Dinsdag 22/10/2019

Portret

Margrethe Vestager, de EU-powervrouw die door Silicon Valley gevreesd wordt

Margrethe Vestager is de schrik van Silicon Valley. Ze verdiende de voorbije vijf jaar al ronkende bijnamen zoals de Dragon Killer, de Ice Queen en Miss Cool. Beeld Gijs Kast

Als Facebook zijn digitale Libra-munt wil introduceren in Europa, zal het Margrethe Vestager (51) op zijn weg vinden. De Deense sociaal-liberale politica wordt de nieuwe ­power­vrouw van de Europese Commissie nu ze haar vroegere portefeuille van Mededinging mag uitbreiden met Digitaal Beleid. ­‘Ze neemt harde, controversiële beslissingen, zoals alleen echte leiders dat kunnen.’

‘Silicon Valleys chef-plaaggeest is terug – sterker dan ooit’, kopte het Brusselse Politico deze week. Geen overdrijving, vindt ook Janis Emmanouilidis, analist van denktank European Policy Center (EPC): “Vestager krijgt met Mededinging en Digitaal Beleid een zeer machtige, dubbele portefeuille. Ze is een echte primus inter pares in de groep van uitvoerende vice­presidenten, waartoe ook de Nederlander Frans Timmermans (Nieuwe Groene Deal) en de Let Valdis Dombrovskis (Economie op Mensenmaat) behoren.”

De combinatie van Vestagers beide bevoegdheden is doelbewust. De aanstelling van de Deense komt op een sleutelmoment. De Amerikaanse tech­giganten breiden in ijltempo hun macht uit naar andere sectoren, zoals de financiële markten en de autosector – denk maar aan Facebook dat zijn digitale Libra-munt lanceert en Google dat zelfrijdende wagens wil sturen.

Vestager zal ook een beleidsvormende zeg krijgen over artificiële intelligentie, big data, innovatie en cyberveiligheid, domeinen waarin Europa een inhaalrace moet afleggen tegenover de VS en Azië. Last but not least moet ze ook haar werk voortzetten: vermijden dat Big Tech (Google, Amazon, Apple, Facebook) marktmonopolies misbruikt om Europese start-ups te verstikken, én zorgen dat ze ook hier belastingen betalen.

Silicon Valley is daarom beducht voor Vestager. Ze verdiende in Californië de voorbije vijf jaar al ronkende bijnamen zoals de Dragon Killer, de Ice Queen en Miss Cool. Apple verplichtte ze in 2016 tot 13 miljard euro achterstallige belastingen die Ierland onterecht als staatssteun door de vingers zag. Google moest 2,42 miljard euro betalen voor het bevoordelen van eigen commerciële merken op zijn zoekmachines. Later moesten ze nog eens dik 4 miljard euro ophoesten omdat het Android-besturingssysteem werd opgedrongen aan de mobiele telecommarkt.

VS-president Donald Trump beschuldigde haar er daarom van ‘de VS te haten’. Quod non. “Vestager heeft niets tegen de Big Tech-bedrijven, die nu eenmaal allemaal Amerikaans zijn”, zegt de Deense Californië-correspondente Heidi Plougsgaard, die vroeger verslag uitbracht over de EU in Brussel. “Ze vertelde me ooit dat ze zelf altijd Google gebruikt, omdat zij de beste zijn. Maar ze wil een eerlijk speelveld. Grote bedrijven mogen hun dominantie niet misbruiken.”

Scheidsrechter

Margrethe Vestager onderscheidde zich volgens Plougsgaard door snel op te treden, terwijl haar voorgangers mededingingszaken lieten verjaren. Een van haar recentste strategieën is het opleggen van interim-maatregelen die ontoelaatbaar gedrag van bedrijven stopzetten terwijl het mededingingsonderzoek loopt. Zo verhindert ze dat kleine start-up­bedrijven uit de markt worden geduwd voor er een uitspraak is, wat vroeger dikwijls gebeurde.

Vestager wil een scheidsrechter zijn die ook de kleintjes laat spelen. Aan onlinemagazine Slate vertelde ze zelf ooit: “Het is een van de grootste ­illusies om te geloven dat de markt­economie zelfstandig kan werken.”

‘Borgen’

Haar hyper­efficiënte machts­politiek, gebracht met minzaam Scandinavisch flegma, heeft ze al in de vingers sinds ze in Denemarken op 29-jarige leeftijd minister van Onderwijs werd voor de centrum-linkse en pro-Europese RV-partij. Als dochter van een koppel lutheraanse pastoors had ze toen al haar universiteitsdiploma economie te gelde gemaakt bij het ministerie van ­Financiën. Cijfers zijn altijd haar ding geweest, zelfs thuis, waar ze het leven deelt met een wiskundeleerkracht en drie kinderen.

In Denemarken brak ze politiek door in 2011, toen ze onder premier Helle Thorning-Schmidt benoemd werd tot minister van Binnenlandse Zaken. Ze was een inspiratiebron voor de makers van het Deense politieke tv-drama Borgen, waarin een toppolitica politiek en privé probeert te verzoenen.

Aan Time zou Thorning-Schmidt over ­Vestager vertellen: “Ze neemt harde, controversiële beslissingen zoals alleen echte leiders dat kunnen. Ze is geen technocrate. Ze baseert al haar beslissingen op waarden die haar na aan het hart liggen: fair play en gelijke kansen voor iedereen.”

Drie jaar geleden stuurde de toenmalige premier haar naar de Commissie Juncker, waar ze als een van de weinigen applaus kreeg vanop alle banken. Toch is deze populariteit haar nooit naar het hoofd gestegen. “Dat maakt deel uit van mijn job”, zei Vestager hierover in een recent interview met de Franse cultuurzender Arte. “Als ik 500 miljoen Europeanen vertegenwoordig, is dat een grote kracht die samenkomt. Om die mensen goed te dienen, móét je wel krachtdadig zijn.”

Margrethe Vestager: ‘Ik heb geen intentie om te proberen alle werk zelf te doen. Ons doel is een sterk team bouwen zodat we resultaten boeken.’ Beeld AFP

Voor haar liberale Europese partij ALDE was ze daarom eerder dit jaar de geknipte kandidaat-commissievoorzitter, al gaf ze zelf altijd te kennen dat ze het liefst haar huidige portfolio voortzette, “want in mijn domein zitten we in het hart van alles en kunnen we méér doen voor de Europeanen”.

Binnen de nieuwe Commissie zal Duits voorzitter Ursula von der Leyen op papier misschien meer macht hebben, de feitelijke invloed van Vestager zou wel eens groter kunnen zijn.

Afgelopen dinsdag legde Von der Leyen voor Vestager de lat hoog: “We moeten hard werken om technologische soevereiniteit te bereiken”, een verwijzing naar de schatting dat nog steeds 70 procent van het internetverkeer langs de VS passeert. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Google blijft vandaag de online­zoekmachines domineren, Facebook blijft ’s werelds grootste sociale netwerk en Amazon breidt zijn online­warenhuizen ook in Europa uit. Vanuit China rukken spelers als Huawei en Alibaba op.

“Zoals een voetballer die voor het eerst de Wereldbeker speelt, zien we dat de regels van het spel hetzelfde zijn,” zei Vestager eerder deze maand in Noorwegen, “maar de inzet is veel hoger.”

Explosie van kleur

Voor ze aan haar taak kan beginnen, moet ze ook nog groen licht van het Europees Parlement krijgen. Tijdens hoorzittingen mag ze vragen verwachten over haar uitzonderlijke concentratie van bevoegdheden, die haar in staat stellen de nieuwe digitale EU-standaarden te schrijven én af te dwingen.

Haar antwoord ligt al klaar. Om mogelijke belangenconflicten te vermijden, kregen ook andere commissarissen digitale bevoegdheden. Zo zal onze Belgische Eurocommissaris Didier Reynders (MR), bevoegd voor Justitie, ook de digitale privacywetgeving (GDPR) onder zijn hoede krijgen. De Franse commissaris Sylvie Goulard (Interne Markt) mag de Europese digitale industrie commercieel promoten.

Vestager ziet haar collega’s niet als rivalen, maar als spelers in dezelfde digitale strategie. “Ik heb geen intentie om te proberen alle werk zelf te doen”, zei ze. “Ons doel is een sterk team bouwen zodat we resultaten boeken.”

Blij is ze ook met het genderevenwicht tussen man en vrouw in de Commissie, al had de executieve voor haar ook diverser mogen zijn. “We moeten diverser zijn, want diversiteit is beter”, zei ze in haar Arte-interview. “Dan neem je betere beslissingen, en krijg je een betere werkomgeving en ideeën.”

Kleur is voor haar een inspiratiebron. Wie haar kantoor binnenwandelt, ziet een muurschilderij. Het is een kleurenexplosie die vertrekt vanuit de eentonig blauwe Europese vlag, met de oproep voor ‘liefde, kleur en revolutie door het volk’.

Subtiel probeert ze Big Tech en hun gebruikers daar ook van te overtuigen: het kunstwerk werd tevens de banner op haar Twitter-account.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234