Dinsdag 15/10/2019

Inburgeringsnota

Leraars en begeleiders sceptisch over N-VA-integratienota

Twee cursisten tijdens een taalles in Nederland. Beeld Joost van den Broek

Leerkrachten Nederlands voor nieuwkomers en trajectbegeleiders inburgering zijn bezorgd over de onderhandelingsnota van Jambon. ‘Men lijkt uit te gaan van een grote groep onwilligen en dat klopt niet.’ De nota zorgt bovendien opnieuw voor zenuwachtigheid in het Vlaams Agentschap Integratie & Inburgering.

De nota die uitlekte in De Morgen is geen definitieve tekst, maar hij zorgt voor ongerustheid in de sector die instaat voor inburgering. Om te beginnen bij de lesgevers Nederlands, die verbonden zijn aan onderwijsinstellingen. De opleiding Nederlands als tweede taal (NT2) bestaat uit verschillende modules, met examens, waarvan op dit moment enkel de eerste twee basismodules verplicht zijn. De nota van Jambon schrijft voor dat inburgeraars voortaan daarna ook vier daaropvolgende modules afronden, in twee jaar tijd. Wie dan niet slaagt, zou een boete krijgen.

“Dat zou heel straf zijn”, zegt Wim D’Hulster, trajectbegeleider NT2 en lesgever aan het Centrum Voor Volwassenenonderwijs LBC in Antwerpen. D’Hulster schat dat ruwweg 20 tot 30 procent van de CVO-cursisten uiteindelijk zo’n 2.4-module behaalt. En dan zelden in twee jaar tijd, want ze halen ook soms onvoldoendes. Bovendien start een grote groep nieuwkomers niet aan een CVO, maar aan een Centrum voor Basiseducatie, waar inburgeraars starten die leerproblemen hebben of die niet (goed) kunnen lezen of schrijven.

“Een zekere dwang is niet slecht, maar het moet realistisch zijn. Wie verstandig is en geen job heeft, kan dat halen, maar veel van die mensen doen bijvoorbeeld nachtdiensten. De grootste groep nieuwkomers heeft echt wel een wil om er te geraken, maar kan niet beter of sneller. Veel mensen botsen op een bepaald moment op een leerplafond.”

‘Een zekere dwang kan, maar het moet realistisch zijn’, zegt trajectbegeleider Wim D’Hulster. Beeld ID/ Sarah Van Looy

Om het inburgeringsattest te halen, is naast de cursus Nederlands ook een positief resultaat voor de cursus Maatschappelijke Oriëntatie (MO) vereist. In die zin is de inburgering nu al officieel een resultaatsverbintenis. Alleen is de cursus MO niet gebonden aan een examen. Het volstaat om regelmatig en actief deel te nemen en een actieplan uit te voeren. Wie de verplichtingen van die inburgering niet nakomt, riskeert nu al een boete tot 5.000 euro. In 2017 heeft Vlaanderen zo 107 boetes uitgeschreven, op de meer dan 20.000 inburgeringscontracten die dat jaar zijn afgesloten.

De integratienota wil een inburgeringsexamen invoeren en ook daar zijn boetes voorzien voor wie niet slaagt. 

“Men lijkt uit te gaan van een grote groep onwilligen, wat volgens mij niet klopt en weer een negatief beeld schetst”, zegt D’Hulster. “De boetes straffen ook degenen die wel willen, maar niet kunnen. De traaglerenden hebben vaak ook de minder goed betaalde jobs, of met zeer flexibele shiften, zoals er hier in Antwerpen veel bij Katoennatie werken, in de haven.

Inspanningsverbintenis

Bovendien stelt formateur Jambon voor om op basis van het gevolgde traject proactief een advies te bezorgen aan de Dienst Vreemdelingenzaken dat over de verblijfstitel oordeelt. In Nederland, waar Jambon zich sterk op inspireert, was er recentelijk een uitspraak daarover van de Raad van State, de hoogste rechtsprekende instantie, met bijstand van het EU-Hof van Justitie. De Raad oordeelde dat de bevoegde staatssecretaris een verblijfsvergunning mag weigeren als de vreemdeling het inburgeringsexamen niet heeft gehaald, maar hij mag het niet weigeren als de vreemdeling er alles aan heeft gedaan om te slagen, maar dat desondanks toch niet gelukt is. Toch een inspanningsverbintenis dus?

Critici wijzen erop dat hogere eisen aan de inburgeraars ook ongewenste neveneffecten kunnen hebben. In juni bracht de krant NRC Handelsblad nog het verhaal van een inburgeraar die zijn baan moest opzeggen om inburgeringslessen te volgen, omdat het hem niet lukte om te slagen. Specialisten twijfelen ook aan de effectiviteit van een examen.

“Voor een examen heb je eindtermen nodig, die duidelijk aangeven wat mensen moeten kennen, en geen ontwikkelingsdoelen, zoals we nu hanteren”, zegt Hassan Boujedain, directeur bij Atlas, dat instaat voor inburgering in Antwerpen.  

Hassan Boujedain (Atlas): ‘Zorgen dat we mensen hebben die gelukkig zijn en positief bijdragen aan de samenleving: dat moet het doel zijn.’ Beeld RV

Normen & waarden testen

MO bestaat uit drie delen. Het luik kennis, met informatie over de stad en het land, valt eenvoudig te testen. Dat ligt een stuk moeilijker bij het luik zelfredzaamheid, dat bijvoorbeeld leert dat je in België eerst een dokter bezoekt en dan pas een ziekenhuis, of het luik rond normen en waarden.

“Hoe test je objectief of iemand voor de gelijkheid van man en vrouw is”, zegt Boujedain. “Je riskeert enkel sociaal wenselijke antwoorden. Bovendien gaat het debat over integratie volgens mij niet over kennis, maar over hoe we samenleven. Ik hoop dat de finaliteit niet het testen en beboeten is, maar ervoor zorgen dat we mensen hebben die gelukkig zijn en positief bijdragen aan de samenleving.”

Net als enkele trajectbegeleiders die enkel anoniem wilden blijven, mist Boujedain daarom een aantal onderdelen in de integratienota. “Er staat dat mensen zich vanaf dag één moeten inschrijven bij VDAB, maar ik mis een klemtoon op meer begeleiding naar werk, met bijvoorbeeld vrijwilligerswerk. We moeten mensen in een bad van taal en werk onderdompelen.” 

Antwerpen en Gent organiseren hun inburgeringstrajecten zelf. In de rest van Vlaanderen gebeurt dat door het Vlaams Agentschap voor Inburgering en Integratie, maar dat wil geen commentaar leveren. Er gaan opnieuw stemmen op binnen het Agentschap om actie te voeren. Het personeel staakte er een jaar geleden tegen een grote ontslagronde. De nota van Jambon stelt ook dat het Agentschap geen juridische dienstverlening meer zal bieden en dat kan opnieuw ontslagen betekenen. “Onze juristen houden ook elk nieuw wetgevend initiatief onder de loep, maar dat soort kritische noten kan de politiek missen als kiespijn”, zegt een medewerker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234