Zaterdag 04/12/2021

Portret

Nancy Pelosi, de verketterde koningin van de Democraten

Nancy Pelosi in augustus 2020. Beeld AFP
Nancy Pelosi in augustus 2020.Beeld AFP

In de ogen van veel Amerikaanse rechts-radicalen is Nancy Pelosi (80) ‘satan’, zo bleek deze week nog maar eens bij de bestorming van het Capitool. Maar wie is deze machtige Democraat eigenlijk, en hoe houdt ze het al zo lang vol aan de top?

Had ze nu gewonnen of verloren? Had ze het nu helemaal verkeerd ingeschat of onnavolgbaar slim gespeeld?

Maandenlang was in het Amerikaanse Congres geruzied over het reddingsplan dat de Verenigde Staten uit de economische crisis moet trekken, over de omvang en invulling van een stimuleringspakket dat miljoenen Amerikanen moet helpen die financieel zwaar lijden onder de gevolgen van de coronapandemie. Hoofdrolspelers in dit steekspel: Donald Trump, de wispelturige president van Amerika. Mitch McConnell, zijn Republikeinse handlanger in de Senaat. En Nancy Pelosi, de aanvoerder van het Huis van Afgevaar- digden en op dit moment, in afwachting van de nieuwe president Joe Biden, de machtigste Democraat van het land.

Dit verhaal gaat over haar.

De partijen lagen lange tijd ver uit elkaar. Pelosi wilde veel geld uittrekken: 2.400 miljard dollar (1.955 miljard euro). McConnell veel minder: maximaal 500 miljard. Trump bood 1.800 miljard. Voor Pelosi betekende het eindeloos touwtrekken en koorddansen: ze verzette zich en ze gaf toe, ze eiste méér en ze deed concessies. Vlak voor kerst leidde het eindelijk tot een overeenkomst: 900 miljard.

Het kwam haar op felle kritiek te staan vanuit haar eigen partij: Pelosi zou haar hand hebben overspeeld. Ze had te veel geëist en te weinig gekregen, vonden progressieve fractieleden. Het was too little too late: maanden eerder had ze met méér geld akkoord kunnen gaan, meenden ze – een stevig verwijt aan de vrouw die graag bekendstaat als meesteronderhandelaar.

Maar toen kwam, onbedoeld, Pelosi’s aartsvijand haar ineens te hulp. Onverwacht keerde ook president Trump zich tegen de overeenkomst, “een schandvlek” die hij dreigde te blokkeren met een veto. Zijn kritiek kwam op een belangrijk punt overeen met die van Pelosi’s critici: de uitkering voor Amerikaanse burgers moest omhoog, van 600 naar 2.000 dollar. Pelosi zag de reddingsboei meteen. “De president en ik zijn het volledig eens”, reageerde ze. “Wij Democraten hebben dit altijd gewild, maar de Republikeinen hebben het altijd gedwarsboomd.” Toen waren het plots de Republikeinen die zich moesten verdedigen.

Het moeras van Washington

Typisch Pelosi. Zoals zo vaak in de afgelopen decennia wist ze in het moeras van Washington het hoofd boven water te houden. De volksvertegenwoordiger uit Californië, al 34 jaar in het Congres en al zeventien jaar de facto partijleider, is een politieke Houdini: ze weet zich altijd uit netelige situaties te redden.

Dus werd de vrouw die Donald Trump de afgelopen vier jaar het hoofd moest bieden, die van alle kanten kritiek kreeg maar die nog steeds door een meerderheid van Democratische kiezers wordt gesteund, zondag wederom, zonder Democratische tegenkandidaat, op het schild gehesen. Dit ondanks dat Alexandria Ocasio-Cortez, het progressieve boegbeeld van de Democraten, vorige week in een interview met The Intercept nog zei dat “het tijd is voor nieuw leiderschap” (ze zei er meteen achteraan: “Ik zie geen alternatief.”) En zo moet Pelosi weer twee jaar lang de vijver vol kikkers in het gareel houden.

Op naar de toekomst, met een 78-jarige president en een 80-jarige partijleider.

Het loopt als een kronkelige rode draad door haar politieke carrière. Keer op keer wordt ze hard bekritiseerd, weggeduwd, of niet serieus genomen: als de huisvrouw-die-zonodig-de-politiek-in-moet, als de Californische gekkerd met geld en linkse ideeën, als de verstofte partijmastodont die de voeling met de eigen tijd is kwijtgeraakt. Er wordt door conservatieve Democraten aan haar stoelpoten gezaagd, en voor de Republikeinen is ze al jaren een mikpunt van al dan niet seksistische spot.

Maar ondanks het verzet en de afkeer die ze oproept, zit Pelosi nog steeds op de top van de apenrots. Kennelijk is ze onvervangbaar.

Pelosi is niet alleen een dealmaker, ze heeft ook idealen. Ze was een van de weinige partijleiders die zich tegen de oorlog in Irak keerden. Beeld Pari Dukovic / Trunk Archive
Pelosi is niet alleen een dealmaker, ze heeft ook idealen. Ze was een van de weinige partijleiders die zich tegen de oorlog in Irak keerden.Beeld Pari Dukovic / Trunk Archive

Voor de duidelijkheid: die positie is niet zomaar een prestigeplek. De Speaker, de leider van de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, kan wetten maken en presidenten breken. Belangrijkste voorwaarde is dat die meerderheid wordt gehaald, dat er genoeg mensen van je partij worden gekozen. Daar is in de Verenigde Staten veel geld voor nodig en dus is het belangrijk dat je dat bij elkaar kunt bedelen. Tweede voorwaarde is dat die meerderheid bij elkaar wordt gehouden, en dat is geen kleinigheid in een land waar afgevaardigden in de eerste plaats hun district vertegenwoordigen, en de partijdiscipline dus veel minder is dan hier.

Wat ben je dan voor politicus?

Burgemeestersdochter

Om maar meteen een misverstand uit de weg te ruimen: Pelosi, die vaak als Californisch luxepaard wordt weggezet, is niet geboren in Californië. Haar wieg stond in de rauwe havenstad Baltimore, aan de andere kant van het land. Als jongste kind en enige dochter van vroom-katholieke Italiaans-Amerikaanse ouders groeide ze als Nancy D’Alesandro op in de volkswijk Little Italy. Het was een politieke familie: haar vader Thomas zou het tot burgemeester schoppen en Baltimore onder meer elektrische straatverlichting, scholen, een eigen vliegveld en een professioneel honkbalteam brengen. Hij was een burgemeester van de traditioneel-Italiaanse transactionele stempel: hij hield precies bij welke gunsten hij anderen verleende – een baantje hier, een advocaat daar, extra kolen in de koude winter – en wie daardoor bij hem in het krijt stonden. In ruil daarvoor verlangde hij stemmen en steun.

Op haar elfde kreeg Nancy de administratie van deze politieke machine toevertrouwd. Ze hield bij welke deals werden gesloten, hoe mensen stemden en, zo schrijft Time-journalist Molly Ball in haar biografie Pelosi (2020), ‘ze wist wie ze moest bellen om een behoeftig persoon in de bijstand te krijgen, of in het stadsziekenhuis, of in een huisvestingsproject’.

Het is niet de bedoeling dat Nancy de politiek ingaat. De feministische revolutie die elders plaatsvindt, blijft voor haar grotendeels theorie. Ze trouwt op haar 23ste met een zakenman en binnen zes jaar heeft huisvrouw Pelosi vijf kinderen. Inmiddels verhuisd naar San Francisco, doet ze dingen die sociaal ingestelde vrouwen van zakenmannen doen: ze begint fondsenwerfavonden en politieke bijeenkomsten voor de Democratische partij. De koekjes bakt ze zelf.

Ze blijkt een natuurtalent, Pelosi weet als geen ander miljoenen voor de Democraten binnen te harken – en dat zal haar grote kracht blijven: voor de afgelopen verkiezingen haalde zij bijna 40 miljoen dollar op (ruim twaalf keer zoveel als een gemiddeld afgevaardigde). Het duurt enige jaren voordat een vriend, de burgemeester van San Francisco, haar erop wijst dat ze dat vrijwilligerswerk zou moeten omzetten in een serieuze politieke functie, met invloed en aanzien. In 1987 begint ze een campagne voor een zetel in het Congres, en zeven weken en honderd bijeenkomsten later heeft ze 1 miljoen dollar voor haar kandidatuur vergaard. Ze is 47 als ze haar politieke werk achter de schermen inruilt voor een functie onder het vergrootglas.

Ze valt meteen op in Washington. Het Amerikaanse stelsel van individueel gekozen volksvertegenwoordigers vraagt om wheelen en dealen, om het uitruilen van standpunten, om ‘voor wat, hoort wat’. Pelosi, uitermate georganiseerd, gedisciplineerd en volhardend, houdt precies bij hoe iedereen wil gaan stemmen. Voortbouwend op de lessen van haar vader weet ze overeenkomsten te smeden, Democraten op één lijn te krijgen, Republikeinen over te halen. Ze weet welke deals tegen alle verwachtingen in de eindstreep kunnen halen, en welke als verloren moeten worden beschouwd.

Herdershond

Pelosi is in de wieg gelegd voor het partijleiderschap: ze haalt bakken met geld binnen en bewaakt de partijdiscipline als een herdershond.

Dat culmineert in 2010 in een van haar grootste successen: onder president Barack Obama helpt ze mee aan het schrijven, eindeloos herschrijven en uitonderhandelen van de Affordable Care Act, de onmogelijk geachte wet die uiteindelijk miljoenen meer Amerikanen in staat stelt een ziektekostenverzekering af te sluiten. Het is een compromis dat niets doet aan de grote kwaal van de Amerikaanse gezondheidszorg, de hoge kosten, maar voor Pelosi telt het eindresultaat. Ball beschrijft in haar biografie hoe Pelosi – ondanks haar katholicisme voorstander van het recht op abortus – met tranen in haar ogen aan haar vrouwelijke partijgenoten vraagt om de subsidie voor abortus uit het wetsvoorstel te schrappen, omdat de wet het anders niet zal halen. Vijfenzestig van haar partijgenoten blijven twijfelen, Pelosi belt hen de avond voor de stemming stuk voor stuk op. De volgende dag wordt de wet aangenomen, met 219 stemmen voor en 212 tegen.

Pelosi is niet alleen een dealmaker, ze heeft wel degelijk idealen. Met haar pacifistische inborst was ze een van de weinige partijleiders die zich keerde tegen de oorlog in Irak – destijds een onpopulair standpunt. Ze zag al vroeg de ernst van de klimaatverandering in. Onder Obama hielp ze mee aan een (iets) hoger minimumloon, armoedebestrijding, betere toegang tot onderwijs en rechtvaardiger betaling voor vrouwen. En natuurlijk was ze fel voor de progressieve geloofsartikelen waarmee Californië vooropliep: abortus, het homohuwelijk, genderrechten.

Maar de uitholling van het Midden-Westen zag ze niet. Het verlies van goedbetaalde banen zag ze niet. De teloorgang van de middenklasse zag er vanuit Silicon Valley niet zo vervaarlijk uit. En Pelosi was voor alles een pragmaticus, een realpolitiker die bereid was (een deel van) haar idealen, emoties en zelfs haar eigen ego opzij te zetten voor het bereiken van het doel.

Dus toen er in de jaren na de financiële crisis een linksere wind opstak, uitmondend in de storm van Bernie Sanders, was Pelosi daar niet goed op gekleed. Ja, ze was politiek correct cultureel progressief. Maar hoe links wilde ze écht zijn?

Vogelverschrikker

Pelosi’s politiek, zei biograaf Ball onlangs in een interview met Vox, is ‘de kunst van het mogelijke’. Toen de ‘Squad’, de vier gekleurde progressieve nieuwkomers in de fractie, protesteerde tegen financiering van de grensmuur met Mexico, zei Pelosi: “Dat zijn maar vier mensen, en dat is hoeveel stemmen ze hebben.” Of: principes zijn leuk, maar halen niks uit als er geen meerderheid voor is.

Woensdag 6 januari in het Capitool: een indringer poseert triomfantelijk in Pelosi’s werkkamer. Beeld AFP
Woensdag 6 januari in het Capitool: een indringer poseert triomfantelijk in Pelosi’s werkkamer.Beeld AFP

Toch is de vraag of ze daarmee nog kan wegkomen. In een tijd waarin het land en de Democratische partij steeds verdeelder raken, zijn de idealisten niet zomaar weg te zetten als een verwaarloosbaar smaldeel – zeker niet als zij idealen hebben die veel breder worden gedragen, zoals een genationaliseerde ziektekostenverzekering (Medicare for All). Het wheelen en dealen, waarmee Pelosi lange tijd de belangen en behoeften van partijleden (en hun geldschieters) aan elkaar heeft weten te plakken, wordt lastiger in een nieuwe tijd, waarin het wheelen en dealen zélf verdacht is: dat riekt naar achterkamertjespolitiek en de ‘swamp’. Van een verbindende factor is ze een splijtzwam geworden: voor conservatieve Democraten is ze te links, voor progressieve Democraten te rechts. Vertegenwoordigers van beide vleugels willen haar weg hebben. De conservatieven zijn bang dat het op de agenda zetten van de Green New Deal hun de verkiezingen van 2022 kan kosten, de progressieven zijn bang dat het níét op de agenda zetten van de Green New Deal hun de verkiezingen van 2022 kan kosten.

Natuurlijk hebben de Republikeinen geholpen bij het zaaien van de weerzin. Al in 2003, toen de meeste Amerikanen nog nooit van Pelosi hadden gehoord, maakten zij campagnespotjes waarin zij haar lieten figureren als afschrikwekkend voorbeeld van een limousine liberal.

Naarmate Pelosi machtiger werd, en gevaarlijker voor de Republikeinen, nam de frequentie van die spotjes toe. Ze is de vogelverschrikker die stemmers bij de Democraten moet weghouden.

De filmpjes spelen veelal onbeschaamd in op misogyne sentimenten, op de angst voor een sterke, machtige vrouw. Pelosi wordt getoond met harde blik, de vuist zwaaiend in de lucht, soms schiet er bliksem uit haar ogen. Maar ze wijzen ook op Pelosi’s rijkdom (met een geschat vermogen van ruim 120 miljoen dollar, verkregen uit vastgoed, erfenissen, boekendeals en aandelen van haar echtgenoot, is ze een van de rijkste Amerikaanse politici): weet die salonsocialist met haar linkse ideetjes wel wat voor problemen er bij echte mensen in de echte wereld spelen?

Toondoof

Daar draagt ze zelf ook aan bij. Het filmpje dit jaar, opgenomen voor The Late Late Show, waarin ze vol trots laat zien hoe haar koelkast van 24.000 dollar gevuld met dure bakjes ijs haar door de corona-ellende heen helpt, is nogal een voorbeeld van ‘toondoofheid’ dat haar negatieve imago verder heeft versterkt.

Het leidt ertoe dat ze ‘besmet’ is geraakt, onder een deel van de kiezers. Democraten beginnen haar op afstand te houden, bang als ze zijn door haar aan populariteit in te boeten. Het leidt in 2010 tot het verlies van de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, een grote klap voor Obama’s presidentschap, en kan mede een rol hebben gespeeld bij de afgelopen verkiezingen, waarin Joe Biden het als Democratisch presidentskandidaat veel beter deed dan de Democratische kandidaten voor het Congres.

De onvrede leidt in 2016 (na de verloren presidentsverkiezingen) en in 2018 (als de Democraten nieuwe parlementszetels winnen, maar sommige nieuwkomers expliciet campagne voeren tegen Pelosi) tot een openlijke opstand, waarbij haar leiderschap wordt aangevochten.

Maar het verzet is tandeloos. In 2016 is er een arbeideristische tegenkandidaat, Tim Ryan, die niet genoeg stemmen krijgt. In 2018 lijken er genoeg fractieleden te zijn die Pelosi weg willen hebben, maar is er geen tegenkandidaat. En dit jaar is er niets: geen dissidenten, geen tegenkandidaat. Zozeer heeft Pelosi nog steeds de wind eronder.

Hoe ze dat doet? Gewoon, zoals ze altijd heeft gedaan. Met gunsten en transacties. Toen dissidenten in 2018 de nieuwe afgevaardigde Marcia Fudge naar voren schoven als uitdager van Pelosi, trok Fudge zich ineens terug – nadat Pelosi een nieuwe subcommissie voor kiesrechten in het leven had geroepen en Fudge tot voorzitter had benoemd. Voor wat, hoort wat: zo overleeft ze nog steeds.

Grootste tegenpool

Haar grootste tegenpool buiten de partij, sinds vier jaar, is natuurlijk Donald Trump. De president is voor Pelosi de ideale figuur om in elk geval symbolisch zo veel mogelijk tegenaan te schoppen. Ze dwingt hem in 2019 zijn State of the Union uit te stellen (na een impasse over de rijksbegroting, waarin Trump de kosten voor de Muur opgenomen wil zien), ze geeft hem sarcastisch applaus, ze verscheurt haar kopie van zijn speech. Tegelijk blijft ze hem zo lang mogelijk beschouwen als een president met wie te werken moet zijn, zoals ze altijd dacht met iedereen te kunnen dealen. Ze blijft lang doof voor oproepen om hem af te zetten , zeker na de publicatie van het Mueller-rapport over de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen. Zelfs als Mueller zegt dat hij de president niet heeft aangeklaagd omdat daar nu eenmaal ‘een ander proces’ voor is bedacht – impeachment – houdt Pelosi de boot af. Zolang de Republikeinse Senaat de president kan vrijpleiten, lijkt zo’n proces haar zinloos.

In debat met president Trump in het Witte Huis, 2019. Beeld AP
In debat met president Trump in het Witte Huis, 2019.Beeld AP

Een paar maanden later gaat ze alsnog overstag. Trump lijkt in een telefoontje met de Oekraïense president Zelenski een ‘quid pro quo’ te hebben aangeboden, in ruil voor een onderzoek naar de zoon van zijn aanstaande Democratische tegenstander Joe Biden. Het is een kleinere zaak, die minder kans maakt. Toch vindt Pelosi dat ze er niet meer omheen kan. “De president moet ter verantwoording worden geroepen”, zegt ze. “Niemand staat boven de wet.”

Het proces eindigt met een impeachment van Trump, door het Huis van Afgevaardigden onder Pelosi. Maar omdat veel getuigen zwijgen en de Democraten hen daarmee laten wegkomen, kan de Senaat hem daarna onschuldig verklaren. Zo loopt het voor Trump goed af. Het is, in zekere zin, precies wat Pelosi al die tijd heeft gevreesd.

Heeft ze het juiste gedaan, maar te laat? Of het verkeerde, en te overhaast? Je kunt je ook afvragen: is Pelosi – een politica van geven en nemen, van concessies en compromissen – wel de juiste persoon voor een nieuwe politieke cultuur waarin gepolariseerde hardheid wordt beloond?

Pelosi vindt van wel. Ondanks de weerstand heeft ze nooit een opvolger willen klaarstomen. Zoals ze ooit zei: “Ik ben degene die het moet doen.”

En dus, al vinden morrende Democraten van niet: ze hebben niemand anders. De partij, dat is en blijft Pelosi.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234