Dinsdag 07/04/2020

Europa

Michel staat voor zijn eerste échte vuurproef: is hij meer dan ‘de man van Macron’?

Waarnemers voorspellen de komende 48 uur een aartsmoeilijke klus voor Michel, die nog steeds zichzelf moet bewijzen.Beeld AFP

Op de Europese top over de EU-meerjarenbegroting wacht Charles Michel zijn eerste échte vuurproef als voorzitter van de Europese Raad. De centrale vraag bij dit eerste examen van de Belgische ex-premier: is hij meer dan ‘de man van Macron’? 

“Je kan zeggen dat Europa al sinds mijn Erasmus-studies door mijn aderen vloeit. Ik heb zin in deze job.” Aan het woord was Charles Michel (44) toen hij afgelopen herfst zijn eerste stapjes zette in ‘het Ei’, het gloednieuwe Raadsgebouw in de Wetstraat, waar de ‘president’ van de Europese Raad kantoor houdt. Op hetzelfde moment onderlijnde hij ook zijn grootste uitdaging voor 2020, “een meerjarenbegroting onderhandelen voor de EU, die hand in hand gaat met een Green Deal waarmee we de EU klimaatneutraal kunnen maken”.

Vandaag, drie maanden later, is het zover. De 27 staats- en regeringsleiders buigen zich vanaf vanavond onder leiding van de liberale Belgische ex-premier in Brussel over de budgettaire plannen van 2021 tot en met ’27.

“Deze EU-top is Michels eerste échte test. De voorbije twee maanden is hij tijdens de voorbereiding wel al zeer actief geweest tijdens een ‘Tour d’Europe’, waarbij hij met alle staatshoofden en regeringsleiders persoonlijk overlegde. We zullen donderdag en vrijdag zien of zijn inspanningen succesvol waren, of tijdsverlies bleken,” zegt de Duitse EU-journalist Florian Eder, die dagelijks voor het Engelstalige medium ‘Politico’ het ‘Playbook’ schrijft. Die scherpe nieuwsbrief over het wel en wee binnen de Europese bubble rond het Schumanplein voerde de voorbije dagen de druk op Michel fors op, met citaten van EU-diplomaten zoals: ‘Bye bye Top-resultaat’, of nog: ‘consensus is vandaag zo zeldzaam als de zon in een Brusselse februarimaand’.

Wie dacht dat met het vertrek van de Britten de ruzies aan de Europese tafel zouden verdwijnen komt bedrogen uit. Samen met de brexit verdampte ook de financiële bijdrage van Londen uit het EU-budget – zo’n 80 miljard euro voor de komende zes jaar. Vandaag woedt er een machiavellistische strijd over de vraag of deze bijdrage moet worden vervangen, of moet worden bespaard op EU-subsidies. Daarbij staan de ‘frugal four’ – de ‘zuinige vier’ van netto-betalers Nederland, Oostenrijk, Denemarken en Zweden – én Duitsland lijnrecht tegenover netto-ontvangers van subsidies in oostelijke staten en landbouwlanden als Frankrijk. Belgisch premier Sophie Wilmès positioneert zich in het veilige midden maar verwacht geen cadeaus van haar MR-partijgenoot met de voorzittershamer, want ons land wordt in diens voorstel 1,2 miljard euro per jaar gevraagd.

Michel schudt de hand van Nancy Pelosi. Op het geopolitieke toneel is hij alvast wel goed bezig. Beeld EPA

Vanop de stip zal Michel de komende 48 uur als fluitende scheidsrechter tussen de kemphanen in moeten rennen.

Eder voorspelt een aartsmoeilijke klus voor Michel, die nog steeds zichzelf moet bewijzen. “Het is uiterst complex om 27 lidstaten al overeen te laten komen tijdens de eerste twee maanden van je mandaat”, zegt hij. “Bij sommige lidstaten heerst er ook nog altijd wantrouwen. We weten allemaal hoe hij zijn job heeft gekregen. Michel zal bij de staats- en regeringsleiders eerst moeten bewijzen dat hij niet de man is van de Franse president Emmanuel Macron (het grootste zwaargewicht binnen Michels liberale Europese fractie die zijn aanstelling bemiddelde, MR). Hij moet nog eerst zijn eigen autoriteit zien af te dwingen.”

Thomas Gütschker, de Brusselse EU-correspondent van de Duitse krant Frankfurter Allgemeine, zegt dat Michel ook in het Berlijnse Kanzleramt nog moet aantonen dat hij in het midden kan balanceren van de Frans-Duitse as. 

“Michels voorstel voor de meerjarenbegroting is vanuit het Duitse perspectief nu nog duidelijk ‘te Frans’: er vloeit te veel geld naar traditionele landbouwsubsidies en niet genoeg naar technologische modernisering,” zegt hij. “De Duitse minister van Financiën, Olaf Scholz (SPD), noemde zijn laatste begrotingsvoorstel zelfs een ‘stap achteruit’, bij het ontwerp dat voorheen circuleerde. Bondskanselier Merkel zei het vandaag (woensdag, MR) nog in onze Bondsdag: op deze basis zal er op deze top géén resultaat kunnen worden verwacht. Berlijn wil een nieuw ontwerp.”

Eder (Politico): “Ik denk dat Michel donderdag al vroeg een plan B uit de mouw zal moeten schudden. Zo niet vertrekt iedereen vroeg naar huis. Je kan geen gunsten uitdelen aan iedereen, behalve aan de netto-betalers van de EU. Integendeel. Je kan slechts succes boeken als je de netto-betalers aan boord hebt.”

‘Overambitieus’

Michels kabinetschef François Roux hield gisteren naar verluidt op een briefing vol dat er wel een akkoord mogelijk is. Zelfoverschatting, vreest Gütschker, die dit tijdens Michels eerste maanden al eerder observeerde.

“Michel lijkt overambitieus over zijn slaagkansen, waardoor hij ook verwachtingen schept waar hij niet aan kan beantwoorden”, zegt hij. “Nog een recent voorbeeld is hoe er op de laatste EU-top geen akkoord kon worden gevonden om iedereen aan boord te krijgen om tegen 2050 klimaatneutraal te worden, al bleef Michel daar wel lang van overtuigd. Op deze top zal hij toch voorzichtiger moeten zijn. Als we de komende dagen zonder begrotingsakkoord eindigen, dreigt dit Michel lang te achtervolgen.”

De Duitse correspondent sluit wel niet uit dat een pokerstrategie achter het huidige voorstel zit, om de Franse president Macron – die op een paar komma’s als één van de weinigen wél tevreden is met wat er op tafel ligt – aan tafel zelf te laten ervaren dat Duitsland en de zogeheten zuinige vier niet mee willen. Het is een aanpak die Gütschker ook riskant zou vinden. “Dan zou Michel succes afhankelijk maken van Macron, en ook dat kan storend worden.”

‘Liever onder vier ogen’

Michel speelt intussen ook op een ander domein hoog spel. Er is volgens verschillende waarnemers in Berlijn veel onbegrip omdat Michel te ver is gegaan met het afzwakken van Commissie-plannen om naleving van de Europese rechtsprincipes, zoals persvrijheid en scheiding van de  machten, te verbinden aan het toekennen van EU-subsidies.  Deze maatregel is vooral bedoeld om ‘illiberale leiders’ zoals Viktor Orbán, die daar een loopje mee neemt, terug in de pas te krijgen.

Met het matigen van deze subsidievoorwaarden scoorde Michel uiteraard wel punten bij Orbán, die hij tijdens zijn recente Europese rondreis in Boedapest bezocht - ondanks blijvende meningsverschillen. Het is een pasmunt die hij nu kan gebruiken. “Voor Hongaren is het culturele gebaar van een persoonlijk bezoek heel belangrijk, en dat heeft Michel begrepen. Het kan hem helpen tijdens de onderhandelingen als hij Orbán nu in de ogen moet kijken”, vertelt de Brusselse correspondente van een regeringsgezinde krant, die omwille van het moeilijke mediaklimaat in haar land liever niet met naam wordt geciteerd.  “Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft ons nog niet bezocht en dat zorgt nu in Hongarije voor onbegrip.”

Samen met Commissie­voorzitter Ursula Von der Leyen en de staatshoofden van de westelijke Balkan-landen op een top in februari. Beeld AP

Koert Debeuf, hoofdredacteur van het Brusselse medium EUObserver, ziet in de vele persoonlijke contacten tijdens de loop van onderhandelingen Michels grootste sterkte. “Michel werkt tussendoor héél graag onder vier ogen. Dat is zijn manier van werken”, zegt hij. “Zelfs als hij bondskanselier Merkel nu apart gaat zien, zal hij zijn en haar medewerkers vragen om de vergaderruimte te verlaten. Op die manier bouwt hij sterke vertrouwensbanden op. We moeten wel nog zien of dat op EU-niveau ook een juiste techniek is, want waar je dit makkelijk kan doen met partijvoorzitters in België is dit met staatshoofden een ander paar mouwen.”

Deze ‘biechtstoel-procedure’ heeft volgens Debeuf namelijk één nadeel: er wordt géén objectief verslag gemaakt door medewerkers. En zonder notulen dreigen nadien ook misverstanden.

Michel zet EU wel op wereldkaart

Wel positief klinken de geluiden over Michels ambities met de Europese Unie op het geopolitieke toneel. Hoe de EU een zeemachtmissie naar de kust voor Libië stuurt om wapensmokkel te verhinderen, is maar een van de vele recente voorbeelden. Gütschker: “Op gebied van Buitenlandse Zaken is Michel extreem actief en energetisch, veel meer dan zijn voorganger Donald Tusk. Eigenlijk doet hij nu al méér voor een ‘geopolitiek’ Europa dan Commissievoorzitter Von der Leyen. Kijk naar zijn laatste bezoek aan de Afrikaanse Unie-top in Addis Abeba, (waar Michel een strategisch Europees partnerschap met Afrika beloofde en zo de Chinese invloed probeert af te remmen, MR).” 

Debeuf: “In vergelijking met Tusk heeft Michel inderdaad al heel veel gereisd. Tusk moest de eerste maanden zelfs nog beter Engels leren spreken. Michel scoorde in het begin van zijn voorzitterschap ook door meteen een scherp antwoord te tweeten toen de Amerikaanse president Donald Trump klaagde dat de EU hem niet volgde inzake Iran. Kort daarna gaf hij in Zagreb een harde speech waarin hij Europa’s onafhankelijkheid op het wereldtoneel benadrukte. Michel is dus toch een echt gezicht geworden van de EU. Dat is nodig ook, want er wachten de EU snel grote uitdagingen in het Midden-Oosten zoals de nieuwe vluchtelingen door het conflict in Noord-Syrië, de heropstanding van IS, en de crisis in Libië.”

Maar eerst moet Michel dus deze top zien te overleven. Eder geeft hem de raad vandaag het advies te volgen van de eerste Belgische Raadspresident, Herman Van Rompuy, die hij woensdag aanhaalde in zijn blog op Politico. “Wees niet wanhopig als je donderdag of vrijdag niet slaagt”, zei Van Rompuy. “Falen tijdens een eerste ronde is geen ramp, alles hangt af van de vooruitgang die je kan vastleggen voor je aan een tweede ronde begint. Michel moet vooral zorgen voor een positief klimaat, waarbij de leiders argumenten hebben om thuis toegevingen te verdedigen, die minder groot zijn dan wat hij eerst voorstelde.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234