest, worden het zo goed als zeker de groenen. Hoewel piepklein in Schotland zitten ze in de lift en delen ze met Sturgeons SNP een progressieve ‘Scandinavische’ kijk op de toekomst, van thema’s als migratie, gezinsbeleid tot energiebeleid. Zo vinden beiden elkaar ook om in de strijd tegen klimaatverandering Schotlands afhankelijkheid van offshore olie- en gaswinning uit te faseren, en de arbeiders te herscholen om te werken in Schotlands enorme groeipotentieel voor wind- en waterkrachtenergie. Als overtuigde pro-Europeanen steunen ook de groenen een nieuw referendum.

Tot zover het droomscenario voor Sturgeon. Haar grootste horde volgt in de maanden na 6 mei. Na verkiezingswinst mag ze een nieuw referendum enkel organiseren met goedkeuring van een meerderheid in het Britse parlement. En daar zegt premier Boris Johnson nee. Het alternatief is een plebisciet zonder Londense goedkeuring. Dan dreigt een onvoorspelbare ‘Catalaanse situatie’.

Ook of Schotland toegelaten zou worden tot de EU en eurozone is onzeker. Want financieel, economisch en fiscaal is een boedelscheiding volgens haar critici complexer dan Sturgeon laat uitschijnen. Zo exporteren de Schotten nu 60 procent van hun producten naar de rest van het VK en zou het Schotse bbp volgens de London School of Economics met 6,5 tot 8,7 procent krimpen als er een nieuwe Europese buitengrens komt langs Hadrianus’ muur met Engeland.

Sturgeon betwist deze cijfers met de flair van de briljante advocate die ze voor haar politieke carrière – van 1995 tot 1999 – even was. Hoewel ze als dochter van een elektricien en een verpleegster langs vaderszijde familiewortels heeft in het noordoosten van Engeland, werd ze als kind al nationaliste omdat de conservatieve Britse premier Margaret Thatcher haar regio economisch hard trof. De brexit geeft haar nu een nieuw argument waarom er geen toekomst meer is met het conservatieve Engeland waarmee de Schotten in 1707 vergroeiden. Downing Street is gewaarschuwd. “Als de premier juridische actie onderneemt om het referendum te blokkeren, dan zou dat zijn alsof je een rechtbank vraagt om het resultaat van een vrije en eerlijke verkiezing te verwerpen”, zei ze. “Het werkte niet voor Trump, en het zal niet werken voor Boris Johnson.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234