Zaterdag 24/10/2020

Portret

Mark Rutte, 10 jaar premier van Nederland

Vlaams schrijver Ivo Victoria over Mark Rutte: ‘Hij rijdt gewoon op de fiets door Den Haag. Er is altijd een gesprek mogelijk met hem. Dat is een grote kwaliteit voor een politicus.’ Beeld ANP

Mark Rutte (53) was deze week exact tien jaar ­premier van Nederland. Ondanks ­aanzwellende kritiek op zijn coronabeleid blijft de populariteit van de liberale VVD-­politicus zo hoog dat hij ­gerust al van een nieuwe termijn mag ­dromen.

“Niet alles is goed gegaan in de afgelopen maanden.” Zo sloeg Mark Rutte woensdag een mea culpa in de Nederlandse Kamer over zijn coronabeleid. Dag op dag tien jaar zat hij in het zadel als premier van Nederland, maar in plaats van champagne te ontkurken stond hij zichzelf te verdedigen tegen felle kritiek van de oppositie omdat zijn regering de controle over de viruscurves kwijt is. Rutte zag zich daarom begin deze week genoodzaakt aan de noodrem te trekken: cafés en restaurants werden sinds woensdagavond voor een maand gesloten. De premier erkende ruiterlijk dat zijn kabinet al vroeger strenger had moeten optreden. “Ik legde te veel de nadruk op de eigen verantwoordelijkheid”, zei hij. “De communicatie had effectiever gemoeten.”

Hoe een dubbeltje rollen kan. Aan het begin van de eerste golf in maart had Rutte vanaf alle banken nog lof voor zijn crisisbeheer gekregen. Zijn populariteit piekte.

“Rutte heeft de verkiezingen van 17 maart 2021 nu al gewonnen”, schreef de in Amsterdam wonende Vlaamse schrijver Ivo Victoria toen, en vandaag denkt hij daar nog steeds zo over. “In de peilingen zie je dat Ruttes VVD iets gezakt is, maar met 39 virtuele zetels zitten ze nog steeds waanzinnig hoog.”

Hoe dichter de verkiezingen komen, hoe meer het coronavirus de premier wel in de weg kan gaan zitten, meent Victoria: “Je zag in de Kamer dat Rutte fouten begon toe te geven. Het besef groeit dat een vaccin er misschien nog niet zal zijn als de volgende verkiezingen plaatsvinden. Hij lijkt zich te realiseren dat de wet van de remmende voorsprong in werking treedt.”

Balletje breed

Tegelijk zien de Nederlanders in de aanpak van de coronacrisis ook de Rutte die ze de voorbije tien jaar al leerden kennen. Volgens Victoria heeft hij terecht de reputatie goed te zijn in crisismanagement – denk aan het neerhalen van vlucht MH17 boven Oekraïne in juli 2014, waarbij 193 van alle 298 overleden passagiers Nederlanders waren.

“Rutte kan heel erg goed ad hoc regeren”, zegt Victoria. “Als de nood hoog is kan hij rust uitstralen en verbaal sterk uit de hoek komen. Dat zagen we afgelopen maart ook bij het begin van de eerste golf. Maar wat hem tegelijk verweten wordt is een gebrek aan een langetermijnvisie, antwoorden op vragen zoals: wat is nou het doel van dit beleid? Waar gaan we naartoe met de samenleving? Dat is iets waar Rutte nooit goed in was, en dat zie je nu met de onzekerheid die heerst over het coronavaccin.”

Dit betekent evenwel niet dat Mark Rutte tijdens de voorbije tien jaar geen eigen visie had op de rol van de politiek, integendeel. Trouw aan zijn liberale principes probeerde hij de overheidsinmenging in de economie en de samenleving tot een minimum te beperken. Victoria: “Zelfredzaamheid was zijn motto. Dit zou nu op korte tijd weleens zijn zwakke plek kunnen worden.”

In het voorbije decennium is er door Ruttes regeringen namelijk veel bezuinigd in domeinen voor de zwakkeren in de samenleving, zoals de gezondheidszorg, werkloosheidsuitkeringen, sociaal buurtwerk…. Door Covid-19 beginnen volgens Ivo Victoria deze tekorten op te vallen. ‘Hoe kan het dat we nu te weinig ICU-bedden hebben?’, vraagt men zich af. Dat kan Rutte verweten gaan worden.”

Of speelt hij de bal snel door naar andere ploegspelers op het Binnenhof? Het was zijn oud-collega-minister Maxime Verhagen (CDA) die in de Volkskrant deze voetbalmetafoor gebruikte om Ruttes politiek overlevingsinstinct te duiden. “Hij is als de voetballer die met de bal naar voren loopt en hem dan breed legt. Als er wordt gescoord, heeft Rutte de voorzet gegeven. En als er naast wordt geschoten, heeft hij het alvast niet gedaan.”

Victoria ziet het manoeuver nu al gebeuren. “Wegblijven van de hete brij, dat is inderdaad typisch Rutte. Daarom is hij ook zo sterk tijdens debatten. Alles glijdt een beetje van hem af. Je zag dat ook deze week nog in de Kamer. De moeilijke vragen laat hij beantwoorden door zijn jonge minister van Volksgezondheid, Hugo De Jonge (CDA) , die nog maar een paar maanden op het veld staat. Eerder zagen we het in de discussie over de omstreden strenge stikstofnormen in de landbouw, of over zwarte piet… Hij probeert nergens een stellige positie over in te nemen. Zo jaag je ook weinig mensen tegen je in het harnas.”

Angela merkel

Politiek gaat voor Rutte niet om macht maar om de ‘gezamenlijke prestatie’ – “mensen bij elkaar brengen, tegenstellingen overbruggen, zorgen voor gedragen besluiten en verstandige compromissen”, stipte hij aan in een lezing over het Nederlandse premierschap. “Wie in het politieke landschap van nu resultaat wil boeken, moet over overtuigingskracht beschikken.”

In zijn kantoor in het Torentje hangt niets voor niets een portret van de liberale premier Cort van der Linden, die in 1917 voor het eerst de brug sloeg tussen socialisten, liberalen en christendemocraten. Er staat ook een foto van Bondskanselier Angela Merkel met wie hij een band heeft door samenwerking in Europa.

“Onder Rutte beproeft Nederland al tien jaar het alternatief voor het populistische model. Samenwerken in plaats van confrontatie. Coalities en akkoorden in plaats van een politiek van ‘winner takes all’ van sterke mannen als Donald Trump en Boris Johnson”, schreef de krant Trouw deze week. “Het is iets dat Rutte deelt met bondskanselier Merkel, met haar Schritt für Schritt, stap voor stap. Het verschil: zij zou dat niet zo makkelijke combineren met uitspraken als ‘pleur op’, waarmee Rutte uitviel naar Turkse Nederlanders die zich misdroegen bij een pro-Erdogan-demonstratie. Hij maakte er zelfs de VVD-verkiezingsslogan van: ‘Doe normaal of ga weg’.”

Geert Wilders (voorgrond) over Rutte: 'Ik heb een hekel aan zijn beleid en voor een groot deel aan zijn manier van politiek bedrijven. Maar niet aan de persoon.'Beeld ANP

Zijn conservatief migratiestandpunt, ook binnen de EU, heeft meer te maken met electoraal opportunisme dan met zijn persoonlijke overtuiging. Rutte en zijn partij moeten voortdurend rekening houden met Geert Wilders (PVV), en recenter ook met Thierry Baudet (Forum voor Democratie), die de rechterflank van zijn VVD willen kapen. Dat ze het niet lukt komt juist door Ruttes no-nonsenseretoriek die ook begrepen wordt door Kees met de pet. Denk maar aan zijn niet mis te verstane uithaal afgelopen september naar voetbalsupporters die geen anderhalve meter afstand hielden. “Gewoon je bek houden als je daar zit, naar de wedstrijd kijken en niet schreeuwen”, berispte hij ze.

Woedeaanvallen

Volgens zijn rechtse rivaal Wilders, met wie hij een gedoogcoalitie had, kan hij ook zo scherp uit de hoek komen tijdens politieke onderhandelingen.

“Hij is een gigantische controlefreak. Hij raakt geïrriteerd als hij de uitkomst niet meer kan beïnvloeden. Dan gaan de gordijnen van de muren, dan gaat hij schelden”, zei Geert Wilders in de Volkskrant. “Bij de onderhandelingen in Rutte I kreeg hij vaak woedeaanvallen. Ik ga je partijtje afbreken, zei hij dan. Mensen weten nog niet voor de helft hoe ver dat gaat. Hij ziet er een beetje uit als een schooljongen. Ondertussen is hij een van de grootste machtspolitici. Ik heb een hekel aan zijn beleid en voor een groot deel aan zijn manier van politiek bedrijven. Maar niet aan de persoon. Dat moet je scheiden. Laatst nodigde hij me uit een hapje te eten in het Torentje, gewoon om bij te praten.”

Volgens een representatief onderzoek van I&O Research mag Rutte intussen nog altijd op twee oren slapen. Twee op de drie Nederlanders vinden dat hij het als premier de afgelopen tien jaar goed deed. Ruim 40 procent zegt dat hij nog vier jaar in het Torentje mag blijven.

Wel vinden ze dat hij te weinig oog heeft voor de armen en zwakkeren in de samenleving. Het land is onder Ruttes drie kabinetten ook meer gepolariseerd geraakt, vindt 60 procent, terwijl de solidariteit tussen bevolkingsgroepen volgens 65 procent niet is gegroeid. ‘Slechts’ een derde vindt dat de Nederlandse burger beter af is na tien jaar Rutte.

Toch overheerst de waardering voor de premier, bij kiezers van links tot rechts. Volgens Ivo Victoria komt dat door zijn benaderbaarheid. “Hij rijdt gewoon op de fiets door Den Haag. Er is altijd een gesprek mogelijk met hem. Dat is een grote kwaliteit voor een politicus.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234