Maandag 15/08/2022

AnalysePolitiek

Met dit koopkrachtakkoord wint Vivaldi geen schoonheidsprijs. Maar wel een beetje ademruimte

Premier Alexander De Croo (Open Vld). Beeld Photo News
Premier Alexander De Croo (Open Vld).Beeld Photo News

De federale regering heeft een akkoord over de koopkracht van gezinnen. Een schoonheidsprijs zal het niet winnen, verre van, maar het geeft de coalitie wel wat ademruimte voor het nieuwe jaar.

Jeroen Van Horenbeek en Roel Wauters

Dinsdagochtend. Na een lange nacht onderhandelen is de federale regeringstop het eens over een verlaging van de energiefactuur en de uitvoering van een ‘minitaxshift’. Dossiers die de koopkracht van de gezinnen moeten versterken nu het inflatiespook door het land waart.

Premier Alexander De Croo (Open Vld) kan het tijdens zijn persconferentie niet genoeg herhalen dat het om een “evenwichtig akkoord” gaat.

Optimisten en medestanders zullen hem gelijk geven. De ingrepen in de energiefactuur en de minitaxshift zullen gezinnen dit jaar tot enkele honderden euro’s opleveren, zonder dat de federale begroting nog veel dieper in het rood wordt geduwd. De staatskas moet zowat 280 miljoen euro bijpassen. De loonindexering loopt intussen verder. Pessimisten en tegenstanders zullen zeggen dat het allemaal gewoon veel te weinig is.

Feit is dat de federale regering enkel de btw op elektriciteit verlaagt. De btw op aardgas blijft onaangeroerd, op 21 procent. Het zijn nochtans de extreem hoge aardgasprijzen waar het probleem zich vooral stelt tijdens deze energiecrisis. Hier valt dus ook het meeste koopkrachtwinst te boeken. Veel meer nog dan met een eenmalige verwarmingspremie van 100 euro. Een verlaagde btw op aardgas zou een gemiddeld gezin al snel 400 euro per jaar kunnen opleveren, leren de statistieken van de Vlaamse energieregulator.

In de woorden van oppositieleider Peter De Roover (N-VA): “Echt substantieel helpt dit Vivaldi-monstertje niet in vergelijking met de geëxplodeerde energiefacturen.”

Aardgas

Dat de federale regering toch voor de verwarmingspremie kiest, heeft meerdere redenen. Eén: een btw-verlaging op gas zou gezinnen meer opleveren, maar de begroting ook meer kosten. Een lastig punt voor Open Vld en MR, de meest rechtse coalitiepartijen in Vivaldi die de vinger op de knip willen houden. De federale begroting kijkt aan tegen een gigantisch tekort.

Twee: lang niet alle gezinnen verwarmen op aardgas. De helft gebruikt stookolie of elektriciteit. Zeker ten zuiden van de taalgrens, waar het landschap minder verstedelijkt is dan in Vlaanderen. En ook stookolie is sinds het najaar van 2021 duurder geworden. De Franstalige partijen binnen de regering maakten er de afgelopen dagen een punt van dat ook hun kiezers zeker niet vergeten mochten worden. De PS, als grootste coalitiepartij, op kop.

Dinsdagnacht vormt zich op die manier een pragmatische paarse alliantie. De voorstanders van een btw-verlaging op aardgas (Vooruit, CD&V en de groenen) kunnen niet anders dan inbinden.

Accijnzen

Een andere tere plek in het akkoord over de energiefactuur is het uitblijven van een hervorming van de accijnzen.

Het idee van minister van Financiën Vincent Van Peteghem (CD&V) en minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) was om een structurele verlaging van de btw op energie – op elektriciteit en aardgas – vanaf de zomer te compenseren door een verhoging van de accijnzen op energie.

De voorbije dagen zijn voorstellen besproken om die accijnzen in een eerste fase in een cliquetsysteem in te passen, zoals vandaag al het geval is met de diesel- en benzineprijzen, zodat prijspieken beter opgevangen kunnen worden. In een tweede fase zou bij de berekening van de accijnzen ook gekeken worden naar onder meer het inkomen en energieverbruik.

Van Peteghem en Van der Straeten zijn er met hun rekenwerk uiteindelijk niet in geslaagd om de twijfels bij de liberalen weg te nemen. Die vreesden dat deze hervorming te veel verliezers met zich zou meebrengen. Waar er gezinnen zijn die minder accijnzen betalen, zijn er ook die meer moeten ophoesten. De liberalen oordeelden dat dit onuitlegbaar zou zijn midden in een energiecrisis die alles en iedereen financieel treft. Zelfs als het om een erg beperkte groep zou gaan.

Rebel

Wat volgens sommige bronnen ook meespeelt: premier De Croo wilde Van Peteghem niet belonen voor zijn ‘rebels’ gedrag in dit dossier. De christendemocraat stak midden januari het vuur aan de lont door plots op tv te pleiten voor een lagere btw op energie. Zijn uitspraken waren het begin van lastige onderhandelingen over de energiefactuur, omdat ook alle andere partijen nu de nood voelden om hun standpunten in de markt te zetten. Het gevolg was een beeld van verdeeldheid en besluiteloosheid binnen de regering.

De discussie over de accijnzen is nu een maand uitgesteld, naar 1 maart. Op die dag moeten Van Peteghem en Van der Straeten een voorstel presenteren aan de regeringstop. Het staat in de sterren geschreven dat het dossier dan opnieuw voor hoogspanning zal zorgen in de coalitie. Ook al omdat de linkerflank van Vivaldi, zeker Vooruit, graag de tijdelijke verlaging van de btw op elektriciteit zou verlengen. Minstens tot eind 2022. Afspraken zijn hier vandaag nog niet over gemaakt.

Hoe dan ook: op korte termijn heeft de federale regering zich wat ademruimte gegeven met dit langverwachte compromis. De Croo kan nu zijn aandacht richten op de andere grote dossiers waar binnenkort beslissingen in moeten genomen worden: de hervorming van de arbeidsmarkt, het pensioendossier en later de kernuitstap.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234