Donderdag 04/03/2021

EU-top

Na compromis in Pools-Hongaars conflict krijgt België 5 miljard

De Franse president Emmanuel Macron (c) spreekt met de Spaanse premier Pedro Sanchez (r.) en de Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, Josep Borrell (l.).  Beeld AFP
De Franse president Emmanuel Macron (c) spreekt met de Spaanse premier Pedro Sanchez (r.) en de Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, Josep Borrell (l.).Beeld AFP

Op de tweedaagse Europese top in Brussel wordt een loodzware agenda afgewerkt. Het conflict met Polen en Hongarije is via een compromis van de baan, waarna de meerjarenbegroting kon worden goedgekeurd. Het coronaherstelfonds kan nu eindelijk ook van start. Voor ons land wacht ruim 5 miljard euro.

Sinds gisterenmiddag zitten de 27 staats- en regeringsleiders van de Europese Unie bijeen voor een Europese top van twee dagen. Op de agenda staat onder meer de coronacrisis, het klimaat en de relatie met de Verenigde Staten en Turkije. Maar het belangrijkste agendapunt was de impasse rond de Europese begroting en het coronaherstelfonds.

In juli bereikten de Europese leiders na een marathontop van vier dagen en nachten een ‘historisch akkoord’ over de nieuwe meerjarenbegroting (2021-2027) van 1.100 miljard euro en het herstelfonds. Dat laatste fonds - 750 miljard euro – diende om de coronacrisis te bestrijden.

Maar Boedapest en Warschau stortten Europa enkele weken geleden in een crisis toen ze hun veto uitspraken. De Hongaren en de Polen waren niet opgezet met het nieuwe Europese rechtsstaatsmechanisme. Daarmee zou de uitbetaling van Europees geld aan een lidstaat opgeschort kunnen worden als wordt vastgesteld dat in dat land de rechtsstaat geschonden wordt. Polen en Hongarije krijgen al jaren zware kritiek van Brussel en het Europees Hof van Justitie vanwege ondermijning van de rechtsstaat en de vrije pers. Het gevolg was dat liefst 1.800 miljard euro aan Europese fondsen zo bleef steken in de koelkast.

‘Eieren voor hun geld’

Duitsland, als voorzitter van de Europese Unie, werkte de voorbije dagen met Hongarije en Polen een compromis uit. De details zijn nog niet bekend, maar de krijtlijnen wel: sancties kunnen pas worden opgelegd als het Europees Hof van Justitie de regeling heeft goedgekeurd. Ten tweede wordt de definitie van wat ondermijning van de rechtsstaat is ingeperkt. Dat wil dus niet zeggen dat Europa met dit instrument een wapen in handen heeft om bijvoorbeeld de discriminatie van homo’s in Polen aan te pakken. Het mechanisme kan alleen geactiveerd worden als de financiële belangen van de EU in het geding zijn. Tot slot geldt de rechtsstaatstoets alleen voor nieuwe EU-betalingen vanaf 1 januari 2021, niet voor de EU-gelden die nog op de plank liggen. Voor Hongarije gaat het om 11 miljard, voor Polen om 40 miljard.

EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.  Beeld AFP
EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.Beeld AFP

De Hongaarse premier Victor Orbán en zijn Poolse evenknie Mateusz Morawiecki kozen eieren voor hun geld. Orbán noemde het “een overwinning van het gezond verstand”. Ook Morawiecki benadrukte dat Europa de begroting en het herstelfonds nodig heeft. “Maar Europa heeft ook nood aan juridisch sluitende oplossingen”, zei hij. “Nu kunnen we starten met de implementering en met de heropbouw van onze economieën”, aldus Europese Raadsvoorzitter Charles Michel. Minstens 30 procent van die 1.800 miljard euro moet gaan naar klimaatdoelstellingen. De lidstaten moeten een plan inleveren bij de Commissie. Ons land heeft uitzicht op 5,1 miljard euro uit dat herstelfonds. De federale overheid en de regio’s moeten wel nog een verdeelsleutel voor het geld uitwerken.

Ook de Europese Centrale Bank (ECB) strooide gisteren met vers geld. De ECB kondigde aan dat ze haar aankoopprogramma van overheids- en bedrijfsobligaties met 500 miljard euro gaat uitbreiden, tot 1.850 miljard euro. Daarnaast verlengde de ECB ook een programma waarbij banken tegen zeer gunstige tarieven geld kunnen lenen bij de centrale bank.

‘Clash met balorige leiders’

Bij het diner, dat de late uren inging, sneden de Europese leiders dan een ander heikel thema aan: de spanning met Recep Tayyip Erdogan. Turkije blijft afspraken schenden over territoriale wateren in de Middellandse Zee. Aanleiding is het conflict tussen Griekenland en Turkije, over gasvelden voor de Griekse en Turkse kusten. De EU steunt de claim van de Grieken en dreigde al eerder met sancties op een top begin oktober. 

Vooral Frankrijk oordeelt fel over de ‘provocaties’ van de Turken. Dat leidde tot felle uitspraken van Erdogan aan het adres van de Franse president Emmanuel Macron. Erdogan zegt dat de Fransen zich maar beter ontdoen van Macron, wiens psychische gezondheid hij in twijfel trok. Europa noemde de uitspraken “onacceptabel.” 

De relatie met Turkije is al langer niet best. Al is het land officieel nog steeds kandidaat-lid. Schendingen van de rechten van dissidenten, Koerden en journalisten door het regime van Erdogan hielpen niet mee. Maar Turkije ligt natuurlijk wel op de route van migranten naar Europa, vanuit Syrië en andere landen. Alleen al omdat het zelf miljoenen vluchtelingen opvangt is Turkije onmisbaar. Of het dus formeel tot een sanctie komt, is hoogst onzeker.

Over balorige leiders gesproken: vandaag worden de Europese leiders ook gebrieft door Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen over haar date met de Britse premier Boris Johnson. Von der Leyen en Johnson hebben hun onderhandelingsteams nog tot zondag de tijd gegeven om een doorbraak te forceren. Zo niet, dan verlaat het Verenigd Koninkrijk eind dit jaar de douane-unie en de interne markt zonder akkoord. De Commissie presenteerde gisteren alvast noodmaatregelen om het luchtverkeer, het wegtransport en de visserijsector tijdelijk te vrijwaren. Boris Johnson liet vanuit Downing Street 10 intussen verstaan dat de Britten zich mogen opmaken voor een no-deal.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234