Woensdag 19/06/2019

Wetstraat

"Michel I is op sterven na dood"

Premier Charles Michel. Beeld BELGA

Centrumrechts nadert de eindmeet. Met zijn State of the Union zet premier Charles Michel (MR) maandag het laatste jaar van deze regeerperiode in. De verwachtingen over de sprint naar de finish zijn – ook binnen de regering – laag.

“We hebben een as nodig die de komende vijf jaar gebruikt om te focussen op het sociaal-economische beleid. Dit perspectief zorgt voor een unicum in de Belgische geschiedenis. De regering-Di Rupo heeft op twee jaar heel wat gepresteerd. Wat kan er dan niet op vijf jaar?"

Aan het woord is CD&V-voorzitter Wouter Beke, in januari 2014, in een dubbelinterview met Charles Michel. Beke verwoordt het gevoel dat op dat moment bij de meeste politici overheerst: opluchting. Want de volgende regering krijgt een enorme cadeau aan de start. Door de zesde staatshervorming wordt de federale regeerperiode met een jaar verlengd, tot vijf jaar. Bovendien wordt die tijdspanne maar een keer onderbroken, door de lokale verkiezingen in 2018.

Vandaag lijkt dit misschien niet buitengewoon, maar in 2014 zijn vijf jaar zekerheid en stabiliteit het paradijs voor een oververmoeide politieke klasse. Een cascade aan verkiezingen (in 2003, 2004, 2006, 2007, 2009, 2010, 2012 en 2014), de versmachtende dominantie van het BHV-dossier en een opeenvolging van formatiecrisissen doen veel Wetstraat-bewoners tegen een burn-out aanhinken.

Buiten de politieke bubbel klinkt bovendien – door de sluitingen van Opel Antwerpen, Ford Genk en Caterpillar – de roep om hervormingen steeds luider. Hervormingen die meer zijn dan bricolage aan een bouwvallig huis.

Heeft de regering-Michel de unieke kans van een lange, haast ongestoorde regeerperiode optimaal benut? De jury is nog in beraad. De centrumrechtse ‘herstelregering’ kan na vier jaar best wel wat hervormingen voorleggen. Tegelijk zijn zowat alle waarnemers het eens dat deze coalitie (veel) te weinig heeft gedaan aan etterende dossiers zoals de begroting, Arco, de kernuitstap, de spoorwegen en de vliegroutes boven Zaventem. Bij aanvang beloofde de regering-Michel daarin het verschil te maken, maar dat gebeurde hoegenaamd niet.

Op sterven na dood

In principe kan centrumrechts de handschoenen nog aantrekken in haar bonusjaar, maar daar rekent eigenlijk niemand nog op. De huidige coalitie blonk nooit uit in samenhorigheid, bereidheid tot compromis of – kortweg – ‘dash’. Met de nationale verkiezingen in het vooruitzicht zal dit waarschijnlijk niet verbeteren. Zeker niet als een aantal partijen tegen een electorale muilpeer aanlopen op 14 oktober.

“Deze regering is op sterven na dood", zegt Hendrik Vuye (Vuye & Wouters). “Het komende ‘bonusjaar’ zal daar geen verschil in maken. De regering steunt bovendien nog steeds op een regeerakkoord uit 2014. Dat is intussen een eeuwigheid geleden. Als je gedurende vijf jaar met succes wil besturen, moet je halverwege je termijn een regeerakkoord-bis afsluiten. Maar dan bots je op de grootste constructiefout in deze coalitie: de voorzitters die ze hebben gemaakt, zetelen er niet in. Nieuwe, grote hervormingen worden zo onmogelijk."

De regeringspartijen bestrijden die versie van de feiten – uiteraard. “Hoe vaak hebben oppositie en media al niet voorspeld dat deze regering haar laatste adem aan het uitblazen was?", vraagt vicepremier Alexander De Croo (Open Vld). “En hoe vaak hebben we al bewezen dat we toch een akkoord konden sluiten? Die vijf jaar zijn echt wel een zegen. We zijn allemaal al vergeten in wat voor een soep we zaten met alle opeenvolgende verkiezingen sinds 2009. En een regeerakkoord-bis in het midden van de legislatuur? Dat is er: het Zomerakkoord."

Of er meer in deze regeerperiode zat? “Misschien wel", vervolgt De Croo. “Sommigen hebben aan de kar getrokken, anderen hebben stokken in de wielen van diezelfde kar gestoken." Beke, die samen met Michel de as smeedde voor deze uitzonderlijke centrumrechtse coalitie: “Politiek gaat over beleid en beheer. Met beheer bedoel ik dat je het regeerakkoord uitvoert. Met beleid dat je het onvoorziene moet managen. Zo konden we de aanslagen gewoonweg niet voorzien, waardoor het bestuursjaar 2016 een verloren jaar was."

Het lijkt een traditie dat het laatste jaar van een bestuursperiode altijd lastig verloopt. Niemand binnen de coalitie lijkt te verwachten dat deze regering de uitzondering op die regel wordt. Joachim Pohlmann, woordvoerder van N-VA: “Je mag vier, vijf, acht, tien, vijftien, twintig jaar regeren: het is een politieke wetmatigheid dat je tijdens het laatste jaar vooral je beslissingen verder moet uitwerken. Grote hervormingen moet je dan niet meer starten. Wij willen morgen wel de beperking van de uitkeringen op tafel leggen, maar dat zal op niets uitdraaien. Het enige wat nog echt grote veranderingen kan teweegbrengen, zijn onverwachte ‘events’. Als Italië straks de eurozone in de problemen brengt, moet je wel reageren."

Blijft de vraag of Michel I er toch niet beter eerder, na vier jaar, mee was gekapt? Ook de wetenschap raakt er moeilijk uit.

Vijf jaar besturen zonder electoraal circus mag dan uitzonderlijk zijn voor België, elders is dat niet zo. In 137 landen trekken ze steeds om de vijf jaar naar de stembus. Een regeerperiode van vier jaar komt voor in 87 landen.

Wat het meest oplevert? "Empirisch onderzoek bevestigt dat een langere termijn beter is voor de parlementaire daadkracht", zegt politicoloog Bram Wauters (UGent). "Als een volksvertegenwoordiger meer tijd heeft, neemt de kans toe dat hij wat zal kunnen realiseren, en zal hij zich er ook meer voor inzetten."

Het onderzoek waar Wauters naar verwijst, focust wel op het parlement, en zegt niets over de efficiëntie van regeringen van vijf jaar. Daar bestaan geen studies over. De Leuvense politicoloog Bart Maddens gelooft niet in het heilzaam effect van een lustrumregering. "Er heerst nu een opgefokt klimaat rond de lokale verkiezingen omdat de kiezer zich te lang niet heeft kunnen uitspreken over de regering-Michel. Dit is de eerste uitlaatklep voor de burgers na vier bewogen jaren."

Verkiezingen in de voorbije maand mei – dus na een periode van vier jaar – genieten Maddens' voorkeur. "Want nu kan niemand ontspannen omgaan met deze lokale verkiezingen." Wanneer tussentijdse verkiezingen wegvallen, nemen opiniepeilingen volgens hem hun rol over.

"Daardoor leden de politici aan een constante kieskoorts, wat een hypotheek legde op het beleid", vindt Maddens. “Hoewel deze coalitie meer ideologische samenhang vertoonde, was er binnen Michel I meer ruzie dan binnen Di Rupo I. Vijf jaar regeren in plaats van 2,5 heeft dus geen positieve impact op het regeringswerk."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden