Dinsdag 26/01/2021

AnalysePolitiek

Met de comeback van Vandenbroucke toont Rousseau aan zijn hele partij: deze voorzitter kust niemands ring

De nadruk van Vandenbroucke op inburgering en taalkennis pleziert niet iedereen op links.Beeld Photo News

De comeback van Frank Vandenbroucke (sp.a) kan niet alleen voor zijn partij een goede zaak zijn, maar voor het hele politieke bedrijf. Risicoloos is de operatie wel niet.

Nauwelijks had Alexander De Croo (Open Vld) zichzelf met een citaat van basket­legende Michael Jordan als premier voorgesteld, of daar kreeg hij in zijn ploeg al een politieke comeback van jordaniaanse envergure. De branievolle sp.a-voorzitter Conner Rousseau is al weleens vaker met Steve ‘Stunt’ Stevaert vergeleken. Maar een stunt van de orde van het terughalen van Frank Vandenbroucke heeft zelfs Stevaert nooit gerealiseerd.

Dat Rousseau door de comeback van Vandenbroucke stevaertiaanse allure wordt aangemeten, is best wel ironisch. Het was uitgerekend Steve Stevaert die achter de schermen destijds de politieke liquidatie van zijn Brabantse partijgenoot mogelijk maakte.

Toen Vandenbroucke na de Vlaamse verkiezingen van 2009 even onverwacht als brutaal aan de kant werd geschoven, werd dat op het conto van toenmalig voorzitter Caroline Gennez geschreven. Dat klopt niet helemaal. Zeker, Gennez kon destijds amper nog door dezelfde deur met haar Vlaamse topminister die haar meermaals publiekelijk terechtwees in zijn kenmerkende stijl. Maar het was toch haar politieke peetvader Stevaert zelf die de operatie inluidde.

De vete Stevaert-Vandenbroucke ging al mee van in de hoogdagen van de Teletubbies in het paarse begin van de eeuw. Ze gaat terug op een fundamenteel meningsverschil over sociaal beleid voor iedereen (de gratis­politiek van Stevaert) of voor wie dat het meeste nodig heeft (het doelgroepenbeleid waar Vandenbroucke ook als academicus een gezaghebbende voorstander van gebleven is). Stevaert kon het maar moeilijk verkroppen dat einzelgänger VDB met sombere analyses over pensioenen, leerachterstand en armoedevallen zijn ‘gezellige’ socialisme kwam verbrodden.

Zoals in Agatha Christies Moord op de Orient Express was de politieke ‘aanslag’ op Vandenbroucke er één met vele daders. Gennez, Stevaert, maar ook de clan-Tobback die in Vandenbroucke een regionale concurrent vonden, of de oude partijbaronnen à la Willockx en De Batselier die meenden dat hun voortvarende partijgenoot te zeer morrelde aan de gevestigde belangen van zuil en ziekenfonds. Al in 2003 werd Vandenbroucke van de federale portefeuille Sociale Zaken weggehaald op bevel van zuster­partij PS, omdat de hervormingslust de Franstalige socialisten nerveus maakte. Stevaert willigde de eis met plezier in.

Ideologische fond

Juist die voorgeschiedenis – de details zijn nog veel bloediger – maakt van de terugkeer van Vandenbroucke een krachttoer. Conner Rousseau vestigt er zijn gezag als partijleider definitief mee. Op een symbolisch niveau toont Rousseau aan zijn hele partij dat hij lak heeft aan dat gekonkel van baronnen en zetbazen: deze voorzitter kust niemands ring.

Tegelijk weet die voorzitter, opnieuw, sluw het partij-erfgoed te ‘upcyclen’. Frank Vandenbroucke werd na zijn gedwongen exit misschien populairder dan tijdens zijn politieke loopbaan, zoals ook weleens met dode kunstenaars gebeurt. Voor menig progressief is VDB een icoon: een linkse intellectueel, iemand die de boeken van Thomas Piketty en ­Esther Duflo ook écht gelezen én begrepen heeft – stel je voor. De partij werd kwalijk genomen dat ze juist zo iemand arrogant opzijschoof in een tijdperk waarin rechts conservatisme de wind in de zeilen kreeg.

Inhoudelijk kan de sp.a een goede zaak doen met de terugkeer van Vandenbroucke. De soms tegenstrijdige boodschap die Rousseau intuïtief schijnt te willen brengen – nu eens links, dan weer flinks – krijgt er een ideologische fond mee.

Vandenbroucke is een sociaal-democraat in de enge zin van het woord. Van de links­liberale, paarse Derde Weg hield hij altijd een gezonde afstand, maar ook in het traditionele dieprode syndicalistische socialisme à la Corbyn ziet hij weinig heil. In het socialisme van Vandenbroucke staan genereuze gelijke kansen altijd tegenover de verplichting om kansen te proberen grijpen. Zijn socialisme is niet dat van de allemansvriend, zijn nadruk op bijvoorbeeld inburgering en taalkennis pleziert niet iedereen op links. Dat brengt risico’s mee voor een al verschrompelde partij, maar het komt aardig in de buurt van de koers die Rousseau tot dusver lijkt te varen: overtuigd links op sociale thema’s, wat behoudender op andere domeinen.

Constructiefouten

Ook voor het politieke bedrijf in zijn geheel is de comeback mogelijk weldadig. Het ernstige profiel van Vandenbroucke staat haaks op de tendens van tactiek en permanente campagne van de voorbije jaren. Precies die trend heeft de perceptie van de politiek danig besmeurd.

De uitdaging voor Frank Vandenbroucke als minister is niet min. Midden in een nog altijd ingrijpende gezondheidscrisis mag hij het gezondheidsbeleid drastisch gaan hervormen.

De contouren van die operatie liggen vast: de (genereuze) financiering federaal houden, de uitvoering naar de deelstaten brengen. Dat moet de naar progressieve normen redelijk Vlaams­voelende Vandenbroucke wel liggen. Als de hervorming slaagt, zou ze, met het Duitse regionalisme als model, een van de zinvollere en efficiëntere staatshervormingen van de voorbije decennia kunnen opleveren.

Het kan ook geweldig fout lopen. In alle portretten die de voorbije dagen verschenen, wordt gewezen op het nogal particuliere karakter van minister Vandenbroucke. Daar is wel wat van. Frank Vandenbroucke is een dominante politicus die deel uitmaakt van de dominante politieke familie in de coalitie. Die familie levert wel niet de premier.

Daar schuilt hét grote risico voor De Croo I: dat de regering toch weer mank gaat onder dezelfde constructiefouten als de regering-Michel. Dat wil zeggen: een premier die als lid van een relatief kleine partij niet het gezag heeft om het machtswoord uit te spreken; een onevenwichtige samenstelling van de regeringsploeg; interne kabinetsoorlogen tussen concurrerende partijen. Toen ging het vooral mis tussen N-VA en CD&V, vandaag is de verhouding tussen PS en MR gespannen.

De nieuwe federale regering lijkt gestart onder een gunstige wind of change. Alsof de oude paars-groene tijden effectief weer terug zijn, ditmaal met N-VA in plaats van de CVP kniezend aan de zijlijn.

Schone schijn of duurzame verandering? We zullen het gauw weten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234