Dinsdag 18/05/2021

AchtergrondDuitsland

Merkels coronabeleid trekt steeds meer op fiasco, en dan is er maar één uitweg: naar de talkshow van Anne Will

Angela Merkel (r) in gesprek met Anne Will.  Beeld EPA
Angela Merkel (r) in gesprek met Anne Will.Beeld EPA

Het coronabeleid van Duits bondskanselier Angela Merkel vertoont steeds meer trekken van een fiasco. In een talkshow bij de ARD gaf de bondskanselier tekst en uitleg. ‘Ik kijk niet toe tot er 100.000 besmettingen per dag zijn.’

Het is een ongeschreven regel van de Duitse politiek onder Angela Merkel: als de Bondskanselier diep in de penarie zit, dan gaat ze naar Anne Will, de talkshow op de publieke zender ARD met de gelijknamige host die ongenadig scherp kan interviewen maar daarbij immer zakelijk blijft. Zondagavond liet Merkel zich door Will een vol uur lang vakkundig doorzeven met vragen over de Duitse coronapolitiek.

Het was een uur waarin Anne Will aan Merkel kritiek op haar mogelijke opvolger Armin Laschet ontlokte, en waarin de Bondkanselier zelf het moment aangreep om een dreigement te maken naar de leiders van de deelstaten die een harde aanpak van de derde virusgolf saboteren.

Want ja, Merkel heeft een probleem. Haar coronabeleid vertoont steeds meer trekken van een fiasco, niet alleen omdat het land nog langzamer vaccineert dan Nederland, vooral omdat de besluitvorming de omgang met de aanzwellende derde virusgolf verzandt in een weifelend afwachten.

Als het aan Merkels regering ligt, gaat het land de komende weken in een harde lockdown. Maar het federalisme, waarbij alle besluiten door de 16 deelstaten moeten worden meegedragen én moeten worden uitgevoerd, blijkt in de pandemie een last.

Noodrem

Berlijn en Nordrhein-Westfalen weigeren de afgesproken ‘noodrem’ in te zetten nu het aantal besmettingen hoger is dan 100 per 100.000 inwoners, wat inhoudt dat ze de teugels niet verder willen aanhalen door het sluiten van winkels en nog strengere contactbeperkingen. Het kleine Saarland wil zelfs versoepelen.

Begin vorige week duurde een videoconferentie tussen Berlijn en de zestien deelstaten tot drie uur ’s nachts voordat er een, voor de burger nogal schimmig, compromis werd gepresenteerd met een hoofdrol voor een vijfdaagse ‘Paasrust’, die inhield dat tussen witte donderdag en Tweede Paasdag alles in Duitsland dicht zou gaan, ook de supermarkten. Het was een idee dat Merkel er persoonlijk doorheen had gedrukt, zo vermeldde de parlementaire pers.

U-bocht

De volgende dag bleek het plan juridisch op zo’n korte termijn niet haalbaar en maakte Merkel een opzichtige U-bocht, bood in het parlement haar excuses aan waarbij ze benadrukte dat de fout ‘enkel en alleen mijn schuld is.’ De pers had moeite met de duiding van Merkels publiekelijke knieval: was dat nobel? Een teken van machteloosheid? Een truc om partijgenoten die straks in september nog ter verkiezing staan uit de wind te houden? Of alles in één?

De kiezer zag vooral een zwalkende kanselier, blijkt uit de de peilingen waarin de CDU naar een historisch slechte 26 procent zakt, nog maar drie procent virtuele voorsprong op de Groenen. Bij deze verkiezingsuitslag zou het in Duitsland onmogelijk geachte mogelijk zijn: een regering zonder de christendemocraten, met een Groene kanselier en sociaaldemocratische en liberale coalitiepartners. Merkel gaf het bij de ARD gewoon toe: ‘De CDU heeft geen aangeboren recht op de kanselarij.’

Bij Anne Will versterkte Merkel de indruk van een verzwakt leider vooral in het eerste kwartier. Ze praatte soms in halve zinnen, nam lange denkpauzes en moest daadkrachtige antwoorden schuldig blijven. Wat ging ze doen om de deelstaten toch mee te krijgen? Merkel antwoordde dat ze ‘nog tijd nodig had om daarover na te denken.’

Toch kreeg het interview gaandeweg de vorm van Merkels revanche op de deelstaten, niet ondanks de scherpe vragen van interviewer Will, maar juist daardoor. Overtrad CDU-leider Laschet eigenlijk de wet door de afspraken te negeren? ‘Ja, dat doet hij’, zei Merkel. Ze voegde er aan toe dat hij niet de enige was.

Maar vooral zinspeelde Merkel zelf op de juridische mogelijkheden die er bestaan om de invloed van de deelstaten te omzeilen, bijvoorbeeld door uitbreiding van de competenties van de federale regering in de pandemiewet, iets wat ze het afgelopen jaar niet eerder deed. ‘Ik kijk niet toe tot er 100.000 besmettingen per dag zijn’, dreigde ze.

Tegenspeler

Interessant was dat in de aansluitende nieuwsrubriek Tagesthemen de tegenspeler van Laschet werd geïnterviewd, de Beierse minister-president Markus Söder van zusterpartij CSU. Hoewel hij nooit officieel heeft gezegd dat hij München voor Berlijn wil verruilen om bondskanselier te worden, is het een publiek geheim dat hij de ambitie koestert.

In tegenstelling tot de rustige polderaar Laschet, ensceneert Söder zichzelf graag als law-and-order-man. Hij zei dat hij, als leider van een deelstaat, een initiatief van Merkel om de macht over de coronamaatregelen meer naar zich toe te trekken zou toejuichen.

Wellicht had hij van tevoren kennis genomen van het meest recente onderzoek naar de tevredenheid van de bevolking met de huidige coronaregels waarin ruim een derde van de Duitse bevolking aangeeft dat ze graag strengere maatregelen zouden zien.

Mocht uiteindelijk Markus Söder de kanselierskandidaat worden en niet Armin Laschet, schreef de Süddeutsche Zeitung maandagmorgen, dan heeft Merkel daar met haar openlijke kritiek op die laatste, ‘een scherfje’ aan bijgedragen.

De meest interessante zelfkritiek van Merkel oversteeg overigens het thema corona. Nadat Will voor de zoveelste keer vroeg hoe het toch kon dat Duitsland zijn aanvankelijke coronavoorsprong op andere Europese landen zo had verspeeld, antwoordde de kanselier: ‘We moeten leren dat er naast de Duitse neiging tot perfectie ook plaats moet zijn voor flexibiliteit.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234