Dinsdag 19/01/2021

InterviewFelipe González

‘Nationalisten proberen democratisch proces te vergiftigen.’ Spaanse ex-premier Felipe González pleit voor hechtere EU in crisistijd

Felipe González.Beeld EFE

Staat de Europese Unie, alweer, op de rand van een existentiële crisis? Het heeft er alle schijn van nu lidstaten Hongarije en Polen dreigen met een veto tegen de Europese meerjarenbegroting en het coronaherstelfonds, samen goed voor meer dan 1.800 miljard. De Spaanse socialistische ex-premier Felipe González ziet het met wanhoop tegemoet: ‘Een sterker Europa is de enige uitweg uit deze crisis.’

De “eenzaamheid van de macht”. Zo omschrijft de door de wol geverfde oud-toppoliticus Felipe González de zware verantwoordelijkheid die bewindslieden moeten torsen in dit bijzondere tijdvak. Scholen openhouden? Hele economische sectoren, zoals horeca, cultuur en evenementenorganisaties, maandenlang dichtspijkeren? Elke beslissing heeft risico’s en nadelen.

González weet waarover hij spreekt. Van 1982 tot 1996 gaf de Spanjaard leiding aan de regering van zijn land. Hij leidde Spanje, tot halfweg de jaren zeventig een militaire dictatuur, de Europese Unie in, maar dat ging ten koste van zware saneringen en hervormingen. “Tijdens deze coronacrisis is de situatie nog complexer”, vertelt González, die ziet hoe ook zijn eigen land tot twee keer zwaar getroffen is. “De enige zekerheid die we nu hebben, is de onzekerheid. Op medisch vlak kennen we nog niet alle gevolgen van dit virus, laat staan op socio-economisch vlak. Geen enkel land ter wereld was goed voorbereid op deze crisis. We moeten allemaal al doende leren.”

Wat is het belang van het EU-coronafonds, ter waarde van 750 miljard euro?

Felipe González: “Covid-19 heeft de Europese Unie voor de spiegel gezet. De assumptie dat een Spanjaard, Italiaan, Duitser, Belg of Pool op een andere manier door het virus zou aangetast worden, is een illusie. Het is daarom belangrijk om te blijven benadrukken dat het gaat om een lening die Europa zal aangaan. Elke lidstaat zal zijn deel moeten terugbetalen. We spreken hier niet over geschenken zoals de Nederlandse premier Mark Rutte bij aanvang liet uitschijnen. Spanje draagt bijvoorbeeld veel meer bij aan de Europese Unie dan het kleine Nederland.”

Zal het fonds volstaan om de EU door de coronacrisis te krijgen?

“Covid teistert de gehele Europese Unie. Het virus heeft de zwakte van ons economisch model blootgelegd: we zijn volledig afhankelijk van consumptie en export. We moeten nu radicaal nadenken om onze sterktes te versterken en een sterk sociaal model op te bouwen.

“Als politici niet begrijpen dat er een Europa voor en na covid bestaat, dan lopen we het risico om catastrofale fouten te maken. Wie blijft pleiten dat de gezondheidszorg een bevoegdheid van lidstaten moet blijven, heeft het mis. We beleven nu een crisis zoals een aardbeving van 7 of 8 op de schaal van Richter. De problemen situeren zich niet alleen op het vlak van gezondheid en economie, maar ook op het vlak van onderwijs, cultuur, veiligheid en milieu. We spreken over zowel korte als lange termijn. We zien nu nog maar net de werkloosheid stijgen, de daling van het bruto binnenlands product en gigantische toenames van de tekorten in de budgetten van de lidstaten. De legitimiteit van de Europese Unie heeft nog nooit zo onder vuur gelegen.”

Spaanse jongeren hadden het na de economische crisis in 2008 al niet gemakkelijk. De gevolgen van de coronacrisis moet op hen extra hard inhakken.

“In verschillende lidstaten zoals Spanje, Italië en Griekenland lag de werkloosheid bij de jongeren sowieso nog erg hoog. Andere lidstaten moeten begrijpen dat deze jongeren net zozeer de toekomst van Europa vormgeven. Deze jongeren zouden faciliteiten moeten krijgen om ook in andere lidstaten te gaan werken, zodat ze zich verder kunnen ontwikkelen. Ondertussen kunnen deze jongeren dan ook bijdragen aan de stabilisatie van hun thuisland.”

U gaat in tegen de tendens in lidstaten, zoals Polen en Hongarije, om zich juist af te sluiten voor migratie.

(zucht) “Nationalisme is de grootste bedreiging voor de Europese vrede en welvaart. We hebben dit al eerder gezien. Als landen in een diepe recessie belanden of bedreigd worden door een onbekende of externe vijand, gaan burgers meer een beroep doen op hun eigen natie. Dat is een logische reactie. Maar ik ben niet per se pessimistisch. De jongste generaties lijken hun hoop ook te koesteren op Europees niveau.”

Critici menen dat de democratisch weinig doorzichtige EU de nationalistische reflex zelf heeft opgewekt

(knikt) “Het beleid dat de Europese Unie na de bankencrisis in 2008 heeft gevoerd, heeft niet alleen veel leed in Griekenland en Spanje veroorzaakt, maar ook geleid tot een stijging van het nationalisme in zowel landen als Spanje en Griekenland als in landen zoals Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië en Nederland. Het is belangrijk om niet te vergeten dat de Europese Unie ons hoop moet geven om de vrede tussen de lidstaten te bewaren.

“Democratie garandeert mensenrechten en de rechtsstaat. De Europese Unie probeert solidariteit en soevereiniteit te verenigen in een beleid voor de hele Unie. Deze waarden worden de laatste tijd echter niet alleen van buitenaf, maar ook van binnenuit aangevallen.”

U doelt op de rechts-populistische regeringen in Polen en Hongarije?

“Verschillende politici willen de gevaarlijke illusie creëren dat autoritaire regimes beter een crisis kunnen hanteren dan democratische instellingen. De besluitvorming binnen de Europese Unie heeft echter ook grote voordelen. Doordat beslissingen in consensus genomen moeten worden, moet er eerst een draagvlak gecreëerd worden. Vervolgens dienen er zaken toegevoegd of geschrapt te worden zodanig dat er steun is van 27 lidstaten en de meerderheid van de meer dan 500 parlementsleden. Nationalisten proberen dit democratische proces met hun discours te vergiftigen.”

Met hun vetorecht gebruiken ze juist het Europese besluitvormingsproces om hun slag thuis te halen.

“Nationalisten en populisten zullen de verschillen tussen de lidstaten vergroten en pleiten voor wraak en wantrouwen. We moeten nu tijdens deze crisis leren om onze solidariteit te versterken. De uitdagingen die ons te wachten staan door de klimaatverandering zijn immers nog van een andere orde. Het is goed dat de Europese Unie met haar Green Deal hier al op heeft ingespeeld. Het biedt de Europese landen de kans om te innoveren en op zoek te gaan naar een groenere economie. 

“De opwarming van de aarde zal miljoenen klimaatvluchtelingen op de been brengen. Niets of niemand zal deze mensen tegenhouden om naar betere oorden zoals Europa te trekken. Dat heeft onze geschiedenis ons geleerd. We moeten ons hier op voorbereiden.”

Hoe kijkt u naar de toekomst voor Europa?

“Ik wil me niet in het rijtje plaatsen van de vele experten en profeten die de Europese Unie rijk is. Ik wil me voor mijn uitspraken op feiten baseren. Dit gezegd zijnde, kunnen we wel zeggen dat als het goed gaat met één lidstaat, het goed gaat met de Europese Unie. Solidariteit en democratie vormen de basis van de Europese Unie. Om dit te bereiken is er langdurige en complexe besluitvorming nodig. Wie pretendeert eenvoudige oplossingen te hebben voor complexe problemen zoals Covid-19, migratie en klimaat is een valse profeet.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234