Zondag 19/09/2021

AnalyseNederland

Nederlandse regeringsvorming: Gaat Mark Rutte in zee met ‘fatsoenlijk rechts’?

Mark Rutte spreekt de pers toe over zijn poging om een nieuwe regering te vormen.  Beeld EPA
Mark Rutte spreekt de pers toe over zijn poging om een nieuwe regering te vormen.Beeld EPA

Als het van Mark Rutte afhangt, dan krijgt JA21 een plekje in zijn regering. Ja wie? De partij bestaat nog maar drie maanden en scheurde af van Thierry Baudets Forum voor Democratie. Tegen dat Forum en de PVV van Geert Wilders geldt er soort van cordon sanitaire. Maar JA21 heet fatsoenlijk rechts te zijn — al noemde één van de stichters het ebolavirus een oplossing voor de vluchtelingenstroom.

Hij kwam verrassend uit de hoek, de rechts-liberale premier, toen hij gisterenochtend aan de verkennende gesprekken voor zijn regeringsvorming begon. Dat hij de christendemocraten van het CDA en de links-liberalen van D66 weer aan boord wil, was geen geheim. Maar dat hij zijn kleinste coalitiepartner ChristenUnie wil vervangen door JA21, was het nieuws van de dag. “Een voorkeur”, noemde Rutte die switch — om zich dan vlug te herstellen en van “een optie” te spreken.

De reden voor de switch zou zijn dat ChristenUnie slechts vier zetels in de Eerste Kamer heeft — de Nederlandse senaat, zeg maar — terwijl JA21 er daar acht bezet. Dat is nog altijd niet voldoende voor een meerderheid, wat in het hogerhuis ook niet noodzakelijk hoeft. “Maar het helpt wel als je in de buurt van een meerderheid komt”, dixit Rutte. Waarna hij prompt verduidelijkte dat hij JA21 “verder niet kent” en nog wel eventjes moet onderzoeken “waar ze precies voor staan”.

Pim Fortuyn

Om hem wat op weg te helpen: de ‘JA’ in de naam staat officieel voor het “Juiste Antwoord” en op het programma staan minder Europa, minder maatregelen tegen de opwarming van de Aarde en minder migratie. Officieus staat ‘JA’ ook voor de namen van de stichters: Joost Eerdmans (50) en Annabel Nanninga (43). Die eerste begon zijn carrière onder de vleugels van de vermoorde Pim Fortuyn en is al toe aan zijn achtste partij. De vorige was het Forum voor Democratie, waarin ook Nanninga zat.

In december vorig jaar stapten ze allebei op uit de partij van Thierry Baudet omdat die te racistisch en te antisemitisch zou zijn. In hun kielzog trokken er heel wat verkozenen mee, wat verklaart hoe de partij aan zetels geraakte in de Eerste Kamer — waarvoor de verkiezingen plaatsvonden in 2019. Ze heeft er daar nu meer dan het Forum en Geert Wilders’ PVV samen, terwijl ze vorige week de Tweede Kamer binnenkwam met drie verkozenen.

Fatsoenlijk rechts

Het is opmerkelijk dat Rutte de partij als voorkeurspartner noemt, omdat hij niet in zee wil met het Forum of de PVV. Een formeel cordon sanitaire bestaat er in Nederland niet, maar in de praktijk komt het daar wel op neer. Het loont blijkbaar dat JA21 — waarin trouwens ook de in Vlaanderen bekende commentator en gewezen Lijst Dedecker-politicus Derk-Jan Eppink zit — zichzelf “fatsoenlijk rechts” noemt en dat ene tikkeltje gematigder is.

Toch worden er in Nederland al vragen gesteld bij Ruttes opening op rechts. Zo promoot het programma van JA21 net zo goed discriminatie — door vrijheid van onderwijs te bepleiten, maar zich tegen islamscholen te kanten bijvoorbeeld. En als het over de stijl gaat, dan wordt er herinnerd aan het feit dat Nanninga ebola ooit een oplossing noemde voor het migratievraagstuk en bootvluchtelingen “dobbernegers” hebben genoemd .

Roep om progressiever beleid

Of JA21 het werkelijk schopt tot regeringspartij, valt dan ook nog zeer te bekijken. Bij monde van D66 heet dat “niet waarschijnlijk” te zijn. En als Rutte nog verder naar links naar partners moet zoeken omdat het CDA niet mee wil — wat het voorlopig een beetje laat uitschijnen — dan zal de splinterpartij van het Forum wel helemaal onaanvaardbaar worden. Geopperd wordt ook dat Rutte wel weet dat zijn voorkeur niet haalbaar is, maar dat hij zo de roep van D66 om een progressiever beleid in de kiem hoopt te smoren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234