Donderdag 17/10/2019

Stadsrapport

Minder schandalen? Nee, Brussel vraagt schonere lucht

De Brusselse burgemeester Philippe Close (PS) spreekt schoolkinderen en hun ouders toe op het pleintje aan de Vlaamse Poort. Beeld Tim Dirven

Niet de vele schandalen, wel schone lucht, veiligheid en netheid zijn de belangrijke thema’s bij de verkiezingen in Brussel stad. Blijft de vraag: hoe geloofwaardig is PS-burgemeester Philippe Close? Het wantrouwen van de burger loert altijd om de hoek.

“Veel mensen willen een andere stad, maar dat bereiken we alleen door samen te werken.” Door het geraas van vrachtwagens en auto’s op de kleine ring achter hem moet Brussels burgemeester Philippe Close (PS) zijn stem verheffen om zich verstaanbaar te maken. Voor hem staan een vijftigtal kinderen met gespitste oren.

De woorden zijn vooral bedoeld voor de ouders achter hen. Ze hebben samen met hun kroost het pleintje ingepalmd aan de Vlaamse Poort, net voor café De Walvis. De Vlaamse steenweg hebben ze afgezet voor het verkeer. De weg ligt vrij naar twee lagere scholen: Maria Boodschap (MaBo) en La Clef des Champs. Hun eisen: propere lucht en een veilige schoolomgeving. “Attention, nos enfants s’étouffent”, staat er op een spandoek. Dat onze kinderen stikken, dus. Aan de gevel erachter lacht Close zichzelf toe vanop enkele verkiezingsaffiches.

Het is hier dat de actie café filtré/filtercafé in maart dit jaar werd opgestart, na een Pano-reportage over luchtvervuiling en het effect ervan op jonge kinderen. Architecte Annekatrien Verdickt, die zelf drie kinderen op MaBo heeft lopen, besloot met enkele ouders elke vrijdag de schoolomgeving af te sluiten om politiek en media wakker te schudden. Haar initiatief kreeg al snel navolging elders in Brussel, maar ook in Antwerpen, Gent, Oostende en Kortrijk. Ook steeds meer Franstalige Brusselaars sprongen op de kar.

Met succes, want propere lucht en verkeersveiligheid zijn campagnethema’s geworden in de hoofdstad. Vooral Ecolo-Groen duwt het naar voren, maar ook de andere partijen hebben het opgepikt. Open Vld-schepen voor Mobiliteit Els Ampe kwam al twee keer langs, en nu dus ook de burgemeester zelf. “De mentaliteit van de bewoners is gekanteld als het gaat over mobiliteit”, spreekt Close de ouders toe.

De schoolkinderen van Maria Boodschap (MaBo) ijveren voor schonere lucht en een veiliger schoolomgeving. Beeld Tim Dirven

Hij belooft in november een proefproject, waar in samenwerking met de politie en de ouders gestart zal worden met schoolstraten aan zeven verschillende scholen. Daarbij wordt de schoolomgeving afgezet voor het verkeer op de uren dat de lessen starten en eindigen. “Ons beleid moet een coproductie worden, samen met jullie, de inwoners”, maakt Close zich sterk.

Picnic the streets

Maar hoe geloofwaardig is de uitgestoken hand van de burgemeester? De afgelopen legislatuur maakte het stadsbestuur geen al te beste beurt in zijn omgang met de burger. Meer nog, in een heel gelijkaardig dossier liep het helemaal fout: de voetgangerszone.

Ook dat startte in aanloop van de lokale verkiezingen met een burgeractie. In 2012 palmden de inwoners met de actie ‘picnic the streets’ de centrale lanen in, toen nog drukke verkeersaders in het hart van de stad. Ook toen ging om het schone lucht en mobiliteit: ze eisten een autovrij stadscentrum. Ook toen sprong de politiek op de kar. De teleurstelling was echter groot.

“Het was een goed voorbeeld van hoe politici een prachtig idee van onderuit oppikken en dan vervolgens compleet de nek omwringen”, zegt Gerben Van den Abbeele, een van de initiatiefnemers van destijds. “Het enorme draagvlak dat er was, is door de politiek zelf weggeslagen.”
 

De ‘piétonnier’ werd in 2015, amper drie jaar later, ingevoerd, maar stuitte meteen op protest. Een globale visie en een duidelijk plan ontbraken, analyseert Van den Abbeele. Toenmalig burgemeester Yvan Mayeur (PS) moest het ontgelden. Er waren dan wel overlegmomenten geweest met burgers en handelaars, ze voelden zich niet gehoord. Elke kritiek leek Mayeur naast zich neer te leggen. De afkeer werd persoonlijk. Op een gegeven moment hingen in verschillende restaurants en cafés affiches met Mayeurs foto op. De melding: u bent in onze zaak niet welkom.

Werken aan de voetgangerszone bij Anspachlaan. De heraanleg van de straten in de zone blijft maar aanslepen. Beeld Tim Dirven

De burgemeester werd door tegenstanders gezien als de de ‘vleesgeworden PS-arrogantie’: de partij die al jaren de lakens uitdeelt en zich weinig aantrekt van wat de burgers denken. Toen al, twee jaar voor de Samusocial-affaire losbarstte – maar daarover later meer. 

Circulatieplan

Een van de grote tekortkomingen blijft dat een echt circulatieplan voor auto’s rondom de zone ontbreekt. De omliggende wijken klagen over extra verkeersdruk. “De liberalen van MR en Open Vld wilden de auto niets in de weg leggen, ze vroegen zelfs extra parkings”, zegt Van den Abbeele. “Die visie staat haaks op wat die zone moet zijn: de stad teruggeven aan de mensen, weg van de autostad die Brussel sinds de jaren 60 geworden is.”

Open Vld-schepen voor mobiliteit Els Ampe verweert zich. “We hadden de autovrije zone in ons kiesprogramma staan”, zegt ze. “We zijn er vol voor gegaan, maar elke grote stad heeft nu eenmaal nood aan parkings in de rand van het centrum. Bij gebrek aan alternatieven moet je met de auto tot in de stad geraken.” 

Bij café filtré/filtercafé houden ze hun hart vast voor een gelijkaardig scenario: enkele onvoldragen maatregelen, zonder échte verandering. “Ons initiatief gaat niet enkel over het organiseren van een paar schoolstraten, zoals de burgemeester wil”, zegt initiatiefneemster Verdickt. “Wel over een visie op de stad.” Ze haalt er een plannetje bij, waar ze illustreert hoe de hele schoolomgeving autoluw gemaakt zou kunnen worden, met een slim circulatieplan. "Zoiets kan elders in de stad gekopieerd worden." 

Intussen blijft de heraanleg van de straten in de voetgangerszone maar aanslepen. Vandaag, drieënhalf jaar later, is de Anspachlaan nog altijd een halve bouwwerf. Aan het Beursplein, waar het allemaal begon, is het asfalt nog steeds hetzelfde. De kleurrijke tekeningen op de grond om de boel wat op te vrolijken zijn allang vaal geworden.

Beeld Tim Dirven

De voetgangerszone zelf wordt door geen enkele partij in vraag gesteld. Laat ons nu vooral snel de werken afronden, is de teneur. Wel komen er verschillende pijnpunten van onze hoofdstad aan de oppervlakte: niet enkel wat betreft goed bestuur, maar evengoed als het gaat over veiligheid en netheid, twee andere dominante kiesthema’s. ’s Nachts verzamelen zich feestvierders in de centrale lanen. Ze laten afval achter en maken lawaai. Tegelijk trekt de zone kleine criminaliteit, daklozen en druggebruikers aan. Het onveiligheidsgevoel steekt op.

Samusocial 

Het wantrouwen tegenover het bestuur zit diep bij de oppositie. Dat heeft ook te maken met Samusocial-affaire, die nog op de achtergrond sluimert. "Het blijft een litteken", zegt Close daarover. Burgemeester Mayeur en zijn rechterhand Pascale Peraïta verrijkten zich op kap van de armoede-organisatie, zo bleek in juni vorig jaar. Het stortte de PS in een crisis, maar die is intussen ingedijkt.

Na het gedwongen ontslag van Mayeur hield zijn opvolger Close schoon schip: hij bouwde het aantal mandaten en de talrijke vzw’s van de stad Brussel af. Ook voerde zijn partij een decumulregeling in: schepen zijn in Brussel en zetelen in een parlementszitje gaan niet langer samen. De andere (Franstalige) partijen volgden.

Maar opnieuw: hoe geloofwaardig is Close? Voor hij burgemeester werd, was hij zelf mandatenkampioen. “Ik ben veranderd”, zegt hij. “Ik heb al mijn betalende functies buiten het burgemeesterschap neergelegd en leverde 30 procent van mijn loon in. Wie kan dat zeggen? Als je de tijdsgeest niet aanvoelt als politicus, kan je maar beter stoppen.”

Sindsdien is de PS-machine rechtgekrabbeld, met Close in de frontlinie. “Vanaf de eerste dag ben ik op het terrein”, zegt hij. Hij krijgt respect voor zijn benaderbaarheid, hij wist zelfs de spanningen met de handelaars in de voetgangerszone weg te masseren.

Ook aan café De Walvis neemt hij ruim de tijd. Geduldig en met zelfvertrouwen gaat hij in dialoog met de ouders, in het Nederlands. Steeds heeft hij een antwoord klaar, ook wanneer een van de ouders hem een luchtvervuilingsmeter onder de neus duwt. “Rustig maar, ik deel uw bezorgdheid.” Hij verwijst naar het Brussels Gewest als het gaat over beter openbaar vervoer, maar begint ook over sociale woningen. Een typisch PS-thema dat hij handig verbindt met de bezorgdheden van de ouders. “Wist u dat verwarming van huizen verantwoordelijk is voor 40 procent van de luchtvervuiling? Als we die huizen van het woonproject hier verder wat beter isoleren, zetten we ook al een stap in de goede richting.”

Hij is zich ervan bewust dat hij bij dit kritische publiek weinig stemmen gaat veroveren, maar zijn de ouders overtuigd? “Ik heb mooie beloftes gehoord”, vat een van de vaders samen. “Maar we zullen zien na de verkiezingen of er ook iets van in huis komt.” 

Lees ook wat er op het spel staat in de andere Brusselse gemeentes: "Het vertrek van Laurette Onkelinx kan de PS pijn doen"

De paarse coalitie hoopt verder te besturen ondanks schandalen

De PS heeft er een rampzalige legislatuur opzitten. Toch maken de Franstalige socialisten nog steeds kans om de stad te blijven besturen.

Samusocial lijkt tijdens de campagne in Brussel een slechts een verre herinnering. Na het ontslag van Yvan Mayeur als burgemeester in juni vorig jaar, wist Philippe Close de schandaalsfeer naar de achtergrond te duwen. PS doet het deze keer zonder de sp.a. Ex-schepen Ans Persoons komt op met een burgerlijst, Change.Brussels. In de gemeenteraad geraken is haar ambitie.

De grootste uitdager van Close zit in de eigen coalitie. Bij MR hoopt huidig eerste schepen Alain Courtois om eindelijk burgemeester te worden. Hij voert een ‘rechtse’ campagne, met nadruk op veiligheid en netheid in de stad. Maar kan hij echt de verandering incarneren? De verstandhouding met de PS was de afgelopen legislatuur uitstekend en is dat eigenlijk nog altijd. Voor de zomer gingen er al geruchten over een mogelijk voorzetting van de huidige paarse coalitie. MR vormt opnieuw een tandem met Open Vld van mobiliteitsschepen Els Ampe.

Bij Ecolo-Groen ziet Benoît Hellings zich als opvolger van Close. De vraag is of hij voldoende gewicht heeft om ook burgemeester te worden. Zijn lijst haalde in 2012 slechts vijf zetels. DéFi, de andere partij die in de lift zit in de peilingen, kan met Fabian Maingain een grote (achter)naam uitspelen als lijsttrekker. De zoon van de voorzitter Olivier voert echter een wat onzichtbare campagne. CdH, dat opkomt samen met CD&V, komt er allicht niet aan te pas nu de rol van Joëlle Milquet is uitgespeeld.

Aan Vlaamse kant is het vooral uitkijken naar N-VA. De partij voerde een tweetalige campagne in Brussel met nationale boegbeelden Jan Jambon en Theo Francken als uithangbord. Momenteel hebben de Vlaams-nationalisten één zetel in Brusselse gemeenteraad, en daar komt mogelijk één of meer bij. Alleen, de kans om mee te besturen is nihil. Geen enkele Franstalige partij zit op hen te wachten. Al kan hun stemmenwinst wel de MR pijn doen. Ironisch genoeg bestaat zo de kans dat N-VA de PS op die manier helpt om de grootste partij te blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234