Dinsdag 19/11/2019

Defensie

Militairen op straat zijn nuttig, maar op termijn onhoudbaar

Beeld ANP

Door personeels- en begrotingstekort bij defensie en politie dreigen veiligheidsproblemen in binnen- en buitenland.

De interventie van militairen in Brussel-Centraal, dinsdagavond, bewijst volgens defensieminister Steven Vandeput (N-VA) het nut van Operatie Vigilant Guardian. Toch waarschuwen coalitiepartners CD&V en Open Vld, alsook oppositiepartij Groen, dat de soldaten op termijn vervangen moeten worden door agenten. Defensie-expert Alexander Mattelaer beaamt. 'We kannibaliseren nu onze Defensie'.

1. Konden de militairen de aanslag in Brussel-Centraal verhinderen?

Neen, maar ze hebben mogelijk wel erger vermeden. Minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) is vol lof over hun optreden. “Laat ons eerlijk zijn: er hadden veel ergere dingen kunnen gebeuren.” Op het moment van de mislukte aanslag liepen treinreizigers en personeelsleden van de NMBS rond in het station. Niemand raakte gewond. Ook de spijkerbom van de man, gevuld met nagels en gasflessen, kwam niet tot ontploffing. Het valt niet uit te sluiten dat de schade groter was geweest indien de militairen niet tijdig ingrepen.

2. Is dit het ultieme bewijs dat militairen op straat nodig zijn?

Het bewijst dat gewapende veiligheidstroepen onmisbaar zijn, maar de vraag blijft of militairen daarvoor het meest geschikt zijn. Wettelijk is binnenlandse ordehandhaving een taak van de politie, niet van het leger. Defensie-expert Alexander Mattelaer (Egmont Instituut): "We moeten nu pragmatisch denken. Je mag politionele tekorten tijdelijk dichten door militairen te laten uitrukken. Toch is dit op langere termijn geen goede structurele oplossing. We kannibaliseren nu onze Defensie om een probleem bij Binnenlandse Zaken en de politie op te lossen. Toch is ook dit een eindig verhaal. Er is bij Defensie nu al te weinig inzetbaar personeel, terwijl onze landstrijdkrachten de komende jaren nog sterk in omvang moeten slinken."

Mattelaer waarschuwt voor problemen mochten onze militairen plots in een buitenlandse noodsituatie terechtkomen. "Onze troepen in Litouwen, waar het af en toe al spannend is nabij de Russische grens, zijn daar actief in het besef dat er te weinig reservecapaciteit is in België om hen bij te springen als er iets gebeurt."

Groen-Kamerlid Stefaan Van Hecke beaamt: “Het leger heeft bijzonder goed werk geleverd, maar dat neemt niet weg dat dit eigenlijk niet zijn kerntaak is. Enkel in uitzonderlijke gevallen kan het leger instaan voor de interne veiligheid, op voorwaarde dat dat niet structureel en niet van lange duur is. Voor het leger is dat onwerkbaar, want trainingen, opleidingen en missies – die wel tot de kerntaken horen – komen in gevaar.”

3. Blijven de militairen nu voor altijd op straat staan?

Operatie ‘Vigilant Guardian’ blijft gewoon gehandhaafd, zegt Vandeput. De 1.250 militairen die op straat patrouilleren, zijn er voor langere duur. “De Nationale Veiligheidsraad heeft beslist dat hun aantal ongewijzigd blijft”, zegt Vandeput. “De manier waarop ze worden ingezet, wordt wel lichtjes gewijzigd. Maar daarover kunnen we geen informatie vrijgeven.”

Binnen de regering waren N-VA en MR van bij het begin de grootste voorstanders van het inzetten van het leger. Bij CD&V, en in mindere mate Open Vld, waren ze terughoudend. Zij keurden de militairen uiteindelijk mee goed, maar dat neemt niet weg dat ze de militairen liever vroeg dan laat willen inruilen voor agenten.

De mislukte aanslag in Brussel-Centraal verandert daar niets aan. “De militairen op straat horen bij dreigingsniveau 3. Op een bepaald moment moet dat niveau weer naar omlaag”, klinkt het bij vicepremier Kris Peeters (CD&V). Open Vld-woordvoerster Laure Stuyck benadrukt dat beveiligingsopdrachten “op termijn weer een taak van de politie moeten zijn.”

4. Wat kan de oplossing zijn?

Op korte termijn is er geen. Ook de politie zit op haar tandvlees. Zij kan de taken dus niet zomaar overnemen. De onderzoekscommissie naar de aanslagen van 22/3 stelde vast dat de federale politie chronisch onderbemand is. “Het richtkader is 13.500 agenten, terwijl er maar 11.000 zijn. We hebben dus 2.500 agenten te kort”, zegt Van Hecke. Zij moeten worden opgeleid en aangeworven.

Mattelaer dringt aan op een snelle, structurele oplossing. Denkpistes zijn de reserve van de federale politie versterken, of voor alle statische en dynamische bewakingsopdrachten een veiligheidskorps oprichten in de schoot van de federale politie dat – zoals de vroegere rijkswacht – ergens het midden houdt tussen politie en leger. 

Bij de militaire vakbonden zijn de meningen verdeeld. Luc Maes (ACOD Defensie): "We begrijpen dat de regering ons inzet, maar eigenlijk doen we werk voor agenten, die de politie te kort heeft." Yves Huwart van de onafhankelijke vakbond ACMP gelooft niet dat nieuwe politie-aanwervingen nu nog het verschil gaan maken. "We bevinden ons in een abnormale situatie, waarbij Defensie tijdelijk wordt ingezet voor een kerntaak: landsverdediging. Als deze extreme situatie voorbij is keren wij terug naar onze andere taken, maar wat zou je dan doen met al die extra agenten?"

5. Blijft de inzet betaalbaar?

De kosten lopen op. Operatie 'Vigilant Guardian' kost nu meer dan 100 miljoen euro. Het grootste deel is voor de rekening van het departement Binnenlandse Zaken, dat voor de extra kosten (het vervoer, de extra premies, enzovoort) instaat. De vaste kosten, zoals de lonen van de soldaten, blijven voor Defensie zelf.

Lees ook het standpunt van Bart Eeckhout: Is er nog een situatie denkbaar waarin de militairen weer kunnen worden gemist?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234