Zaterdag 24/07/2021

ReconstructieZwijndrecht

Meer dan PFOS in de bodem: hoe tot 4.000 ton bommen in Zwijndrechtse bodem terechtkwam

In het verleden werd al munitie opgevist uit de grachten rond het fort van Zwijndrecht. Maar er ligt nog 2000 tot 4000 ton. Beeld BELGAIMAGE
In het verleden werd al munitie opgevist uit de grachten rond het fort van Zwijndrecht. Maar er ligt nog 2000 tot 4000 ton.Beeld BELGAIMAGE

In de Zwijndrechtse bodem steekt niet alleen PFOS, maar ook oorlogsmunitie. Al twintig jaar zijn er plannen om duizenden tonnen aan fosforbommen in de grachten rond het fort van Zwijndrecht op te ruimen, maar al even lang komt er niets van in huis. “Het mag nu stilaan gaan gebeuren”, zegt de burgemeester. Defensie zegt dat het bijna klaar is met een plan om het fort aan te pakken.

Er staat de inwoners van Zwijndrecht nog een flinke saneringsoperatie te wachten om alle PFOS-vervuiling weg te werken. Sommige inwoners rollen met hun ogen als ze het woord sanering nog maar horen. Weinig verwonderlijk want sedert 2001 wordt er hen al beloofd om een oud munitiestort in het fort van Zwijndrecht te saneren. Zonder gevolg.

Fort Brosius, zoals het officieel heet, is een militaire basis die rond 1870 gebouwd werd als deel van de verdedigingsgordel rond Antwerpen. Bij de val van Antwerpen in 1914 liet het Belgisch leger er enorme hoeveelheden munitie achter. Zowel de Duitsers als de geallieerden volgden nadien het Belgische voorbeeld. Geen ongewone praktijk: vijfhonderd meter voor de kust van Knokke-Heist ligt er maar liefst 35.000 ton oorlogsmunitie op de zandbank ‘Paardenmarkt’. Vissen of er een anker uitwerpen is verboden. Op het vasteland vormen de grachten van Fort Brosius het grootste munitiestort van het land. Dat kwam aan het licht tijdens een hittegolf in 1976: het waterpeil stond uitzonderlijk laag waardoor de munitie kwam bloot te liggen.

Duikers op zoek naar munitie rond het fort, in 2011. Beeld BELGAIMAGE
Duikers op zoek naar munitie rond het fort, in 2011.Beeld BELGAIMAGE

In 2001 werd er voor het eerst actie ondernomen. Onder het bewind van toenmalig minister van Defensie André Flahaut (PS) gingen duikers van ontmijningsdienst DOVO kopje onder. Ze raamden de totale hoeveelheid munitie op 2000 tot 4000 ton. Het gaat onder meer om een heleboel fosforbommen, die niet gevaarlijk zijn zolang ze onder water blijven. Van gifgas werd gelukkig geen spoor gevonden. Flahaut wilde de munitie laten opruimen zodat het fort verkocht kon worden en Defensie er iets aan zou verdienen. Maar na de aanslagen van 11 september had DOVO veel te veel andere opdrachten en dus werd de berging stopgezet.

Het bleef stil. Tot de nieuwe Defensieminister Pieter De Crem (CD&V) in 2013 het dossier nieuw leven inblies. In het Limburgse Zutendaal zou er een ontmantelingsinstallatie worden gebouwd, speciaal voor de Zwijndrechtse munitie. Een Duitse firma zou die opduiken, waarna DOVO ‘s nachts alles naar Limburg ging vervoeren. Eventuele chemische munitie zou dan weer richting het West-Vlaamse Poelkapelle gaan. In juni 2014 ging alles van start gaan - de gemeente Zwijndrecht stapte zelfs meer in de testfase van het waarschuwingssysteem ‘Be-Alert’, want je wist maar nooit dat het nodig zou zijn.

Maar er was geen knal te horen. Zelfs niet minder dan dat. Het bleef stil. “Het dossier werd afgebroken bij gebrek aan kredieten”, klonk het in 2015 uit de mond van bevoegd minister Steven Vandeput (N-VA). De totale saneringsoperatie was met een geschat prijskaartje van 14 miljoen euro dan ook geen klein bier. Het was wachten op nieuwe financiële middelen.

Intussen is het twintig jaar geleden dat er voor het eerst over de sanering gesproken werd en liggen duizenden tonnen oorlogsmunitie nog steeds onaangeroerd rond het fort van Zwijndrecht. Zolang alles onder water blijft, is er geen gevaar. Dat neemt niet weg dat de munitie zich laat voelen. Zo is het al gebeurd dat bij een zware brand in de aanpalende kmo-zone ‘Schaarbeek’ ineens moest worden gestopt met het oppompen van water uit het fort, want de munitie dreigde bloot te komen liggen. Twee jaar geleden vernietigde de Raad van State dan weer de plannen van de provincie Oost-Vlaanderen om vlakbij een 60 hectare groot serrecomplex te bouwen: dat zou de grondwaterstand kunnen beïnvloeden, waardoor de munitie mogelijk boven water kwam kijken.

Fort Brosius in Zwijndrecht. Beeld RV
Fort Brosius in Zwijndrecht.Beeld RV

Voor de burgemeester van Zwijndrecht, André Van de Vyver (Groen), mag er eindelijk iets gaan gebeuren. “We hebben onlangs een brief gestuurd naar de legertop en de bevoegde minister om naar de stand van zaken te vragen. Het wordt stilaan tijd dat men werk maakt van de sanering. We zijn niet bezorgd - want het waterpeil in de fortgrachten wordt nauwlettend gemonitord en zolang de fosforbommen geen contact maken met de buitenlucht is er geen enkel gevaar - maar we zijn geïnteresseerd om het domein op te kopen, omdat er veel mogelijkheden zijn op het vlak van natuur en recreatie.”

Minister van Defensie Ludivine Dedonder (PS) zegt dat ze aan de burgemeester heeft laten weten aan een oplossing te werken. “Ik heb aan de Defensiestaf een dossier gevraagd met een plan over hoe de situatie grondig kan worden aangepakt. Eens dat plan - dat in een eindfase zit - er is, zullen we met alle betrokken instanties bekijken hoe we een oplossing voor de grachten kunnen uitwerken.” Defensie zelf zegt dat een verkoop van het domein pas aan de orde is als alle munitie geborgen is. Het benadrukt dat de gevaarlijkste munitie al geborgen is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234