Maandag 14/06/2021

Analyse

‘Monsieur Patate’ doet het zo slecht nog niet: het beleid van Charles Michel gewikt en gewogen

Charles Michel spreekt de pers toe in Ankara. Tijdens die meeting ontmoette hij, samen met Ursula von der Leyen, Turks president Erdogan. Beeld AP
Charles Michel spreekt de pers toe in Ankara. Tijdens die meeting ontmoette hij, samen met Ursula von der Leyen, Turks president Erdogan.Beeld AP

De beelden van ‘sofagate’ bevestigen het imago dat Charles Michel al een tijdje heeft bij de Europese vakpers: krampachtig en opdringerig. Moet hij zich zorgen maken?

“Ehm.” De reactie van Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, spreekt boekdelen als ze afgelopen woensdag in Ankara op bezoek gaat bij de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Terwijl Europees president Charles Michel en Erdogan zich comfortabel in hun zetels nestelen, merkt ze dat er voor haar geen zitje meer over is. Noodgedwongen gaat ze dan maar in een zetel aan de zijkant zitten. Om vervolgens twee uur lang gedegradeerd te worden tot figurant.

Voor de Europese Unie is het incident een blamage. Nog maar een maand geleden distantieerde Erdogan zich van het Europese verdrag over geweld tegen vrouwen. Michel en Von der Leyen waren speciaal naar Ankara afgereisd om een statement te maken over vrouwenrechten. In plaats daarvan liepen ze recht in de val die door Erdogan was gespannen. In Rusland, China en Groot-Brittannië werd er stilletjes in het vuistje gelachen.

Sofagate, zoals de scène online werd omgedoopt, straalt af op Michel. Het feit dat hij op dit symbolische moment niet de juiste reflex had, is volgens de Europese vakpers tekenend voor zijn functioneren. “Sofagate ontmaskert Michel als een lichtgewicht”, schrijft nieuwssite Politico. Andere toonaangevende media hebben het over een gemiste kans. Niet alleen op het moment zelf, toen hij Von der Leyen liet sudderen, ook daarna in zijn halfslachtige verontschuldiging.

Krampachtig

Heeft Michel een probleem? De gretigheid waarmee de Europese pers zich tegen hem keert, is alleszins tekenend voor zijn imago. Een man die iets te krampachtig zijn best doet om in de schijnwerpers te staan. “We kennen dat beeld nog van toen hij premier was. Als je hem in de Wetstraat zag toekomen, was dat ook altijd blakend van zelfvertrouwen. Deels echt, deels artificieel”, zegt professor Europese politiek Steven Van Hecke (KU Leuven). “In Europa is zijn pr er ook een beetje over.”

Twee weken voor zijn start als EU-president maakte Michel al duidelijk dat hij zijn plaats wilde veroveren. In een speech op de universiteit van Amsterdam zette hij zijn visie uiteen en gaf hij aan wat er moest gebeuren. Daarmee begaf hij zich op het terrein van de commissievoorzitter, wat hier en daar tot gebrom leidde. Even later, op zijn eerste top in Madrid, pakte hij uit met een akkoord over de verstrenging van de klimaatdoelstellingen. Tot even later bleek dat Polen niet meedeed.

Een beeld van 'sofagate'. Beeld ZUMA Press
Een beeld van 'sofagate'.Beeld ZUMA Press

“Communicatie is natuurlijk rekbaar, maar op den duur wordt het ongeloofwaardig. De Europese journalisten hebben dat al een tijdje door, wat zich nu tegen hem keert. Iedereen is er als de kippen bij om hem hier op af te rekenen”, zegt Van Hecke. In EU-kringen heeft Michel de bijnaam ‘Monsieur Patate’, naar Mr. Potato Head uit de tekenfilm Toy Story. Het typeert de lacherige sfeer die rond hem hangt. “Vooral door de manier waarop hij zijn plaats onder de spots wil veroveren”, zegt Hendrik Vos, professor Europese politiek (UGent).

IJdelheid is eigen aan de politiek. Als je de hoeveelheid aan voorzitters in de EU bekijkt, is het logisch dat er gevochten wordt om de pikorde. Dat was bij Michels voorgangers Donald Tusk en Herman Van Rompuy niet anders. Soms tot op het kinderachtige af, zoals wie nu als eerste de hand van deze of gene staatsleider mocht schudden. Deze rivaliteit speelt zich af tussen de leiders, maar ook tussen hun administraties. Ze zit als het ware ingebakken in de Europese structuur.

Terrein afpissen

De naijver verklaart voor een stuk de reflex bij Michel om zo snel mogelijk die vrije stoel in te palmen. Tegelijk doet ze vermoeden dat het bij deze ene uitschuiver zal blijven. “Michel is nog maar anderhalf jaar bezig”, merkt Vos op. “Eens hij zijn territorium heeft afgepist, zal hij wellicht een soort innerlijke rust vinden en meer op de inhoud kunnen focussen.”

Belangrijk om weten is dat Michel geen slecht parcours rijdt. Het begin liep wel wat stroef, met de mislukte klimaattop in Madrid. Kort daarna was er de mislukte top over de meerjarenbegroting. Michel kreeg daar de kloof tussen de zuinige landen – ‘de vrekkige vier’ – en de anderen niet overbrugd. Zijn methode om eindeloos in kleine groepjes te onderhandelen, zorgde toen ook voor ergernis. Tot op het punt dat Nederlands premier Mark Rutte arriveerde met een biografie van Frédéric Chopin onder de arm. “Ik ga een beetje lezen. Wat kan ik anders doen?”

Maar in de zomer van vorig jaar kon Michel dan toch schitteren met een akkoord over de meerjarenbegroting, gekoppeld aan een miljardenfonds om de Europese economie weer op te bouwen. Met dank aan zijn bondgenoten Angela Merkel en Emmanuel Macron. “Maar die credits heeft hij echt wel verdiend”, vindt Vos. “Hij heeft de leiders toen vier dagen en nachten in Brussel gehouden. De beslissingen die ze toen hebben genomen, zullen nog jaren nazinderen.” Getuige daarvan is het feit dat niemand een verlenging van zijn termijn, die normaal binnen een goed jaar afloopt, betwist.

Al bij al blijkt de schade dus mee te vallen. Tenzij misschien bij Michel zelf. “Sommige beelden hebben de indruk gegeven dat ik ongevoelig zou zijn geweest voor de situatie. Maar niets is minder waar”, postte hij woensdag op Facebook. Voor een man die zo graag gezien wil worden, lijkt dat inderdaad waar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234